เรียนรู้

เหตุผลที่ต้องเรียนรู้ตัวเอง (ตัวอย่างหนึ่งในอีกหลากหลายความจำเป็น)

การเรียนรู้นั้น เป็นสิ่งที่จำเป็นสำหรับทั้งมนุษย์และสัตว์ เพราะการเรียนรู้จะทำให้เรารู้และเข้าใจโลกและธรรมชาติมากขึ้น เมื่อเข้าใจมากขึ้นก็จะสามารถพัฒนาการดำรงชีวิตให้ดีขึ้นได้ อย่างไรก็ตามอาจเป็นไปได้ยากที่เราจะเรียนรู้และเข้าใจหลายๆเรื่อง หลายๆด้านไปพร้อมๆกัน จึงต้องมีการกำหนดสิ่งที่จะศึกษาเรียนรู้ หรือที่ในภาษาวิจัยเรียกว่า “Unit of analysis”

ในการวิจัยหรือศึกษาสิ่งต่างๆนั้น มักมีวัตถุประสงค์หลักที่ใช้ประโยชน์ทางใดทางหนึ่งจากสิ่งนั้นในการดำรงชีวิต โดยการศึกษาส่วนใหญ่มักมุ่งศึกษาธรรมชาติและสิ่งต่างๆรอบๆตัวเราแต่มีการศึกษาไม่มากนักที่จะมุ่งศึกษาภายในตัวเอง ทั้งนี้เพราะเป็นเรื่องที่มีความซับซ้อนและยากจะแสดงให้เห็นเป็นรูปธรรมและยากที่จะเป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขว้าง

อย่างไรก็ตาม การเรียนรู้ตัวเองนั้น เป็นสิ่งที่ “จำเป็น” ต่อการดำเนินชีวิตอย่างขาดไม่ได้ เพราะ การรู้จักตัวเองจะเป็นจุดเริ่มต้นแห่งการเปลี่ยนแปลงตัวเอง กล่าวคือ ขอเปรียบเทียบกับการเรียนรู้ภายนอกอื่นๆ เช่น เราศึกษาหิน เพื่อที่จะรู้ว่าหินนำไปใช้ประโยชน์อะไรได้บ้าง เมื่อรู้ว่าใช้ประโยชน์อะไรได้บ้างแล้วก็สามารถนำมาใช้ประโยชน์มากมายฉันใด การเรียนรู้ภายในตัวเอง ก็จะสามารถนำตัวเองมาใช้ประโยชน์ได้มากฉันนั้น แต่การใช้ประโยชน์จากตัวเองนั้น มีความจำเป็นมากกว่าการใช้ประโยชน์จากสภาพแวดล้อมภายนอกมาก เพราะ การศึกษาภายนอกต่างๆนั้นจริงๆแล้วจุดหมายที่แท้จริงก็เพื่อตอบสนองภายใน (ความสุข) นั่นเอง

ดังนั้นนอกจากการเรียนรู้ตัวเองจะเป็นการศึกษาที่ตรงกับประโยชน์ในการดำเนินชีวิตมากกว่าแล้ว การเรียนรู้แต่เพียงภายนอกยังทำให้เกิดความผิดปกติภายใน ซึ่งอาจแก้ได้ยากหากไม่เรียนรู้ภายในควบคู่ไปด้วย ยกตัวอย่างเช่น เราเรียนรู้ในการที่จะได้มาซึ่งทรัพย์สิน ชัยชนะ ชื่อเสียง และอื่นๆ ซึ่งถูกสมมุติขึ้นให้มีค่าทางใดทางหนึ่งโดยมนุษย์เอง ยิ่งรู้การหาเหล่านี้ได้มาก แต่ไม่รู้จักรู้ทันใจตัวเอง ก็จะยิ่งติดหลงกับซึ่งเหล่านี้ ในขณะที่กลไกเงื่อนไขที่มนุษย์สร้างสิ่งเหล่านี้ขึ้น คือ “จำนวนน้อย” หมายความว่า ไม่เพียงพอต่อทุกคน หากเพียงพอต่อทุกคน ก็จะถูกลดคุณค่าลง ดังนั้นจึงต้องแก่งแย่งกันไขว่คว้าเพื่อที่จะได้มา เมื่อได้มาก็หลงดีใจ มีความสุขกับมันพักหนึ่ง หลังจากนั้นก็จะเริ่มไขว่คว้าสิ่งใหม่ โดยมักจะหาสิ่งที่ต้องมีค่ามากขึ้นด้วย เปรียบเสมือน เราขว้างความสุขออกไปที่วัตถุข้างนอกหนึ่ง แล้วก็วิ่งไปหาวัตถุนั้นเพื่อจะสุข และก็ขว้างไปใหม่ให้ไกลกว่าเดิม แล้วก็ต้องวิ่งไปให้ถึงอีก แต่สุดท้ายก็ไม่ถึงสักที คนที่เป็นแบบนี้ ยิ่งอายุมากขึ้นๆ ก็ยิ่งห่างไกลจากความสุขไปทุกทีๆ มีความสุขยากขึ้นทุกทีๆ  สุดท้ายหากยังไม่เรียนรู้ตัวเอง มักลงเอยไม่ค่อยดีนัก

โดยสรุป ที่เขียนนี้เป็นเพียงแนวคิดเริ่มต้นในการที่จะกระตุ้นให้เรารู้จักที่จะตระหนักถึงการเรียนรู้ และดูตัวเอง เช่นว่า กำลังขว้างความสุขไปไว้กับสิ่งอื่นที่มันไกลๆหรือไม่ เป็นต้น ในความจริงนั้นนี่เป็นเพียงตัวอย่างเดียวเท่านั้น ที่จะบอกว่าเราจำเป็นต้องเรียนรู้ตัวเอง ยังมีเหตุผลอีกมากมายที่บอกถึงความจำเป็นที่เราต้องเรียนรู้ทำความเข้าใจตัวเอง เพื่อพัฒนาตัวเองให้การดำเนินชีวิต :)