การประกันคุณภาพการศึกษา

หลักการแนวคิดในการจัดการความรู้

 

ความหมาย

มีผู้ให้ความหมายของการจัดการความรู้ไว้มากมาย  เช่น

Ø   การจัดการความรู้ เป็นส่วนหนึ่งของการบริหารโรงเรียน  ซึ่งผู้บริหารจะต้องมีส่วนเกี่ยวข้องในการให้บริการทางการศึกษา เพื่อให้กระบวนการดำเนินการตามแผนที่วางไว้เพื่อไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือการประกันคุณภาพให้เป็นที่ยอมรับของผู้ปกครองและชุมชนการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมายเกิดผลสัมฤทธิ์ตามความคาดหมาย (Eye and Netzer; 1965)

Ø   การจัดการความรู้คือความพยายามอย่างหนึ่ง  หรือ หลาย ๆ อย่าง  ที่จะช่วยส่งเสริมให้การศึกษา มีคุณภาพทั้งด้านการดำเนินการตามแผนที่วางไว้เพื่อไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือการประกันคุณภาพให้เป็นที่ยอมรับของผู้ปกครองและชุมชนการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมาย (สายภาณุรัตน์, 2511)

Ø    การจัดการความรู้  หมายถึง การประสาน  การกระตุ้น  และการนำไปสู่ความงอกงามของครู  (วินัย เกษมเศรษฐ, ม.ป.ป.)

หลังจากประกาศใช้พระราชบัญญัติการศึกษาในปี 2542 ที่กำหนดให้มีระบบการประกันคุณภาพการศึกษาโดยการกำหนดให้โรงเรียนมีมาตรฐานการศึกษาและพัฒนาโรงเรียนเข้าสู่  มาตรฐานการศึกษาแล้วมีการประเมินและปรับปรุงคุณภาพการศึกษาให้เป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนดหรือปรับปรุงมาตรฐานให้สูงขึ้น  พร้อมที่จะรับการประเมินภายใน และภายนอก ความหมายของการจัดการความรู้จึงควรปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมยิ่งขึ้น 

    การจัดการความรู้ ที่รวมถึงการจัดการความรู้ภายในโรงเรียน หมายถึง  การดำเนินการใดๆ ที่ทำให้ครูมีความพึงพอใจ และมีกำลังใจ ที่จะพัฒนาการจัดการดำเนินการตามแผนที่วางไว้เพื่อไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือการประกันคุณภาพให้เป็นที่ยอมรับของผู้ปกครองและชุมชนการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมาย และพัฒนาการดำเนินงานใดๆ ของโรงเรียน ให้เป็นไปตามมาตรฐานใดๆ ของโรงเรียนและของบุคลากรให้สูงขึ้นและรักษาไว้ จนส่งผลให้โรงเรียนเป็นที่ยอมรับของผู้รับประโยชน์จากโรงเรียนทุกฝ่าย อีกทั้งผ่านการประเมินทั้งภายในและภายนอก

 

หลักการจัดการความรู้

                หากนำความหมายของการจัดการความรู้ หลักการจัดการความรู้ดั้งเดิมมาผสมผสานกับแนวคิดการประกันคุณภาพการศึกษา,แนวคิดที่เกี่ยวกับหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน,แนวคิดว่าด้วยมาตรฐานวิชาชีพครู และระดับคุณภาพครู/ผู้บริหาร (NTQ/EMQ) หลักการจัดการความรู้ใน ยุคใหม่ที่ควรจะเป็นก็คือ

1.     การจัดการความรู้   จะต้องเคารพความแตกต่างระหว่างบุคคลเป็นความร่วมมือ  ร่วมใจ ในการดำเนินงาน   ใช้ความรู้  ความสามารถในการปฏิบัติงาน เพื่อให้งานนั้นไปสู่เป้าหมายที่ต้องการ  (Burton and Brueckner,  1955)

2.     การจัดการความรู้   มุ่งให้ครูรู้จักวิธีคิดค้นการทำงานด้วยตนเอง  มีความสามารถ ในการนำตนเอง  และสามารถตัดสินปัญหาของตนเองได้  (Adams and Dickey, 1953)

3.     การจัดการความรู้   ควรเป็นการแสวงหาความสามารถพิเศษ  ของแต่ละบุคคล แล้ว  เปิดโอกาสให้ ได้แสดงออกและพัฒนาความสามารถเหล่านั้นอย่าง เต็มที่ (Burton and  Brueckner,  1955)

4.     การจัดการความรู้ที่ดี   จะต้องสร้างบรรยากาศที่เป็นกันเอง   ยั่วยุและสร้างความเข้าใจอันดีต่อกันและต้องทำให้ครูรู้สึกว่า   จะช่วยให้ เขาพบวิธีที่ดีกว่า ในการทำงาน เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์  (Franseth 1961 : 23 - 28)

5.       การจัดการความรู้ควรเป็นไปอย่างง่ายๆ ไม่มีพิธีรีตอง (Briggs and Justman, 1952)

     

การจัดการความรู้ รวมทั้งการจัดการความรู้ภายใน

·     เป็นกิจกรรมที่ช่วยให้ผู้รับการจัดการความรู้ มีเจตคติที่ดีต่อวิชาชีพครู มีขวัญกำลังใจและมีความรู้ความสามารถที่จะปฏิบัติงานให้บรรลุผลตาม       มาตรฐานการศึกษาของโรงเรียนและมาตรฐานการดำเนินการตามแผนที่วางไว้เพื่อไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือการประกันคุณภาพให้เป็นที่ยอมรับของผู้ปกครองและชุมชนรู้ที่กำหนด  รักษาไว้ และยกระดับคุณภาพให้สูงขึ้นอยู่เสมอ

·       เป็นกิจกรรมที่ดำเนินไปอย่างเป็นระบบและรองรับด้วยข้อมูล

                 สารสนเทศ

·       เป็นกิจกรรมที่อยู่ในบรรยากาศของความร่วมมือร่วมใจเข้าใจอันดี         ต่อกันระหว่างผู้นิเทศและผู้รับการจัดการความรู้ 

·       เป็นกิจกรรมที่เคารพในความแตกต่างระหว่างบุคคลของผู้รับการจัดการความรู้

·       เป็นกิจกรรมที่ดึงศักยภาพของผู้รับการจัดการความรู้มาใช้ และให้การยกย่อง

·       เป็นกิจกรรมที่ช่วยให้ผู้รับการจัดการความรู้พัฒนาตนเองให้อยู่ในระดับ 

·       มาตรฐานวิชาชีพหรือระดับคุณภาพครูของคุรุสภาให้สูงขึ้น และรักษาไว้ได้

 

จุดมุ่งหมาย

1.       ช่วยสร้างคุณลักษณะแห่งความเป็นผู้นำให้แก่ครู

2.       ช่วยส่งเสริมขวัญของครูให้อยู่ในสภาพที่ดีและเข้มแข็ง  รวมหมู่คณะได้

3.       ช่วยให้ครูพัฒนาการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมายของตน  โดยมีคำแนะนำ  2  ประการ คือ

-          อย่าได้พยายามยัดเยียดความคิดเห็น ที่คนนิยมให้ครูจำต้องรับ และพยายาม

-          อย่าได้ฝืนให้ครูทำตามแผนหรือแบบที่ตนทำ

4.       จงพยายามหลีกเลี่ยงการกรอกคำแนะนำสั่งสอนให้ครู  จนครูรับไม่ไหว

5.       ช่วยฝึกครูใหม่ให้เข้าใจงานในโรงเรียนและงาน ของอาชีพครู

6.       ช่วยหยิบยกปัญหาต่างๆ ของโรงเรียนที่ทางโรงเรียนไม่สามารถจะแก้ไขได้โดยลำพังในการประเมินคุณภาพการศึกษา

7.       ให้ครูรู้จักค้นหาจุดลำบากในการประกันคุณภาพการศึกษาแต่ละคน และครูช่วย  วางแผนการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมายให้เหมาะสมเพื่อแก้ไขการช่วยแก้ไข

8.       ช่วยในด้านประชาสัมพันธ์ถึงความเคลื่อนไหวของการศึกษาที่โรงเรียนในท้องถิ่นได้จัด ดำเนินการ ทั้งนี้เพื่อให้ชุมชนเข้าใจ   

                จากความหมาย หลักการจัดการความรู้ที่กล่าวไว้ข้างต้น  ความมุ่งหมายของการจัดการความรู้ดั้งเดิม และการจัดการศึกษาตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติในปัจจุบัน  ความมุ่งหมายของการจัดการ  รวมทั้งการจัดการความรู้ภายในโรงเรียน จึงควรจะสนับสนุนส่งเสริม กระตุ้นให้ครู และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจากการจัดการศึกษาทุกฝ่ายเป็นรายบุคคล หรือหลายคน ร่วมมือ ร่วมใจกันปฏิรูปวิธีการจัดการดำเนินการตามแผนที่วางไว้เพื่อไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือการประกันคุณภาพให้เป็นที่ยอมรับของผู้ปกครองและชุมชน การดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมาย วิธีการบริหารจัดการศึกษาที่มุ่งสู่ความสำเร็จตามมาตรฐานใดๆ ของโรงเรียน และของบุคลากรของโรงเรียน ให้สูงขึ้น และรักษาไว้ได้ อย่างต่อเนื่องด้วยความเต็มใจ

 

 กระบวนการในการจัดการความรู้

กระบวนการจัดการความรู้เป็นกระบวนการโดยทั่วไปที่นำมาปรับใช้ให้เหมาะสมกับ

 วัตถุประสงค์และกิจกรรมการจัดการความรู้  

        ดังแนวทางข้างล่างนี้

กระบวนการของเดมมิ่ง

1.       P:PLAN  กระบวนการของเลฮ์แมน

ขั้นที่ 1 การกำหนดปัญหาและความต้องการจำเป็น (Need)

ขั้นที่ 2 การกำหนดจุดประสงค์ที่วัดได้  (Measurable Goals)    

ขั้นที่ 3  การกำหนดอุปสรรคและข้อจำกัดต่าง ๆ (Constraints)

ขั้นที่ 4  การกำหนดวิธีการที่เป็นทางเลือกใน การแก้ปัญหา (Alternatives)

ขั้นที่ 5  การเลือกทางเลือกในขั้นที่ 4 มาปฏิบัติเพื่อแก้ปัญหา (Selection)      

2.       D:DO

ขั้นที่ 6  การนำทางเลือกที่เลือกแล้วไปทดลองใช้ (Implementation)

3.       C:CHECK

ขั้นที่ 7 การประเมินผลการทดลอง เพื่อพิจารณาดูว่าได้ผลตามวัตถุประสงค์หรือไม่(Evaluation)

4.       A:ACTION

ขั้นที่ 8  การปรับปรุงแก้ไขส่วนที่บกพร่องหลังจากทดลองดูแล้ว(Modification)

 

กิจกรรมการจัดการความรู้

กิจกรรมการจัดการความรู้ในที่นี้หมายถึงหัวข้อกิจกรรมที่จะนำไปเป็นแนวทางในการออกแบบวิธีการจัดการความรู้ตามวัตถุประสงค์ของการจัดการความรู้ หรือพิจารณากำหนดรายละเอียดในการดำเนินการจัดการความรู้ในแต่ละครั้ง หรือแต่ละรายการให้เป็นไปตามหลักการและกระบวนการจัดการความรู้   เช่น

·          เชิญวิทยากรมาให้ความรู้ใหม่

·          จัดประชุมชี้แจงเรื่องใหม่ๆ

·          สาธิตการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมาย โดยครูในโรงเรียน หรือจากโรงเรียนอื่น ๆ  ที่เชิญมา

·       การสัมมนาเสนอแผนการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมาย แผนงาน โครงการ ประจำภาคเรียนหรือประจำปีของหมวดวิชา ฝ่าย งาน

·          การสัมมนาเสนอผลงานของหมวดวิชา ฝ่าย งานประจำภาคเรียน  หรือประจำปี

·       การสัมมนาสรุปผลการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมาย  หรือผลงานใดๆ ของครู  หรือบุคลากรอื่น ๆ  ในโรงเรียน

·          ศึกษาดูงาน  ดูนิทรรศการ

·          จัดประกวดหรือนิทรรศการผลงานของครู

·          ส่งครูไปฝึกงาน

·          สังเกตการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมายในห้องเรียน

(การวางแผนการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมายที่พบว่ามีปัญหาแล้วทดลองสอนตามแผน และสังเกตการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมายร่วมกัน)

·          เยี่ยมชั้นเรียน

·          ให้คำปรึกษาแนะนำ

·          การประชุมปฏิบัติการในเรื่องใดๆ ร่วมกัน

·          การร่วมกันวิจัยในชั้นเรียน หรือวิจัยเชิงปฏิบัติการอื่นๆ

·                                  ฯลฯ

                                                                                                                                                               

เงื่อนไขความสำเร็จ

 

ในกรณีที่เป็นการจัดการความรู้ภายใน การจัดการความรู้จะประสบความสำเร็จ คงต้องอาศัยบริบท ที่เอื้อต่อการจัดการความรู้  เช่น

·     การจัดบรรยากาศและสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการดำเนินการตามแผนที่วางไว้เพื่อไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือการประกันคุณภาพให้เป็นที่ยอมรับของผู้ปกครองและชุมชนการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมายและการปฏิบัติงาน

·     ความพร้อมของวัสดุอุปกรณ์การดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมาย การปฏิบัติงาน และสื่อการดำเนินการตามแผนที่วางไว้เพื่อไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือการประกันคุณภาพให้เป็นที่ยอมรับของผู้ปกครองและชุมชนการดำเนินการตามแผนงานไปสู่เป้าหมาย

·       ขวัญและกำลังใจของบุคลากร