การจัดการความรู้ในสถานศึกษาเพื่อเสริมสมรรถะคนในสถานศึกษาให้เป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้

การเรียนรู้ที่ดี ควรเป็นกิจกรรมที่มุ่งประโยชน์สูงสุดแก่นักเรียนให้ได้พัฒนาเต็มตามศักยภาพ เป็นกิจกรรมที่ช่วยให้นักเรียนได้มีโอกาสเรียนรู้ หรือสร้างความรู้ด้วยตนเอง ได้เรียนรู้กระบวนการต่าง ๆ ซึ่งเป็นทักษะที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต และสามารถนำความรู้ไปใช้ในชีวิตจริงได้ การแก้ปัญหาอย่างมีเหตุผล    การแสวงหาความรู้จากสื่อการเรียนรู้ต่าง ๆ การทำงานเป็นกลุ่ม กิจกรรมดังกล่าวมีหลากหลายวิธีที่ส่งเสริมพัฒนาและให้ความสำคัญกับนักเรียน ซึ่งครูควรปรับใช้ให้เหมาะสมกับนักเรียน เนื้อหาสาระ และผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง อย่างไรก็ตามการจัดการเรียนรู้จะเกิดผลสำเร็จได้ ครูต้องมีความรู้ความเข้าใจในเนื้อหาสาระและกระบวนการจัดกิจกรรมอย่างชัดเจน

                การจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ “การสืบเสาะแสวงหาความรู้เป็นกลุ่ม (Group Investigation)  จัดเป็นกระบวนการจัดการเรียนรู้อีกรูปแบบหนึ่งที่มีกิจกรรมเอื้ออำนวยต่อการพัฒนาความสามารถของนักเรียนในการแสวงหาความรู้ รวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลเพื่อสรุปเป็นคำตอบ ฝึกความรับผิดชอบในการทำงานเป็นกลุ่ม ฝึกการแก้ไขปัญหาและเรียนรู้ร่วมกัน ยอมรับความแตกต่างระหว่างบุคคล ยอมรับความคิดเห็นที่แตกต่างกัน ซึ่ง       กิจกรรมดังกล่าวเป็นการส่งเสริมนักเรียนได้เรียนรู้วิถีชีวิตในสังคมประชาธิปไตยได้อย่างถูกต้อง

                รูปแบบการเรียนรู้ “การสืบเสาะแสวงหาความรู้เป็นกลุ่ม” (Group Investigation) จากแนวคิดที่คล้ายคลึงกันกับ John Dewey และ John U.Michaelis การจัดการเรียนรู้แบบนี้จะเชื่อมโยงกระบวนการทางประชาธิปไตยกับกระบวนการค้นคว้าหาความรู้เข้าด้วยกัน  Thelen สนใจวิธีการสอนที่ให้นักเรียนได้เรียนรู้จากประสบการณ์หรือสถานการณ์ที่นักเรียนนำไปใช้ในชีวิตจริงได้ นอกจากนี้ครูควรมุ่งพัฒนาทักษะการเรียนรู้แบบประชาธิปไตย สมาชิกในกลุ่มมีปฏิสัมพันธ์ มีการพัฒนาทักษะทางสังคม ทักษะการอยู่ร่วมกันเป็นหมู่คณะ เรียนรู้วิชาการร่วมกัน แก้ไขปัญหาร่วมกัน ห้องเรียนเปรียบเหมือนสังคม ครูสอนแต่ความรู้อย่างเดียวไม่ได้ต้องพัฒนากระบวนการทางสังคมด้วย กิจกรรมกลุ่มจะช่วยพัฒนาทักษะทางสังคมให้กับนักเรียน งานครูที่สำคัญคือการกระตุ้นให้นักเรียนต้องศึกษาค้นคว้าหาความรู้ด้วยตนเอง กระตือรือร้นในการแก้ไขปัญหา ร่วมทั้งกระตุ้นให้นักเรียนเกิดความขัดแย้งทางความคิด 

การจัดการเรียนรู้แบบ “การสืบเสาะแสวงหาความรู้เป็นกลุ่ม”

                Thelen  ให้แนวคิดว่าควรเริ่มต้นด้วยการให้นักเรียนได้เผชิญสถานการณ์ที่เป็นปัญหาจากการนำเสนอของครู หรือจัดเป็นสถานการณ์จริงก็ได้ จากนั้นครูต้องดึงความรู้ แนวคิด ปฏิกิริยา ของนักเรียนออกมาให้หลากหลาย ครูจะโน้มน้าวให้นักเรียนคิดเหมือนกันไม่ได้ เมื่อนักเรียนคิดต่างกัน แนวทางการแก้ปัญหา การค้นคว้าแสวงหาความรู้ ข้อความรู้ที่จะค้นพบก็หลากหลาย ทำให้นักเรียนมีความรู้และประสบการณ์มากขึ้น กิจกรรมกลุ่มจะช่วยให้นักเรียนเสาะแสวงหาความรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น และยังได้ฝึกฝนทักษะทางสังคมได้เข้าใจความแตกต่างระหว่างบุคคล และได้เรียนรู้ที่จะแก้ไขปัญหาร่วมกัน

 

การจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ “การสืบเสาะแสวงหาความรู้เป็นกลุ่ม” เป็นกระบวนการจัดการเรียนรู้ที่สามารถพัฒนาทักษะหลาย ๆ ด้านให้กับนักเรียน ทักษะที่สำคัญได้แก่

1.     การพัฒนากระบวนการคิด ซึ่งเป็นกระบวนการที่เป็นประโยชน์ต่อการดำรงชีวิตของนักเรียนอย่างยิ่ง การพัฒนากระบวนการคิด มีขั้นตอนที่สำคัญดังนี้

1.1    การสังเกต   การใช้คำถามกระตุ้นให้เกิดการสังเกตการณ์ต่าง ๆ

1.2    การสงสัย  การสร้างสถานการณ์ การใช้สื่อที่ทำให้นักเรียนเกิดความงุนงงสงสัย การตั้งคำถาม หรือปัญหาต่าง ๆ

1.3   การอยากรู้คำตอบ  เมื่อนักเรียนเกิดความสงสัย ย่อมทำให้อยากรู้คำตอบ ครูต้องเสริมแรงให้ นักเรียนคิดหาคำตอบ ไม่ใช่หยุดแค่เพียงสงสัย

1.4   การเสาะแสวงหาคำตอบ  เมื่ออยากรู้คำตอบก็ต้องแสวงหา ครูอาจช่วยอำนวยความสะดวกให้ นักเรียนในการแสวงหาคำตอบ แสวงหาความรู้ ซึ่งต้องพัฒนานักเรียนหลายด้าน เช่น การตั้งสมมติฐาน การคาดคะเนคำตอบ การรวบรวมข้อมูล การพัฒนาข้อมูล จนถึงการสรุปข้อมูล   ขั้นตอนนี้สามารถฝึกการคิดอย่างมีเหตุผล คิดวิเคราะห์ คิดเชื่อมโยงความรู้ และประสบการณ์ต่าง ๆที่นักเรียนมีอยู่เดิมเพิ่มความรู้ใหม่

1.5   การสรุป  ความรู้ที่ได้จากการเสาะแสวงหาสามารถตอบข้อสงสัยของนักเรียนได้อย่างมีเหตุผล ซึ่งผ่านกระบวนการคิดมาหลายขั้นตอน

      

       ดังนั้นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่ครูได้ฝึกฝนพัฒนากระบวนการคิดให้กับนักเรียนบ่อย ๆ ก็จะช่วยให้นักเรียนเกิดทักษะ ความชำนาญ มีความคล่องตัวในการคิด เมื่อเกิดปัญหาใด ๆ ก็สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างรอบคอบมีเหตุมีผลมากขึ้น การกระตุ้นให้นักเรียนเกิดความสงสัย และอยากหาคำตอบ จึงเป็นการเริ่มต้นการพัฒนากระบวนการคิดให้กับนักเรียน

2.     การพัฒนาทักษะการแสวงหาความรู้  นอกจากทักษะการแสวงหาความรู้เป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนากระบวนการคิดแล้ว ยังเป็นการพัฒนาทักษะการค้นคว้าหาแหล่งเรียนรู้ การสืบค้นข้อมูล การเปรียบเทียบ การจัดหมวดหมู่ของข้อมูล การหาความสัมพันธ์ความเชื่อมโยงของข้อมูล         การเลือกใช้สื่อความรู้ การอ่าน การฟัง การเขียน การสอบถาม การสัมภาษณ์  การอภิปราย         การแสดงความคิดเห็น การทดสอบคำตอบ การสรุป

                3.     การพัฒนาทักษะการทำงานเป็นกลุ่ม  นักเรียนได้พัฒนาทักษะทางสังคม ได้ฝึกความรับผิดชอบ ฝึกความเป็นผู้นำและผู้ตาม   ที่ดี ฝึกการวางแผนงาน การแบ่งหน้าที่ แบ่งงาน การติดตามผลงาน การแก้ไขปัญหาร่วมกัน       การอภิปรายแสดงความคิดเห็น นักเรียนได้มีโอกาสแสดงความสามารถของแต่ละบุคคล ยอมรับความแตกต่างของสมาชิกภายในกลุ่ม ส่งเสริมความรักความสามัคคีในหมู่สมาชิก