ผู้ใช้สารเสพติด
สิ่งเสพติดให้โทษ หมายถึง "สารเคมีหรือวัตถุชนิดใดๆ ซึ่งเมื่อเสพเข้าสู่ร่างกายไม่ว่าจะโดยรับประทาน ดม สูบ ฉีด หรือด้วยประการใดๆ แล้วทำให้เกิดผลต่อร่างกายและจิตใจใน ลักษณะสำคัญ เช่น ต้องเพิ่มปริมาณการเสพขึ้นเรื่อยๆ มีอาการขาดยาเมื่อไม่ได้เสพ มีความต้องการเสพทั้งทางร่างกายและจิตใจอย่างรุ่นแรงอยู่ตลอดเวลา และทำให้สุขภาพทรุดโทรมลง
ปัจจุบันนี้สิ่งเสพติดนับว่าเป็นปัญหาสำคัญของประเทศ เพราะสิ่งเสพติดเป็นบ่อเกิดของปัญหาอื่นๆ หลายด้าน นับตั้งแต่ ตัวผู้เสพเองซึ่งจะเกิดความทุกข์ ลำบากทั้งกายและใจ และเมื่อหาเงินซื้อยาไม่ได้ก็อาจจะก่อให้เกิดอาชญากรรมต่างๆ สร้างความเดือดร้อนให้พ่อแม่พี่น้อง และสังคม ต้องสูญเสีย เงินทอง เสียเวลาทำมาหากิน ประเทศชาติต้องสูญเสียแรงงานและสูญเสียเงินงบประมาณในการปราบปรามและรักษาผู้ติดสิ่งเสพติด และเหตุผลที่ทำให้ สิ่งเสพติดเป็นปัญหาสำคัญของประเทศอีกข้อหนึ่งคือ ปัจจุบันมีผู้ติดสิ่งเสพติดเพิ่มมากขึ้นทั้งนี้ยังไม่รวมถึงจำนวนผู้ติดบุหรี่สุราชากาแฟ
ประเภทของยาเสพติดและโทษ จำแนกตามการออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท แบ่งเป็น 4 ประเภท
1 ประเภทกดประสาท ได้แก่ ฝิ่นมอร์ฟีนเฮโรอีนยานอนหลับยาระงับประสาทยากล่อมประสาท
- เครื่องดื่มมึนเมา บาร์บิทูเรต ทุกชนิด รวมทั้ง สารระเหย เช่น ทินเนอร์แล็กเกอร์น้ำมันเบนซินกาวเป็นต้น มักพบว่าผู้เสพติดมี ร่างกายซูบซีด ผอมเหลือง อ่อนเพลีย ฟุ้งซ่าน อารมณ์เปลี่ยนแปลงง่าย
2 ประเภทกระตุ้นประสาท ได้แก่ยาบ้ายาไอซ์ยาอีกระท่อมโคเคน เครื่องดื่มคาเฟอีน มักพบว่าผู้เสพติด
- จะมีอาการ หงุดหงิด กระวนกระวาย จิตสับสน หวาดระแวง บางครั้งมีอาการคลุ้มคลั่ง หรือทำในสิ่งที่คนปกติ ไม่กล้าทำ เช่น ทำร้ายตนเอง หรือฆ่าผู้อื่น เป็นต้น
3 ประเภทหลอนประสาท ได้แก่ แอลเอสดีเห็ดขี้ควายดี.เอ็ม.ที.และ ยาเค เป็นต้น ผู้เสพติดจะมีอาการประสาทหลอน
- ฝันเฟื่อง หูแว่ว ได้ยินเสียงประหลาดหรือเห็นภาพหลอนที่น่าเกลียดน่ากลัว ควบคุมตนเองไม่ได้ ในที่สุดมักป่วยเป็นโรคจิต
4 ประเภทออกฤทธิ์ผสมผสาน คือทั้งกระตุ้นกดและหลอนประสาทร่วมกัน ผู้เสพติดมักมี อาการหวาดระแวง ความคิดสับสน เห็นภาพลวงตา หูแว่ว ควบคุมตนเองไม่ได้และป่วยเป็นโรคจิตได้แก่ กัญชา
สาเหตุของการติดยาเสพติด
- ความอยากรู้อยากลอง ด้วยความคึกคะนอง
- เพื่อนชวน หรือต้องการให้เป็นที่ยอมรับจากกลุ่มเพื่อน
- มีความเชื่อในทางที่ผิด เช่น เชื่อว่ายาเสพติดบางชนิด อาจช่วยให้สบายใจ ลืมความทุกข์ หรือช่วยให้ทำงานได้มากๆ
- ขาดความระมัดระวังในการใช้ยา เพราะคุณสมบัติของยา บางชนิดอาจทำให้ผู้ใช้ยาเกิดการเสพติดได้โดยไม่รู้ตัว หากใช้ยาอย่างพร่ำเพรื่อ หรือใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน โดยขาดการแนะนำจากแพทย์ หรือเภสัชกร
- สภาพแวดล้อม ถิ่นที่อยู่อาศัย มีการค้ายาเสพติด หรือมี ผู้ติดยาเสพติด
- ถูกหลอกให้ใช้ยาเสพติดโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์
- เพื่อหนีปัญหา เมื่อมีปัญหาแล้วไม่สามารถแก้ปัญหาให้กับตัวเองได้
การสังเกตผู้ติดยาเสพติด
ยาเสพติดเมื่อเกิดการเสพติดแล้ว จะมีผลกระทบต่อร่างกายและ จิตใจ ซึ่งทำให้ลักษณะและความประพฤติของผู้เสพเปลี่ยนไป จากเดิมที่อาจสังเกตพบได้ คือ
- ร่างกายทรุดโทรม ซูบผอม
- อารมณ์ฉุนเฉียว หรือเงียบขรึมผิดปกติ จึงมักพบผู้เสพติดชอบทะเลาะวิวาทหรือทำร้ายผู้อื่นหรือในทางกลับกัน บางคนอาจชอบแยกตัว อยู่คนเดียวและหนีออกจากพรรคพวกเพื่อนฝูง
- ถ้าผู้เสพเป็นนักเรียน มักพบว่า ผลการเรียนแย่ลง ถ้าเป็นคน ทำงาน มักพบว่าประสิทธิภาพในการทำงานลดลงหรือไม่ยอมทำงานเลย
- ใส่เสื้อแขนยาวตลอดเวลา เพื่อปกปิดรอยเข็มที่ฉีดยาตรงท้องแขนด้านใน หรือรอยกรีดตรงต้นแขนด้านใน
- ติดต่อกับเพื่อนแปลกๆใหม่ๆซึ่งมีพฤติกรรมผิดปกติ
- ขอเงินจากผู้ปกครองเพิ่ม หรือยืมเงินจากเพื่อนฝูงเสมอเพื่อนำไปซื้อยาเสพติด
- ขโมย ฉกชิง วิ่งราว เพื่อหาเงินไปซื้อยาเสพติด
- ผู้ติดยาเสพติดบางชนิด เช่น เฮโรอีน จะมีอาการอยากยาบางคนจะมีอาการรุนแรงถึงขั้นลงแดง
ผลเสียของการใช้สารเสพติด
ด้านร่างกาย พบว่า ผู้ติดสารเสพติดจะมีภาวะทุพโภชนาการ พบร่องรอยของอุบัติเหตุ พบโรคติดเชื้อ พบอาการเสื่อมทางระบบประสาท
ด้านจิตใจ พบว่าผู้ติดสารเสพติดจะมีลักษณะหมกมุ่น แยกตัว อารมณ์หงุดหงิดง่าย ระแวง ซึมเศร้า สิ้นหวัง
ด้านสังคม พบว่าผู้ติดสารเสพติดจะหมกมุ่นอยู่กับการเสพ ทำให้แยกตัวออกมาจากสังคม ขาดความรับผิดชอบ และสร้างภาระให้กับสมาชิกของครอบครัว
ป้องกันยาเสพติด
1. ป้องกันตนเอง ไม่ทดลองยาเสพติดทุกชนิด และพยายามปลีกตัวออกห่างจากบุคคลหรือกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติด ถ้ามีปัญหาหรือไม่สบายใจ อย่าเก็บไว้คนเดียว ควรปรึกษาพ่อแม่ ครู ผู้ใหญ่ ใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ เช่น อ่านหนังสือ เล่นกีฬาหรือทำงานอดิเรกต่าง ๆ ตามความสนใจและความถนัด ระมัดระวังในการใช้ยาต่าง ๆ และศึกษาให้เข้าใจถึงโทษภัยของยาเสพติด
2. ป้องกันครอบครัว ควรสอดส่องดูแลเด็ก และบุคคลในครอบครัวอย่าให้เกี่ยวข้องกับยาเสพติด อบรมสั่งสอนให้รู้ถึงโทษภัยของยาเสพติด ดูแลเรื่องการคบเพื่อน คอยส่งเสริมให้เขารู้จักการใช้เวลาในทางที่เป็นประโยชน์ เช่น การทำงานบ้าน เล่นกีฬา ฯลฯ เพื่อป้องกันมิให้เด็กหันเห ไปสนใจในยาเสพติด สิ่งสำคัญก็คือทุกคนในครอบครัวควรสร้างความรัก ความเข้าใจ และความสัมพันธ์อันดีต่อกัน
3. ป้องกันชุมชน หากพบผู้ติดยาเสพติดควรช่วยเหลือแนะนำให้เข้ารับการบำบัดรักษาโดยเร็ว โดยกฎหมายจะยกเว้นโทษให้ผู้ที่สมัครเข้าขอรับ
อาการและอาการแสดงของผู้ติดสารเสพติดเฉพาะอย่าง
ผู้ติดสารเสพติดประเภทฝิ่นและอนุพันธุ์ของฝิ่น สารเสพติดประเภทนี้มีฤทธิ์กดศูนย์ควบคุมการหายใจในสมองและประสาทที่ควบคุมการทำงานของอวัยวะบางอย่าง
ระยะ Intoxication and Overdose สามารถวินิจฉัยได้จาก
-มีประวัติเริ่มเสพสารเสพติดประเภทฝิ่น
-มีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลง เช่น ครื้นเครง หงุดหงิด เซื่องซึม
-มีรูม่านตาหดตัว ร่วมกับอาการพูดอ้อแอ้ ง่วงซึม ความสนใจหรือความจำเสีย
ระยะ Withdrawal
-เป็นอาการที่เกิดขึ้นหลังจากหยุดการเสพสาร ประมาณ 6-8 ชั่วโมง อาการจะมากที่สุดในวันที่ 2-3 และเกิดต่อเนื่อง 8-10 วัน โดยสามารถวินิจฉัยได้จากอาการไม่อยู่นิ่ง กระสับกระส่ายหวาดกลัว นอนไม่หลับ ปวดกล้ามเนื้อ ปวดศีรษะ ชีพจรเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูงกว่าปกติเหงื่อออก ขนลุก หาวน้ำตา น้ำมูกไหล รูม่านตาขยาย ปวดบิดในช่องท้อง Abdominal Cramping ถ้าฟัง Bowel Sound พบว่ามีการเคลื่อนไหวมาก มีอาการท้องเดินและอาเจียน
- ยาบ้า เป็นสารเสพติดที่มีฤทธิ์กระตุ้นสมองส่วนกลางโดยตรง ทำให้เกิดอาการตื่นตัว กระฉับกระเฉง มีกำลังวังชามาก แต่อาการภายหลังที่เกิดจากการกระตุ้นเกินขอบเขตจะทำให้มีอาการ หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูง พูดไม่ชัด ปวดศีรษะ| หลงผิด หวาดกลัว สับสน มีอาการประสาทหลอนทั้งทางหู และทางตา อาจทำร้ายตนเอง และผู้อื่นได้ และในช่วงถอนพิษของยาบ้า จะเกิดอาการอ่อนเพลีย นอนหลับมาก ขาดความสนใจสิ่งแวดล้อม ซึมเศร้า และอาจทำร้ายตนเอง
ผู้ติดสารเสพติดประเภททินเนอร์ เบนซิน กาว
- สารเสพติดเหล่านี้เมื่อสูดดมแล้วจะซึมเข้าสู่ร่างกายได้อย่างรวดเร็ว โดยถูกดูดซึมผ่านเยื่อบุหลอดลมและปอด เข้าสู่กระแสโลหิต ละลายไปกับสารไขมันในเลือดเข้าสู่อวัยวะต่าง ๆ ที่มีองค์ประกอบเป็นไขมัน เช่น สมอง ทำให้เกิดอาการมึนเมาได้อย่างรวดเร็ว ถ้าสูดดมเอาสารที่มีความเข้มข้นสูงจะเกิดอาการภายใน 1-2 นาที ส่วนสารที่เจือจาง จะมีอาการภายใน 5-10 นาที โดยจะมีอาการเฉียบพลันหลังสูดดม ได้แก่ วิงเวียนศีรษะ อ่อนเพลีย ศีรษะเบาหวิว ปวดศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน แน่นหน้าอก เดินเซ ตาพร่า มือสั่น หายใจเบาเร็ว พูดไม่ชัด น้ำลายมาก ประสาทหลอน บางรายมีอาการอัมพาตของกล้ามเนื้อ อาการชัก และหยุดหายใจ
ผู้ติดสารเสพติดประเภทแอลกอฮอล์
- แอลกอฮอล์ ออกฤทธิ์กดประสาทส่วนกลาง ทำให้ผู้เสพมีพฤติกรรมลดความยับยั้งชั่งใจ อารมณ์เปลี่ยนแปลงง่าย การตัดสินใจเสีย ขาดความรับผิดชอบ และ พบว่าผู้เสพมีอาการพูดอ้อแอ้ เดินเซ การประสานงานของกล้ามเนื้อเสีย หน้าแดง ความทรงจำไม่ดี กลอกตาไป-มา บางรายมีอาการไม่รู้สึกตัว และในภาวะที่ผู้เสพ ลดหรือหยุดเสพ จะเกิดอาการสับสน อ่อนเพลีย มือสั่น อยู่ไม่นิ่ง นอนไม่หลับ ประสาทหลอน
การดูแลด้านอาการทางจิตสำหรับผู้ติดสารเสพติด
1.จัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัยทั้งต่อผู้เสพ และผู้อื่น ในรายที่สับสนวุ่นวายหงุดหงิด ก้าวร้าวมาก จำเป็นต้อง แยกให้อยู่ในสถานที่สงบ มีแสงสว่างเพียงพอ เพื่อลด สิ่งกระตุ้นหรือหลีกเลี่ยง การเกิดอาการประสาทหลอน ทั้งนี้ผู้ดูแลต้องเตรียม สิ่งแวดล้อมที่จะให้ผู้ติดสารเสพติด เข้าไปพักให้อยู่ในสภาพที่ปลอดภัย และ มีบุคลากรเพียงพอในการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยอย่างถูกวิธี เพื่อลดการกระตุ้นและ ป้องกันอันตรายที่อาจเกิดขึ้นกับผู้เสพติด และผู้ดูแล
2.ถ้าผู้ป่วยมีอาการวุ่นวายมาก อาจจำเป็นต้องผูกมัดให้อยู่นิ่งเพื่อป้องกันอันตรายที่อาจเกิดขึ้น
3.ดูแลเรื่องระบบ หายใจ ประเมินสัญญาณชีพระบบประสาท ทุกระยะ 15-30 นาทีจนกว่าจะ พ้นภาวะวิกฤต
4.ดูแลให้ความสุขสบาย ทั้งในขณะที่มีอาการ Intoxication และ Withdrawal ครอบคลุมความต้องการพื้นฐานเช่นการทำความสะอาดร่างกาย การรับประทานอาหาร การพักผ่อน การขับถ่าย
5.ตรวจเยี่ยมประเมินอาการอย่างใกล้ชิดเพื่อป้องกันการรับสารเพิ่ม และ อุบัติเหต ุ
6.ช่วยดูแล เพื่อลดอาการไม่สุขสบายจากภาวะถอนพิษสารเสพติด และเพื่อ ป้องกันการหลบหนี
7.ให้ความเข้าใจในความคิด การแสดงออกทางอารมณ์ และพฤติกรรมของผู้ติด
สารเสพติด
8.ให้การประคับประคองทางจิตใจ อารมณ์โดยการสนทนา และเปิดโอกาสให้ผู้ติด
สารเสพติด ระบายความคิด ความรู้สึก มีส่วนร่วมในการวางแผนการดูแลรักษา
และ หาวิธีการเผชิญปัญหาเพื่อหลีกเลี่ยงการกลับมาใช้สารเสพติด โดยไม่โต้แย้ง
หรือส่งเสริม ความคิดผิดปกติ
9.ถ้าผู้ติดสารเสพติดบรรเทาจากอาการ Withdraw ควรกระตุ้นให้ผู้ติดสารเสพติด มีกิจกรรมทำ เพื่อเบี่ยงเบนความคิดหมกมุ่น ดูแลการให้ยาตามแผนการรักษาและ ประเมินฤทธิ์ข้างเคียง เช่นยาแก้ปวด Antipsychotic Anxiolytic Hypnotic Universal precaution
