phenomena

ปรากฏการณ์ทางการพยาบาลเรื่อง ความเครียดจากการทำงานของพยาบาลห้องผ่าตัด

        จากนโยบาย 30 บาทรักษาทุกโรค ทำให้ประชาชนเข้าถึงบริการด้านสาธารณสุขเพิ่มมากขึ้น ภาวะความเจ็บป่วยของมนุษย์เปลี่ยนแปลงไป จากอดีตความเจ็บป่วยเกิดจากเชื้อโรค ความเสื่อมตามวัยของมนุษย์ ปัจจุบันภาวะความเจ็บป่วยเกิดจากพฤติกรรมของมนุษย์เพิ่มมากขึ้น เช่น โรคเอดส์ โรคมะเร็ง อุบัติเหตุเป็นต้น การเข้าถึงบริการนี้ประชาชนเป็นผู้มีสิทธิเลือกสถานพยาบาล ตามประกาศสิทธิผู้ป่วย ตามพัฒนาการความต้องการพื้นฐานของมาสโลว์ ที่จะเริ่มจากความต้องการการอยู่รอดเมื่อเกิดภาวะเจ็บป่วยและพัฒนาไปสู่ความรู้สึกปลอดภัย ความมั่นคงในความปลอดภัย เลือกแหล่งสถานบริการที่น่าเชื่อถือและมีความเฉพาะทางทำให้โรงพยาบาลในระดับทุติยภูมิและตติยภูมิต้องให้การบริการเพิ่มมากขึ้น อีกทั้งกรณีศึกษาประเด็นการฟ้องร้องอันเนื่องมาจากความผิดพลาดในการรักษา เป็นผลให้โรงพยาบาลในระดับปฐมภูมิมีการส่งต่อผู้ป่วยที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อนเพิ่มมากขึ้น

        โรงพยาบาล Aเป็นโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ ขนาด 806 เตียงดูแลรับผิดชอบโรงพยาบาลชุมชนในจังหวัดA 16 โรงพยาบาลและอีก 4จังหวัดคือ B C D E ห้องผ่าตัดโรงพยาบาลอุดรธานีมี 11 ห้อง 12เตียง (ห้องผ่าตัดตามี 2เตียง)มีบุคลากรทั้งหมด 119 คนเป็นพยาบาลวิชาชีพ 51คน พยาบาลเทคนิค 2คน  เจ้าหน้าที่พยาบาล1 คน ผู้ช่วยเหลือคนไข้ 27 คน คนงาน 34 คนและแม่บ้าน 4 คน ให้บริการผ่าตัดเฉพาะทาง 9 สาขา ประกอบด้วย 1.ศัลยกรรมทั่วไป  2.ศัลยกรรมตกแต่ง 3.  ศัลยกรรมทางเดินปัสสาวะ 4.ศัลยกรรมกระดูก 5. ศัลยกรรมประสาท 6.สูติ-นรีเวช 7.หู คอ จมูก 8.ตา และ 9.ทันตศัลยกรรม


        ห้องผ่าตัดโรงพยาบาลA มีผู้มารับบริการผ่าตัดต่อวันประมาณ 110 รายแบ่งเป็นเวรเช้า 70 ราย เวรบ่าย 30 ราย เวรดึก 10 ราย (จากสถิติในปี2551 มีผู้มารับบริการผ่าตัดทั้งหมด 25513 ราย) ซึ่งจะเห็นได้ว่ามีผู้มารับบริการเป็นจำนวนมาก แต่โรงพยาบาล A มีห้องผ่าตัดค่อนข้างจำกัด แพทย์แต่ละท่านได้ห้องผ่าตัด 1 วันต่อสัปดาห์หรือบางแพทย์ได้ ครึ่งวันต่อสัปดาห์ในเวลาราชการเป็นผลให้แพทย์ต้อง set ผ่าตัดเป็นจำนวนมาก ในบางครั้งแพทย์ไม่สามารถผ่าตัดได้ทันเวลาทำให้ต้องมีการเลื่อนผ่าตัด หรืองดผ่าตัดออกไปผู้ป่วยที่รอผ่าตัดก็เกิดความไม่พอใจเนื่องจากงดน้ำงดอาหารมาทั้งคืนตัวอย่างคำพูดของผู้ป่วยที่โดนงดผ่าตัด “ ถ้ารู้ว่าทำไม่ทันทำไมไม่บอก จะให้งดน้ำงดอาหารทำไม” จากสถิติช่วงเดือน ต.ค. 51-มี.ค. 52  พบว่ามีการงดผ่าตัดทั้งหมด 197 ราย เป็นการงดผ่าตัดเนื่องจากห้องเต็ม 8ราย และแพทย์ทำไม่ทัน 89 ราย จากปริมาณที่ setผ่าตัดในแต่ละวันมีปริมาณมากแล้ว แพทย์ก็จำเป็นต้องใช้บริการห้องผ่าตัดให้เกิดประโยชน์สูงสุด ทำให้เกิดความรีบเร่งในการผ่าตัดซึ่งอาจจะเกิดผลเสียต่อผู้ป่วยได้ และเจ้าหน้าที่ห้องผ่าตัดก็เกิดความเหนื่อยล้า เครียดเนื่องจากปริมาณผู้ป่วยเพิ่มมากขึ้นและการหมุนเวียนผู้ป่วยเร็วขึ้น ในวันใดที่แพทย์ setผ่าตัดเป็นปริมาณมากเป็นผลให้เจ้าหน้าที่ไม่ได้หยุดพักและบางครั้งต้องหมุนเวียนกันออกมาทานข้าวคนละ 5-10 นาทีเนื่องจากการบริหารงานห้องผ่าตัดแบบ non stop service คือให้การบริการแบบไม่หยุดพักหรือหยุดพักเมื่อแพทย์หยุดพักรับประทานอาหาร เจ้าหน้าที่ประจำในห้องนั้นๆก็เกิดความเครียดซึ่งจากทฤษฏีความเครียดและการปรับตัวกล่าวไว้ว่า ความเครียดเป็นปรากฏการที่อาจทำให้พอใจหรือไม่พอใจก็ได้ เมื่อเจ้าหน้าที่เกิดความเครียดซึ่งจะแบ่งได้ 3 มิติคือ ความเครียดทางสรีระ  เจ้าหน้าที่เกิดความเหนื่อยล้า อ่อนเพลีย รู้สึกหิว มือสั่น ปวดศีรษะความเครียดทางด้านจิตใจจะรู้สึกท้อแท้ ไม่อยากทำงานที่หนักเกินไปและมองว่าการรีบเร่งผ่าตัดนั้นเป็นการสร้างรายได้ของแพทย์มากกว่าการตั้งใจดูแลรักษา ซึ่งจากการสังเกตการณ์สั่งเจาะเลือดจากคลินิก การลงแผลผ่าตัดและการสอบถามจากผู้ป่วยที่มารับการผ่าตัดมากกว่าร้อยละ 60 พบว่าเป็นคนไข้ฝากพิเศษจากคลินิกและในเวรนอกเวลาความต่างของรายได้แพทย์กับพยาบาลเกิดความแตกต่างกันค่อนข้างมาก

ค่า Workload แพทย์และพยาบาล

ชนิดการผ่าตัด แพทย์ พยาบาล หมายเหตุ
Cholecystectomy 800 240  
Cholecystectomy with exlpor CBD 1200 240  
Aneurysm Clipping 3600 240  


 หมายเหตุ
ในเวรดึก ช่วงเวลา 24-8น. ในวันราชการแพทย์สามารถเบิกได้ตามปกติ พยาบาลสามารถเบิกได้ 240 บาท/เวร 8 ชั่วโมง
จะเห็นได้ว่าความต่างของรายได้แพทย์กับพยาบาลก็มีผลต่อปริมาณผู้ป่วย และที่มาของรายได้นี้เป็นผลให้แพทย์รีบเร่งในการผ่าตัด จนบางทีเกิดความขัดแย้งกับพยาบาลประจำห้อง โดยมีกรณีตัวอย่าง คือ แพทย์ท่านหนึ่งได้ set ผ่าตัด  LC (Laparoscopic Cholecystectomy )ในขณะผ่าตัดกล้องที่ใช้มีปัญหาคือภาพจากกล้องกลายเป็นสีแดง ทำให้ไม่สามารถผ่าตัดต่อได้ พยาบาลประจำห้องก็ได้นำกล้องตัวใหม่ไปเปลี่ยนให้แต่ต้องรอแช่น้ำยาฆ่าเชื้อ 20 นาทีแพทย์ก็เกิดความไม่พอใจต่อว่าพยาบาลหัวหน้าห้องว่า”ทำไมไม่รู้จักตรวจเครื่องมือก่อนผ่าตัด รู้ไหมว่าคนไข้ผมเยอะ บริหารงานในห้องมากี่ปีแล้วทำได้แค่นี้เองหรือ” หลังจากนั้นแพทย์ก็ทำการผ่าตัดแบบเปิด โดยไม่รอเครื่องมือและในช่วงเที่ยงแพทย์ก็ไม่ยอมหยุดพักรับประทานอาหาร แต่ว่าช่วงพยาบาลเตรียมผู้ป่วยรอแพทย์ก็ออกไปรับประทานอาหาร ซึ่งจากปัญหาดังกล่าวเป็นผลให้พยาบาลเกิดความขัดแย้งในใจ  ความรู้สึกในตนเองลดลง รู้สึกอายที่โดนแพทย์ดูถูกต่อหน้าผู้ใต้บังคับบัญชา ความเครียดทางด้านสังคมวัฒนธรรม เจ้าหน้าที่ที่อยู่ประจำห้องที่แพทย์ setผ่าตัดเยอะจะมองเจ้าหน้าที่ห้องอื่นที่ได้หยุดพักเต็มชั่วโมงในช่วงเที่ยง ว่าทำไมไม่ยอมมาเปลี่ยนเพื่อให้ตัวเองได้รับประทานอาหารบ้าง และมองว่าตัวเองถูกเอาเปรียบ ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างเจ้าหน้าที่ด้วยกันและกับตัวแพทย์เอง ทำให้พยาบาลประจำห้องนั้นๆมีการลาพักร้อน หรือ off เวรเพื่อหนีแพทย์ที่ setผ่าตัดเยอะ เพื่อลดการเผชิญหน้ากับแพทย์ท่านนั้นโดยการหลีกหนีปัญหา ( Avoidance)