การคิดเป็นกลไกที่เกิดขึ้นตลอดเวลาตามการรับรู้ของประสาทสัมผัสในแต่ละบุคคล  แต่บางครั้งการคิดก็เกิดขึ้นโดยไม่รู้สึกตัว  การคิดเกิดขึ้นมีทั้งแบบมีเป้าหมาย  และไม่มีเป้าหมาย  การคิดแบบมีเป้าหมายจึงเป็นสิ่งสำคัญในการแสวงหาองค์ความรู้ และเสริมสร้างประสบการณ์ใหม่ ๆ  ส่วนการคิดแบบไม่มีเป้าหมายนั้นจะไม่ค่อยมีประโยชน์ต่อการเรียนรู้และการเสริมสร้างประสบการณ์ใหม่ ๆ
           กระบวนการคิดโดยใช้เหตุผล  เป็นกระบวนการคิดของตัวเองว่าจะตัดสินใจเชื่อข้อมูลที่ได้มาหรือไม่  ซึ่งหลักคิดและความเชื่อของแต่ละคนอาจแตกต่างกัน  การใช้เหตุผลสามารถช่วยให้เกิดการยอมรับความคิดของผู้อื่นได้  ส่วนประกอบของการคิดโดยใช้เหตุผลมีดังนี้
- ข้อสังเกต
- ข้อมูลที่เป็นความจริง
- ข้ออ้างอิง
- ข้อสมมติของตนเอง
- ข้อคิดเห็น
- ข้อถกเถียง
- การวิเคราะห์ด้วยเหตุและผล
           การฝึกความคิดโดยใช้เหตุผลอาจทำได้โดยการพูดคุย  สร้างคำถามแบบเปิด  ระดมความคิดเห็น  การฟังบรรยาย  แล้วสรุปข้อเท็จจริง  ถ้ามีการโต้แย้งเกิดขึ้นจำเป็นต้องหาคำอธิบายเพื่อลดข้อโต้แย้งเหล่านั้น
           การพัฒนาทักษะการคิดจึงขึ้นกับประสบการณ์ และการเสาะแสวงหาความรู้ของแต่ละบุคคล  ดังนั้นการพัฒนาทักษะการคิดจึงสามารถพัฒนาได้โดยการฝึกเป็นประจำ  การตั้งคำถามที่มีคำตอบหลากหลาย  ทุกครั้งที่ต้องรับรู้หรือเชื่อสิ่งต่าง ๆ จะต้องตริตรองเหตุผลก่อนเสมอ  ฝึกยอมรับความคิดเห็นของผู้อื่นตามข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ได้  หมั่นคิดทำสิ่งใหม่ ๆ ที่ไม่ซ้ำกับใครและนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง   การอ่านเร็วก็เป็นอีกวิธีหนึ่งในการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพวิธีหนึ่งที่ผมจะนำมาเป็นตัวอย่างครับ



เอกสารอ้างอิง    ศักดา ไชกิจภิญโญ  จินตนา กนกปราน.  2547.  ทักษะการเรียนรู้สู่ความสำเร็จ.  พิมพ์ครั้งที่ 1.  ขอนแก่น : สำนักนวัตกรรมการเรียนการสอน  มหาวิทยาลัยขอนแก่น.