การจะทำให้ระบบ(ชุมชน)เข้มแข็งขึ้นได้ก็ด้วยการเชื่อมโยงกับตัวเองให้มากขึ้น กลยุทธ์เบื้องต้นเพื่อการเปลี่ยนแปลงนั้น เป็นสิ่งที่ตรงไปตรงมา กล่าวคือ ระบบต้องเรียนรู้เรื่องราวของตนเองให้มากขึ้นจากตัวเองนั่นเอง ระบบ(ชุมชน)ต้องการกระบวนการเพื่อนำพาผู้คนทั้งระบบ(ชุมชน)เข้ามาหากันและกัน กระบวนการต่างๆที่มีอยู่หลากหลายจะทำงานได้อย่างมีพลังนั้น ก็คือกระบวนการที่จะอำนวยให้ผู้คนเกิดการค้นพบตัวเองและสร้างความสัมพันธ์แบบใหม่ได้ในเวลาเดียวกัน ในท้ายที่สุดแล้วระบบ(ชุมชน)ทั้งมวลต้องมีส่วนร่วมในกระบวนการดังกล่าวด้วย สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นไม่ได้ด้วยผู้เชี่ยวชาญจากภายนอกที่เป็นเพียงกลุ่มเล็กๆกลุ่มหนึ่งเท่านั้น
มากาเร็ต เจ. วีตเลย์
Leadership and The New Science
เพชรรัตน์ พงษ์เจริญสุข รัชดา อิสระเสนารักษ์
และวิชิต เปานิล แปล
ตามที่ผมได้เคยนำเสนอไปก่อนหน้านี้แล้วว่า กระบวนการสำรวจสิ่งที่ดีๆหรือสิ่งที่น่าภาคภูมิใจของคนในชุมชนและการสืบค้นประวัติศาสตร์ของชุมชนเป็นกระบวนการที่สำคัญมากกระบวนการหนึ่ง นั่นคือ กระบวนการจัดทำตัวชี้วัดการพัฒนาของชุมชนทำให้ชุมชนหรือตัวชี้วัดความสุขมวลรวมชุมชนท้องถิ่น เป็นกระบวนที่ทำให้ชุมชนต้องเรียนรู้เรื่องราวของตนเองให้มากขึ้นจากประสบการณ์ตัวเองนั่นเอง เป็นการค้นพบตัวเองผ่านการสืบค้นประวัติศาสตร์ชุมชนนั่นเอง ซึ่งกระบวนการนี้มุ่งที่จะทำให้ชุมชนเรียนรู้เรื่องราวของตนเองผ่านการสืบค้นร่วมกัน ทำให้เกิดเป็นสำนึกความเป็นชุมชนท้องถิ่นร่วมกัน เกิดการตระหนักในคุณค่าแห่งพวกตนขึ้นจนสรุปเป็นเอกลักษณ์หรือ อัตลักษณ์ของชุมชนในลักษณะเรื่องเล่าที่เป็นตำนานของชุมชนท้องถิ่นนั้นๆ
และผมได้ให้ความเห็นว่าเรื่องที่สำคัญของกระบวนการจัดทำตัวชี้วัดความสุขมวลรวมชุมชนท้องถิ่นนั้นเป็นกระบวนการสร้างความสัมพันธ์แบบใหม่ของชุมชนได้ในเวลาเดียวกัน รวมทั้งในท้ายที่สุดแล้วผู้คนในชุมชนทั้งมวลจะต้องมีส่วนร่วมในกระบวนการดังกล่าวอย่างเต็มที่จากเวทีการลปรร.ทั้งที่ตำบลบ้านเลือก และตำบลหนองสาหร่ายจะเห็นได้ว่า จากประเด็นตัวชี้วัดความสุขที่คณะทำงานคิดยกร่างขึ้นมานั้น จะต้องผ่านเวทีสร้างความยอมรับและการสร้างความตระหนักในเป้าหมาย และตัวชี้วัดร่วมกันผ่านเวทีประชุมสัญจรไปในทุกหมู่บ้านหมุนเวียนกันไป ดังนั้นกระบวนการจัดทำตัวชี้วัดสิ่งสำคัญไม่ได้อยู่ที่การได้ตัวชี้วัดที่ดีมีรายละเอียดที่ครบถ้วนสมบูรณ์ ของข้อมูลตัวชี้วัด หรือมีความเป็นเหตุเป็นผล หากแต่อยู่ที่กระบวนการเอื้ออำนวยให้ผู้คนในชุมชนทั้งหลายทั้งมวลได้มีส่วนร่วมในกระบวนการตั้งเป้าหมาย ตัวชี้วัดที่เป็นความสุขร่วมกันของชุมชนท้องถิ่นในลักษณะเป็นความสุขมวลรวมและเป็นการสร้างความสัมพันธ์ภายในชุมชนท้องถิ่นขึ้นใหม่ ผ่านการมีความผูกพันกับเป้าหมาย ตัวชี้วัดร่วมกันดังกล่าวนั่นเอง
ประเด็นตัวชี้วัดความสุขมวลรวมของการพัฒนาตำบลบ้านเลือก มี 9ประเด็นดังนี้
1. คนในตำบลมีสุขภาพแข็งแรง กินดี อยู่ดี
2. คนในตำบลที่มีการอนุรักษ์ภาษา วัฒนธรรม ประเพณีท้องถิ่น (ลาวเวียง)
3. คนในตำบลได้รับสวัสดิการที่ดี
4. กลุ่มองค์กรชุมชนในตำบลบ้านเลือกมีความเข้มแข็ง
5. คนในตำบลเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาแก้ไขปัญหาหมู่บ้าน
6. คนในตำบลไม่ติดยาเสพติด
7. มีผู้ที่ซื่อสัตย์ โปร่งใส มีคุณธรรมมีความคิดสร้างสรรค์และเสียสละ
8. คนในตำบลมีความสามัคคี
9. คนในตำบลมีอาชีพ มีรายได้ที่มั่นคง และหนี้สินลดลง
ประเด็นตัวชี้วัดความดีของการพัฒนาตำบลหนองสาหร่าย มี 22 ประเด็นดังนี้
1. เกิดผู้นำและผู้ตามที่ดี
2. ชาวบ้านมีสุขภาพ ร่างกายแข็งแรงดี
3. ชาวบ้านมีอาชีพดี มีความสุจริต
4. กลุ่มองค์กรดี
5. สวัสดิการดี(ดูการมี/เข้าร่วมของผู้นำประชาชน กลุ่มองค์กรหมู่บ้าน)
6. ครอบครัว (ครอบครัวอบอุ่น)
7. สามัคคีดี
8. จิตใจดี
9. มีสัจจะ
10. เรียนรู้ดี
11. มีความกตัญญูดี
12. ปฏิบัติตามระเบียบกฏหมาย
13. ประพฤติตนอยู่ใน ศีลธรรมอันดี
14. ประหยัด/อยู่แบบพอเพียง
15. การเก็บออมดี
16. นิยมไทยใช้ของไทย
17. มีวิถีชีวิตตามหลักประชาธิปไตย
18. มีวินัยดี
19. ตรงเวลา
20. การละเว้นสิ่งเสพติดและอบายมุข
21. มีมารยาทและวัฒนธรรมไทยที่ดี
22. การมีส่วนร่วมดี
