บอกเล่าประสบการณ์การปรับพฤติกรรมในกลุ่มเสี่ยง

“ดูหนังดูละครแล้วย้อนดูตัวเอง”

และในวันนี้จะมาบอกเล่าประสบการณ์การทำงานในกลุ่มเสี่ยง ฟังดูอาจธรรมดา แต่ไม่ธรรมดานะคะ เพราะเราทำในกลุ่มที่ใกล้จะป่วยเข้าไปทุกที นั่นคือกลุ่ม preDM และกลุ่ม pre Ht

ปีนี้เราจัดในรูปแบบค่าย 2 วัน 1 คืน รวม 2 รุ่น รวมเกือบ 300 คน จาก 13 ตำบล ก็ครึ่งของอำเภอเมืองแล้วค่ะ และเรามีกิจกรรมที่น่าสนใจมาเล่าให้ฟัง

การใช้กิจกรรม role play และ การใช้สื่อพื้นบ้าน

จุดประกายจาก การได้เข้าร่วมอบรมกับอาจารย์ดนัย และเห็นว่าการใช้ละครในเด็กและเยาวชนสร้างการเปลี่ยนแปลงทางสุขภาพได้อย่างน่าสนใจ จึงนำมาปรับใช้ใน กลุ่มประชาชนที่ไม่ใช้เยาวชนและแลดูห่างไกลจากเยาวชน จนอาจเรียกได้ว่า แม่ ป้า น้า อา ปู่ ตา ย่า ยาย ของเยาวชน ที่มีระดับชีวิตสีแดงเข้าใกล้จะเป็นโรคเบาหวาน และความดันโลหิตสูงเต็มที  การใช้กิจกรรมนี้ เราต้องมาทำการบ้าน ก่อน พอประมาณ อ่านไป ทำไป เรียนรู้ไป

·       โดยเรามีคำถามกับตัวเองว่า  จากการแสดงนั้นเราต้องการอะไร แล้วเราก็ได้คำตอบว่า เราต้องการ ให้ผู้แสดงได้รู้จักตัวเอง และได้เรียนรู้ที่จะรู้จักผู้อื่น  เพราะการเปลี่ยนแปลงตนเองสู่พฤติกรรมใหม่โดยตัวเราเพียงลำพัง นั้นประสบการณ์บอกว่ายากเหลือเกิน  การใช้การแสดงและ สื่อพื้นบ้านในรูปแบบลำตัด ลิเก เพลงมาลัย  อาจเป็น การสื่อสาร ช่วยรณรงค์ได้ดี  และอาจนำสู่การเปลี่ยนแปลงทางสุขภาพของชุมชนได้อีกทาง

·       เราใช้ละคร และสื่อพื้นบ้าน เพื่อเป็น “สื่อ” ในการเปลี่ยนแปลงความคิด ทัศนคติ ซึ่งอาจก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมได้ในที่สุด  เหมือนการแสดงของบ้านกร่างที่จำลองการทำงานของเราสะท้อนให้เรามองเห็นตัวเราได้ดีขึ้น และเราก็เข้าเข้าใจชุมชนของเราได้ดีขึ้นเช่นกัน

·       และอย่าลืมว่า กลุ่มที่มาแสดง เป็นกลุ่มเป้าหมายที่ใกล้เคียงกัน กับกลุ่มที่เราต้องการสื่อสารบอกให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพราะฉะนั้นทำให้ เกิดการสื่อสารที่เสมือนช่วยเราทำงานได้มีประสิทธิภาพ เหมือนอย่างที่เค้าว่า “พูดจาภาษาเดียวกัน”  เพลงมาลัย ลิเก ลำตัด ที่เค้าร้อง เค้าเล่น แล้วหัวเราะ ฮากันมากกกว่าเรา หัวเราะ นั้นบอกว่า เค้าสื่อสารได้ถึงกัน มากกว่าเรา

และในวันนั้น เราใช้เวลา ช่วงเย็น ที่จัดกิจกรรมในชื่อ “ สานสัมพันธ์ละครชีวิต พิชิต เบาหวาน ความดันโลหิตสูง”โดยกำหนดให้แต่ละตำบลแสดงละครหรือใช้สื่อพื้นบ้าน เช่น ลำตัด ลิเก (เน้นว่า ไม่เอา การเต้น ร้องเพลง หางเครื่อง นะคะ) โดยให้มีเนื้อหาสื่อถึง การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมตนเองและชุมชนในด้านต่าง ๆ ให้เวลากลุ่มละ 15-20 นาที

คณะกรรมการเป็นแบบกันเอง กันเอง แต่มีเกณฑ์การให้คะแนน(ข้อละ 10 คะแนน) ดังนี้

·       การสื่อความหมาย

·       การทำงานเป็นทีม การมีส่วนร่วมของสมาชิก

·      ความสนุกสนาน

ในกิจกรรมการเข้าค่ายที่ผ่านมาเราได้ การแสดงและสื่อพื้นบ้านที่ดีๆ ที่มีแววว่าจะตั้งวง และคณะได้ เชียวนะค่ะ เช่น

·       เพลงมาลัยของตำบลบ้านป่า ที่มีเนื้อหาลด-ละ-เลิก ความเสี่ยงในด้านต่างๆ

·       การเล่นลำตัดของตำบลพลายชุมพล ที่สนุกสนาน เนื้อหา เป็นการลดละเลิก หวาน มัน เค็ม เหล้า บุหรี่ ที่เราสามารถ นำไปใช้ในงานบุญ งานของชุมชนๆ ได้ 

·       การแสดงของบ้านกร่างที่ มาแสดงกิจกรรมที่เรารณรงค์ คัดกรอง มีพิธีเปิด พิธีปิด พูด บรรยาย   เออ.. เหมือนแฮะ

·       การแสดงเรื่องหมอยา ของปากโทก ที่มีเนื้อหา สะท้อนการถึงระบบการให้บริการสุขภาพ และให้แง่คิด ให้ทุกคนร่วมดูแลตนเอง

·       ลิเก ลดเสี่ยงเลี่ยงโรคของตำบลบ้านจอมทอง

กิจกรรมการแสดงเป็นการ สรุปได้อย่างรวบยอดของการทำงานในแง่มุมของเราต่อชุมชน ที่ชุมชนร่วมแสดงและถ่ายทอดออกมา  สื่อพื้นบ้าน ไม่ว่าจะเป็น ลิเก ลำตัด เพลงมาลัย ที่ชุมชนใส่เนื้อหา เนื้อร้องลงไป เหมือนเป็นการสกัดขุมความรู้ในการดูแลตนเองออกมา แบบเป็นรูปธรรม  “เย้ว เอ้า แย้ว ๆ  เหล้าบุหรี่ ไม่ดี แล้วจะรี่ไปสูบทำไม เอ้า ..... ”   “ เอ้าลูกหลาน แกงส้ม แกงป่า ของดี ของแน่”  “กะปิ ปลาร้ามันเค็ม กินเต็มๆ ไม่ดีนะลูกหลานเรา..”   หรือการแสดงที่เลียนแบบการทำงานของเรา ที่ออกไปพูด บอก บรรยาย แล้วมีคนมานั่งฟัง แล้วสัปหงก  ก็เป็นการบอกเราเป็นนัยๆว่า  วิธีนี้ไม่ได้ผลนะคะ โบร้าณ โบราณ  นั่งดูไปก็หัวเราะ อดขำไม่ได้ ก็สงสัย ว่าคงมีเราๆ  ข้าราชการ หลาย กรม กอง กระทรวงไปใช้เทคนิคบรรยายบ่อยๆ  ก็เลยเรียนแบบได้เหมือน เปี๊ยบ

·       การต่อยอดของกิจกรรมนี้ เราสามารถให้ แต่ละตำบลนำของดีที่ตนเองแสดง ไปพัฒนา ปรับปรุง เติม เนื้อหาให้ มีความน่าสนใจ สนุก และอนุรักษ์ให้เป็น กิจกรรมพื้นบ้านที่จะได้  นำมาใช้ในกิจกรรม ต่างๆของตำบล ได้อย่างน่าสนใจ  และ love to see  ของเรา คือ  เมื่อเด็กๆในชุมชน ได้ เห็นได้ฟัง จะได้ซึมซับ  พฤติกรรม จากเนื้อหาเพลง เข้าไปในตัวเอง เพื่อนำสู่การมีพฤติกรรมที่ดี ต่อไป

สิ่งที่ได้เรียนรู้ 

·       ละครก็คือความจริงเหมือนกับที่เคยยิน  ดูหนังดูละครเหมือนย้อนดูตัวเอง

·       กิจกรรมการแสดง ที่สื่อถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ในรูปแบบการแสดงและสื่อพื้นบ้าน ที่มีเนื้อหา สะท้อนถึงการลดความเสี่ยง มีรูปแบบ วิธีการที่จะทำ สอดแทรกอยู่ในเนื้อหาแบบพื้นบ้าน นับว่าเป็น สิ่งที่กินใจ และฝังลึกจริงๆ  เพียงแค่ 15 นาที แต่ต้องบอกว่าได้  ได้ลึกซึ้งไปถึงใจ จริงๆ    และการถ่ายทอดแบบนี้ ทำให้สมาชิกแต่ละคนของเรา ได้ไปแบบไม่รู้เนื้อรู้ตัว    อาจเข้าไปสู่วิถีของชุมชนได้ดีกว่า รูปแบบการให้ความรู้แบบดิบๆของเราที่เป็นทีมสุขภาพ

ผลลัพธ์

·       ผลลัพธ์ยังไม่ออกค่ะ แต่กิจกรรมในวันนั้น ทำให้สมาชิก 3 ท่าน ที่ติดเหล้า แบบต้องดื่มทุกวัน สามารถให้คำปฎิญาณ ว่าจะเลิกเหล้า และเทขวดเหล้า(ที่แอบพกมา)ทิ้ง และสมาชิก ชายหนุ่ม  3 คน หันหน้ามาจับมือกัน เพื่อ เลิกบุหรี่  แบบมุ่งมั่นเอาจริง เอาจัง ยังไม่รวม คุณป้ายังสาวหลายท่าน จะลดหุ่น เปลี่ยนอาหาร เอาชนะความอ้วนให้ได้ เป็นต้น

·       อีก 3 เดือน คงมาตามผลน้ำหนัก รอบเอว เหล้า บุหรี่  ระดับน้ำตาล ระดับความดันโลหิตอีกครั้งนึง  นะค่ะ

ผู้เล่า รัชดา พิพัฒน์ศาสตร์