ก่อนกินข้าว

ฟังเยอ  ฟ้าฮ่ำฮ้อง  บนเบิกบัวระพา

           วาโยเผลียง  พ่ำพรมภายพื้น

วันนี้ฝนตกที่สกลนครแรงมาก  แต่ก็เป็นระยะเวลาเพียงชั่วครู่  จากนั้นแสงสุรีย์ก็ฉายลงมาบนพื้นเมืองสกลถวาปีแทน  สัญญาณบอกความอุดมสมบูรณ์เริ่มขึ้น  ชาวนาทั้งหลายเริ่มไถคราดที่นาเตรียมพร้อมการทำไร่ไถนา  ครั้งก่อนจำได้ว่าคุณยายเคยเล่าให้ฟังว่า  การทำนานั้นมีมาแต่ขุนเค็ก  ขุนคาน  ขุนลาง  เมื่อมาถึงครั้งขุนลอ  พระยาแถนสั่งไว้ว่า  ก่อนกินข้าวให้ทำบุญบอกแถนก่อนถึงกินข้าวได้   แต่ต่อมาคนไม่ทำตามคำสั่งแถนข้าวจึงเมล็ดเล็กลง  บรรพชนชาวอีสานจึงกำหนดการทำบุญในการทำไร่ไถนาไว้เพื่อให้แถนพอใจ  ดังนี้

ครั้งที่  1  ก่อนไถนา  ต้องทำพิธีเลี้ยงผีนาบูชาแถน  เรียกว่า  เลี้ยงตาแฮก

ครั้งที่  2  ก่อนปักดำ   ต้องทำพิธีเลี้ยงผีนาบูชาแถน  เรียกว่า  ปักตาแฮก

ครั้งที่  3  เมื่อข้าวตั้งท้อง  ต้องทำพิธีรับขวัญแม่โพสพ  เรียกว่า  เลี้ยงข้าวมาน

ครั้งที่  4  ก่อนเกี่ยวข้าว  ต้องทำพิธีขอขมาต้นข้าว  เรียกว่า  ขอขมาแม่โพสพ

ครั้งที่  5  หลังนวดข้าว  ต้องขมขมาที่นวดตีข้าว  เรียกว่า  สูดขวัญข้าว(บุญคูณลาน)

ครั้งที่  6  เมื่อเอาข้าวใส่ใสยุ้งข้าว  ต้องเรียขวัญข้าว  เรียกว่า  บุญข้าวขึ้นเล้า

ครั้งที่  7 หลังจากเอาข้าวขึ้นเล้าได้ 3 เดือน(ห้ามเปิดเด็ดขาด)เมื่อเปิดเล้าแล้วต้องเอาข้าวไปขัดสีเป็นข้าวสารและต้องใส่บาตรก่อน  ชาวนาจึงบริโภคข้าวบนเล้าก่อน

ข้อบัญญัติเหล่านี้บรรพชนหวังเพื่อให้คนยุคหลังรู้จักบุญคุณธรรมชาติที่ได้เสกสรรค์อาหารมาให้ได้บริโภค  ชาวนาก็จะไม่ประมาทในการบริโภคข้าว