คุณนุช เจ้าเก่า อยากให้ผมเขียนบันทึกเรื่องของ  粽子 หรือ  ที่คนไทยเรียก บ๊ะจ่าง 肉粽  ซึ่งปีนี้เทศกาลตรงกับวันที่ 31 พฤษภาคม 2549 ซึ่งผมก็ได้ไปค้นเรื่องราวมาเล่าให้ฟังดังต่อไปนี้

    เทศกาล "บ๊ะจ่าง 肉粽" หรือ หรือเทศกาลไหว้ "ขนมจ้าง" เป็นเทศกาลของชาวจีน ตรงกับวันที่ 5 เดือน 5 ตามของปฏิทินจีน เรียกชื่อตามตำราว่า "โหงวเหว่ยโจ่ย" บ๊ะจ่างนี้คนจีนจะเรียกว่า "จั่ง" แม่บ้านที่มีฝีมือจะลงมือทําขนมจ้างเอง เรียกว่า "ปักจั่ง
    เทศกาลบ๊ะจ่างเป็น 1 ใน 3 เทศกาลสำคัญของชาวจีน คือเทศกาลตรุษจีน เทศกาลไหว้พระจันทร์ และเทศกาลบ๊ะจ่าง ซึ่งชาวจีนทั้งแผ่นดินใหญ่แล้วชาวจีนในประเทศต่างๆ ต่างให้ความสำคัญเป็นอย่างมาก

    ตํานานเทศกาลไหว้ขนมจ้าง เป็นเรื่องราวในประวัติศาสตร์ ซึ่งเกิดขึ้นประมาณปี พ.ศ. ๒๖๘  ในรัชสมัยของกษัตริย์ก๊กฉู่ มีขุนนางผู้หนึ่งนามว่า "คุกง้วน"  ซึ่งเป็นขุนนางตงฉิน รับราชการด้วยความซื่อสัตย์สุจริต  ถือเอาประโยชน์ของราษฎรเป็นที่ตั้ง  คุกง้วนจึงเป็นที่รักใคร่ของประชาชน แต่ก็ถูกขุนนางกังฉินคอยใส่ร้ายป้ายสีต่อองค์ฮ่องเต้เสมอๆ

   จนในที่สุดฮ่องเต้หูเบาก็หลงเชื่อ สั่งให้เนรเทศคุกง้วน ออกจากเมืองไป ระหว่างที่ร่อนเร่พเนจรอยู่นั้น คุกง้วน ก็ได้แต่งบทกลอนเล่าถึงชีวิตที่รันทดและความอยุติธรรมของฮ่องเต้ไว้มากมาย พอความทราบถึงฮ่องเต้ ก็ยิ่งทรงพิโรธหนักเข้าไปอีก ส่วนคุกง้วนก็ยังอดรนทนไม่ได้ ที่จะกราบทูลเสนอแนะข้อราชการที่เป็นประโยชน์กับทางราชการให้กับองค์ฮ่องเต้ แต่ฮ่องเต้ก็ไม่ทรงสนพระทัยคุกง้วนเลยแม้แต่น้อย

   ขุนนางคุกง้วน น้อยอกน้อยใจมาก เลยไปกระโดดน้ำตายที่แม่น้ำไหม่โหลย ในมณฑลยูนนาน ซึ่งตรงกับวันที่ 5 เดือน 5 นั่นเอง

   พอพวกชาวบ้านรู้ข่าว  ก็พากันไปช่วยงมหาศพ แต่หาศพเท่าไหร่ก็หาไม่พบ ชาวบ้านเลยเอาข้าวโปรยลงไปในน้ำพร้อมกับอธิฐาน ขออย่าให้ พวกปูปลามากัดกินศพของคุกง้วนเลย กินแต่ข้าวที่โปรยไว้ให้ก็พอ

   จากนั้นเป็นต้นมา ในแต่ละปีชาวเมืองเสฉวนซึ่งอยู่ติดกับมณฑลยูนนาน ที่ซึ่งคุกง้วนไปกระโดดน้ำตาย ก็จะมาร่วมกันระลึกถึงขุนนางผู้ซื่อสัตย์คนนี้ ด้วยการเอาใบจ่างมาห่อข้าวและกับ เมื่อห่อเรียบร้อยแล้วจึงเอาไปโยนลงน้ำ และนี่เองจึงเป็นที่มาของ เทศกาลไหว้ขนมจ้าง ที่ยังคงความศักดิ์สิทธิ์มาจนถึงปัจจุบัน

   ในเมืองจีนยังคงความขลังตามประเพณีดั้งเดิมอยู่ โดยเขาจะเอาของไปไหว้ที่ริมแม่น้ำแล้วโยนขนมจ้างลงน้ำไปด้วย แต่ถ้าเป็นการไหว้ในไทย ช่วงเช้าก็จะไหว้เจ้า ไหว้บรรพบุรุษ แต่ที่พิเศษหน่อยก็ตรงที่มี "บ๊ะจ่าง" เพิ่มเข้ามาด้วย ซึ่งก็แล้วแต่ว่าบ้านไหนจะทำเอง หรือซื้อหามาจากร้านค้า

   บ๊ะจ่างเป็นขนมหรืออาหารชนิดหนึ่งของจีน ทำด้วยข้าวเหนียว แล้วใช้ใบไผ่ห่อเป็นรูปทรงกรวยหรือรูปสามเหลี่ยมแล้วใช้เชือกเส้นเล็ก ๆ มัด  เมื่อห่อเสร็จแล้ว  ก็นำไปต้มให้สุก แล้วรับประทานได้ (อันนี้เป็นสูตรที่ ๑ เป็นสูตรแบบไม่มีเครื่อง) ถ้าจะให้อร่อยก็ต้องจิ้มกับน้ำตาลทรายขาว

   เนื่องจากประชาชนในท้องที่ต่าง ๆ ของจีนมีรสนิยมที่แตกต่างกัน ไส้และรสชาติของบ๊ะจ่างในท้องที่ต่าง ๆ ของจีน จึงมีรสชาติที่แตกต่างกัน เช่น เมืองซูโจว เจียซิงและหนิงโป ซึ่งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแยงซี เป็นเขตที่เรียกได้ว่า "ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว"  ด้วยเหตุนี้  บ๊ะจ่างที่ผลิตจากที่นี่ จึงเป็นตัวแทนของบ๊ะจ่างทางภาคใต้ของจีน  ส่วนประกอบที่สำคัญของไส้ มีถัวเขียวสุกที่บดละเอียด เนื้อหมู และลูกจ๊อที่บดละเอียด เป็นต้น (อันนี้เป็นสูตรที่ ๒ เป็นสูตรแบบมีเครื่อง)

   สำหรับสูตร ๒ ที่ผมชอบรับประทานนั้น ทำด้วยข้าวเหนียว เผือก ถั่วลิสง (สูตรเจ) แต่ถ้าเป็นสูตรแบบ "ชอ" ใส่เนื้อสัตว์ เช่น เนี้อหมู หมูสามชั้น หรือหมูแดง และมีกุ้งแห้งผสมด้วยก็อร่อยไปอีกแบบ แต่อย่าลืมใส่พริกไทยลงไปด้วยนะครับ..

ชมภาพบ๊ะจ่างกันนะครับ

 

ภาพที่ ๑ บ๊ะจ่าง น่ากินจัง
คลิกภาพใหญ่
ภาพที่ ๒ บ๊ะจ่างอันร้อนแรง
คลิกภาพใหญ่

************************

หมายเหตุท้ายบันทึก : เรื่องนี้ค้นมาจาก Google ครับ (ภาพด้วย) มีประมาณ 4 สำนวน ผมนำมายำๆ กัน และปรับสำนวนเล็กน้อยครับ จึงไม่ได้อ้างอิงที่มา แต่ก็ขอขอบคุณต้นฉบับทุกฉบับนะครับ และหากคุณนุชเข้ามาอ่าน อย่าลืมอธิบายและบอกคำอ่านภาษาจีนคำนี้ "粽子"นะครับ