คุณหมออุดมพูด ๒
เรื่อง คือ (๑) ชีววิทยาของจิตใจ (Biology of Mind) กับ (๒)
ทฤษฎีเซลล์กระจกเงา (mirror neurone)
เป็นการพูดแบบคนรู้จริง ค้นคว้ามามาก อ่านมาก
เอาหนังสือมาให้ดูมากมายหลายเล่ม ผมเห็นแล้วน้ำลายไหล
และสมเพชตนเองที่มีเวลาอ่านหนังสือน้อยลงเรื่อยๆ
หนังสือที่แนะนำ
• In Search of Memory. The Emergence
of a New Science of Mind. เขียนโดย Eric R. Kandel
จิตแพทย์ที่ได้รับรางวัลโนเบล 2000
• Miroring People. Marco Iacoboni
• The Medici Effect, Frans Johansson
• Proust was a Neuroscientist. Jonah Lehrer
ใช้หลักความรู้สึกมาตัดสิน จะพบสิ่งใหม่ๆ
• Empathy in Mental Illness. Tom Farrow & Peter Woodruff
(Eds)
• Psychiatry, Psychoanalysis, and the New Biology of Mind, ER
Kandel
• Social Intelligence, Daniel
Goleman
ชีววิทยาของจิตใจ
สรุปอย่างย่อที่สุดได้ว่า Mind เป็น function ของ
brain
ทฤษฎีเซลล์กระจกเงา
เริ่มปี
ค.ศ. ๑๙๙๖ กลุ่มวิจัยที่ Parma อิตาลี ศึกษา premotor
cortex (มี Broca Area อยู่) โดยใช้ลิง
ดูกระแสไฟฟ้าในสมองเมื่อลิงเคลื่อนไหว
ระหว่างทดลองเกิดสิ่งไม่คาดคิดขึ้น
คือนักวิจัยต้องเข้าไปเอาของ ลิงเห็นคนก็เฉยๆ
ไม่เคลื่อนไหว แต่ไฟฟ้าใน premotor cortex
เกิดขึ้นเหมือนตอนลิงเคลื่อนไหว
ข้อค้นพบโดยบังเอิญนี้ถูกเก็บเงียบอยู่นาน
เพราะอธิบายไม่ได้ ต่อมาจึงมีผู้อธิบายว่า
เป็นกระบวนการสร้างภาพในสมองโดยเซลล์กระจกเงา
เซลล์กระจกเงา ช่วยให้ Seeing = doing, Seeing = learning เป็น
imitative learning เป็นหัวใจของการพัฒนามนุษย์
ช่วยให้เหมือนเข้าไปนั่งในใจคนอื่น เกิด empathy
Imitative
learning เรียนรู้จากการเลียนแบบ
ไม่ต้องทำจนชิน เป็น social learning, หรือ
socialization เซลล์กระจกเงาไม่รู้จักผิดชอบดีชั่ว
ไม่ตัดสิน หากครูมีพฤติกรรมช่วยเหลือกัน ร่วมมือกัน
เด็กจะเรียนรู้พฤติกรรมนี้ไปเอง ไม่ต้องสอน
เป็นการเรียนรู้เชิงวัฒนธรรม
เซลล์กระจกเงาช่วยให้ได้ยินเสียง action ก็เหมือนได้เห็น
action อ่านหนังสือบรรยาย action
ก็เหมือน ทำให้เห็นความรู้สึก เข้าใจคนอื่น
(empathy) เป็นการเรียนรู้คุณธรรม
ผมนึกถึงประโยชน์ของการอ่านการ์ตูนที่ดี
ภาพวาดที่ดี นิทานที่ดี
การพัฒนาเด็กและเยาวชนจึงต้องเน้น book sharing ไม่ใช่แค่
storytelling
แพทย์สมัยใหม่ เก่งเทคโนโลยี แต่ไร้จิตใจ
มองผู้ป่วยเป็นวัตถุ ทำหน้าที่ทำให้โรคหาย
ถูกฝึกให้มองทุกอย่างอย่างเป็นกลาง ไม่มี emotion
engagement จะไม่เกิดความรู้สึกเห็นอกเห็นใจคนอื่น
(empathy)
ผมบอกตัวเองว่า ให้ฝึกวิธีดูภาพวาดให้ได้รส
โดยปล่อยให้เซลล์กระจกเงาเห็น อย่าเอาสมองส่วนคิด
(cerebral cortex) ดู
หมออุดมบอกว่า พัฒนาการด้านศีลธรรม/คุณธรรม
ต้องการพัฒนาการ/การเรียนรู้ ด้านอารมณ์
มากกว่าการเรียนรู้เชิงเหตุผล
Norepinephrine อยู่ที่หนึ่งทำหน้าที่อย่างหนึ่ง
แล้วแต่เรามองตรงไหน อย่างไร
ทฤษฎีเซลล์กระจกเงา ทำให้ทฤษฎี
psychoanalysis กลับมา
คือมีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ต่อทฤษฎีจิตวิเคราะห์
(psychoanalysis)
ทฤษฎีเซลล์กระจกเงานำมาใช้อธิบายพฤติกรรมของมนุษย์ได้อีกมากมาย
เช่นผมนึกถึงพฤติกรรม Backseat driver
ที่ผมโดนอยู่เป็นประจำ มีการวิจัย autism
ว่าน่าจะเกิดจากความผิดปกติของเซลล์กระจกเงา ใช้
ทฤษฎีเซลล์กระจกเงา อธิบายการเรียนรู้จากการดูคนอื่นทำให้ดู
(demonstration) เช่น นศพ.
เรียนวิธีผ่าตัดจากการช่วยผ่าตัด
มีคนในกลุ่มสามพรานพูดว่าการดูหน้งโป๊จริงๆ
แล้วเซลล์กระจกเงาเป็นผู้ดู
หมออุดมเล่าอะไรๆ อีกมาก เช่น ความจำเป็นโปรตีน
Gene กับ gene expression เป็นคนละตัว
ผมสรุปกับตัวเองว่า
นักการศึกษาที่ไม่เรียนรู้ความก้าวหน้าเกี่ยวกับสมอง
จะขาดความสนุกในการ facilitate การเรียนรู้
และเวลานี้การติดตามและประยุกต์ใช้ความรู้เรื่องสมองกับการรียนรู้
มีกลุ่มรักลูก ที่เป็นภาคธุรกิจเอกชน
ดำเนินการอยู่อย่างเอาจริงเอาจัง
วิจารณ์ พานิช
๘ เม.ย. ๕๒
