ช่างสิบหมู่ หมายถึง กลุ่มช่างผู้ทำงานด้วยมือ ใช้ แรงงาน สร้างสรรค์ผลงานศิลปะ ไทยโบราณ ซึ่งอาจจะมาอยู่ รวมกลุ่มหมู่กัน ตามความถนัดเป็นสิบ ๆ กลุ่ม ซึ่งก็ไม่ได้ หมายความว่างานช่างศิลปะ ไทยโบราณ มีสิบอย่างเท่านั้น

 

"ความหมายและความเป็นมางานศิลปะไทยโบราณ "ช่างสิบหมู่"

ความหมายของคำว่า "ช่างสิบหมู่" ในบรรดาศิลปะไทย
ล้วนถูกสร้างสรรค์มาจากภูมิปัญญาและความชำนาญ
ที่สั่งสม มาจากบรรพบุรุษไทย ผ่านทายาทผู้รับช่วงงาน
ศิลปเฉพาะแขนงๆ โดยยึดเอาระเบียบวิธีทางฝีมืออัน
ประณีต งดงามเป็นสำคัญที่เรียกว่า งานช่างสิบหมู่

ความหมายของคำว่า

ช่าง : หมายถึง ผู้ทำงานด้วยมือใช้แรงงานสร้างสรรค์งาน
ศิลป์ออกมาในสมัยโบราณ ช่างมีปัญญาล้ำเลิศ
สามารถเนรมิต สร้างผลงานศิลปะซึ่งในปัจจุบันยากที่จะกระทำได้

สิบ : ยังไม่อาจตีความได้แน่ชัดบางท่านก็ว่ามาจากคำ
ว่า "สิปปะ" ในภาษาบาลี ซึ่งหมายถึง ศิลปะนั่นเอง
บางท่านว่าหมายถึง สิบๆ ซึ่งเป็นวิธีการเรียกรวมๆ ในสิ่งที่
ยากแก่การนับ คือ มีช่างเป็นสิบๆหมู่

หมู่ : หมายถึง กลุ่ม พวก หรือ หมวด

ช่างสิบหมู่ หมายถึง กลุ่มช่างผู้ทำงานด้วยมือ ใช้ แรงงาน
สร้างสรรค์ผลงานศิลปะ ไทยโบราณ ซึ่งอาจจะมาอยู่
รวมกลุ่มหมู่กัน ตามความถนัดเป็นสิบ ๆ กลุ่ม ซึ่งก็ไม่ได้
หมายความว่างานช่างศิลปะ ไทยโบราณ มีสิบอย่างเท่านั้น

ประเภทของช่างสิบหมู่

1. หมู่ช่างเขียน
หมายถึง ช่างวาดภาพอันประกอบด้วยภาพจิตรกรรมและ
ลายไทย ใช้ตกแต่งตามฝาผนัง โบสถ์ วิหารต่างๆ

2. หมู่ช่างแกะ
หมายถึง ช่างแกะตรา ช่างแกะลาย และช่างแกะภาพ
ภาพลอยตัว นูนสูง นูนต่ำ หมายรวมไปถึง ช่างเงิน ช่าง
ทอง ช่างเพชรหลอย

3. หมู่ช่างสลัก
หมายถึง ช่างสลักหรือจำลองวัตถุเป็นประติมากรรมนูนต่ำ
นูนสูง และลอยตัว เป็นรูปเคารพ วัสดุที่ใช้มักเป็นหิน
ทราย ไม้สัก กระดาษ หยวกกล้วย

4. หมู่ช่างปั้น
หมายถึง การปั้นประติมากรรมปูนสด ปั้นลวดลายตกแต่ง
เป็นรูปสัตว์หิมพานต์ พระพุทธรูปหน้าบันโบสถ์วิหาร ใน
งานสถาปัตยกรรมต่างๆ ของไทยตลอดจนการปั้นหุ่น เพื่อ
ใช้หล่อสัมฤทธิ์

5. หมู่ช่างปูน
หมายถึง ช่างปูนก่อ ปูนฉาบ ปั้นปูน ในการก่อสร้าง
ถาวรวัตถุในพระพุทธศาสนาในวัด

6. หมู่ช่างรัก
หมายถึง ช่างที่ใช้ในการตกแต่งประสานงานกับช่างแขนง
ต่างๆ มีการลงรัก ปิดทอง ประดับกระจก ประดับมุก เครื่อง
เขิน

7. หมู่ช่างหุ่น
หมายถึง ช่างทำหุ้นชนิดต่างๆ เช่น หุ่นกระบอก หัวโขน
ช่างไม้ ทำหุ่นคนสัตว์ต่างๆ

8. หมู่ช่างบุ
หมายถึง ช่างที่นำโลหะมาตีแผ่ให้แบนออกเป็นรูปต่างๆ จะ
เป็นแผ่นแบน ธรรมดาๆ หรือจะเป็นรูปอะไรก็สุดแต่ เช่น
กะทะทอง ถาดทองเหลือง ขันน้ำ เป็นต้น

9. หมู่ช่างกลึง
หมายถึง งานศิลปะที่ใช้เครื่องมือกลึงเป็นรูปทรงต่างๆ
โบราณใช้เครื่องมือกลึง เป็นแบบที่ใช้กำลังแรงคนทำการ
ฉุดชักโดยตรงส่วนสำคัญของเครื่องกลึงวัสดุใช้กลึงเป็น
งาช้าง ไม้ทำกลองแล้วลงรักปิดทอง เป็นต้น

10. หมู่ช่างหล่อ
หมายถึงช่างที่ทำแบบพิมพ์และหล่อประติมากรรม การ
หล่อทำโดยการนำของเหลว เช่น ปูนปลาสเตอร์ ขี้ผึ้ง
โลหะที่หลอมเหลวแล้วเทลงในแบบพิมพ์เมื่อเย็นลงก็จะ
แข็งเป็นรูป ตามแบบพิมพ์

การจำแนกช่างไทยโบราณไว้ทั้ง 10 หมู่ ดังกล่าวนี้ เป็น
เพียงการจัดเข้าหมู่กัน ให้ได้จำนวน 10 หมู่ แต่มิได้หมาย
จะให้ตรงกับคำว่า "ช่างสิบหมู่" เพราะยังมีช่างอีกพวกหนึ่ง
คือ ช่างทอง ไม่เข้าหมู่ช่างทั้งหลาย เพราะมีหน่วยงาน
เฉพาะ ทั้งเป็นช่างที่ต้องใช้ฝีมือมาก งานบางอย่างต้องซื่อ
สัตย์ สุจริต จริงๆ เพราะทองคำย่อมมีราคาสูง อาจจะต้อง
ประกอบด้วยเพชร พลอย จึงเป็นหน่วยงานที่มักเรียกกัน
ว่า "สุวรรณกิจ" มีหน้าที่ทำเครื่องราชูปโภคโดยเฉพาะ เป็น
ต้น"

 อ่านแล้วคงจะเห็นคุณค่าช่างสิบหมู่ไทยโบราณนะคะ

ช่วยกันรักษาและอนุรักษ์กันไว้เป็นสมบัติของชาติสืบไปด้วยคะ