ปุจฉา...

1. พระโสดาบัน คืออะไร?? เคยอยากรู้ ไปหาอ่านตามหนังสือบ้างก็ยัง งง

วิสัชนา...

คุณสมบัติของพระโสดาบัน ถ้าว่าไปตามหลักการ มีดังนี้

ใน สังยุตตนิกาย มหาวรรค ปฐมสารีปุตตสูตร แสดงว่า สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตร กับท่านพระอานนท์ อยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี กรุงสาวัตถี

ท่านพระอานนท์ถามท่านพระสารีบุตรว่า ดูก่อน ท่านพระสารีบุตร เพราะเหตุที่ประกอบด้วยธรรมเท่าไหร่?

หมู่สัตว์นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงจะพยากรณ์ว่า เป็นพระโสดาบัน ท่านพระสารีบุตร ตอบว่า ดูก่อนผู้มีอายุ เพราะเหตุที่ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ คือ

๑. ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหว ในพระพุทธเจ้า

๒. ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหว ในพระธรรม

๓. ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหว ในพระสงฆ์

๔. ประกอบด้วยศีล ที่พระอริยเจ้าใคร่แล้ว เพราะเหตุที่ประกอบด้วยธรรม

๔ ประการนี้แล หมู่สัตว์นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงพยากรณ์ว่า เป็นพระโสดาบัน

อธิบายว่า บุคคลผู้สำเร็จเป็นพระโสดาบัน จะเป็นผู้มีศรัทธามั่นคง ไม่หวั่นไหวคลอนแคลนในพระรัตนตรัย ที่เรียกว่า อจลศรัทธา อันสำเร็จด้วยอำนาจอริยมรรค ท่านเชื่อโดยแน่นอนว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งเป็นผู้ประกอบด้วย พระพุทธคุณ ๙ ประการมีอยู่จริง พระธรรมอันเป็นธรรมนำสัตว์ ออกจากสังสารวัฎฎ์ โดยแน่นอน

 

 โสดาบัน แปลว่า ผู้เข้าถึงกระแสธรรม ผู้แรกถึงกระแสธรรม (คืออริยมรรค)

โสดาบัน เป็นชื่อเรียกพระอริยบุคคลประเภทแรกใน ๔ ประเภท คือ โสดาบัน สกทาคามี อนาคามี อรหันต์

ผู้ได้บรรลุโสดาปัตติผลแล้วด้วยการละ สังโยชน์ เบื้องต่ำ ๓ ประการได้คือ

  • สักกายทิฏฐิ คือ ความเห็นเป็นเหตุถือตัวตน เช่นเห็นว่ากายนี้ใจนี้เป็นตัวตนของเรา
  • วิจิกิจฉา คือ ความลังเลสงสัย เช่นสังสัยในข้อปฏิบัติของตนว่าถูกต้องหรือไม่ สงสัยในพระรัตนตรัยหรือในอริยสัจ ๔ ว่ามีจริงหรือไม่
  • สีลัพพตปรามาส คือ ความเชื่อถือยึดมั่นว่าความศักดิ์สิทธิ์มีได้ด้วยศีลและพรตอย่างนั้นอย่างนี้ ข้อนี้ขยายความได้ว่ารักษาศีลแต่เพียงทางกาย ทางวาจา แต่ใจยังไม่เป็นศีล หรืออย่างน้อยก็ยังไม่เป็นศีลตลอดเวลา

ความเป็นพระโสดาบันนี้ก็เช่นเดียวกับความเป็นพระอริยบุคคลประเภทอื่นๆ ที่มิได้จำกัดอยู่เฉพาะเพศบรรพชิต(นักบวช) เท่านั้น แม้ คฤหัสถ์ คือชายหรือหญิงผู้ครองเรือน ก็สามารถเป็นพระโสดาบันได้ เช่น ในสมัยพุทธกาลคฤหัสถ์ที่เป็นพระโสดาบันที่มีชื่อเสียงก็มีจำนวนมากได้แก่ นางวิสาขามหาอุบาสิกา อนาถบิณฑิกเศรษฐี พระเจ้าพิมพิสาร เป็นต้น การเข้าถึงกระแสธรรมของพระโสดาบันนั้น เป็นการยกระดับจิตใจของท่านอย่างถาวร ทำให้ท่านไม่สามารถกลับมาเป็นปุถุชนได้อีก เป็นผู้ที่จะไม่ไปเกิดในอบายภูมิ (เช่น นรก หรือ เดียรฉาน) ทั้งยังเป็นผู้ที่จะบรรลุพระนิพพานในเบื้องหน้าอย่างแน่นอน

อ้างอิง พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเดโช) ป.ธ.๙ ราชบัณฑิต พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุดคำวัด วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548

ดึงข้อมูลจาก http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%82%E0%B8%AA%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99.

 

 

ปุจฉา...

2. เมื่อใดที่จะถึงจุดที่ว่าเป็นพระโสดาบัน ?คงไม่มีใครมาสแตมป์ หรือหน่วยงานใดมาออกตรารับรอง คงเป็นตัวเองดูตัวเอง แต่ว่าจะดู factor อะไรถึงรู้ว่าเป็น ล่ะท่าน

วิสัชนา...

เมื่อทำได้ ถึงได้ รู้แจ้งได้ตามข้อ 1 เมื่อนั้นก็ถึง "โสดาบัน"

คำถามต่อมาก็คือ เมื่อไหร่จะถึง แล้วจะรู้ว่าถึงได้อย่างไร

ตอบได้ว่า... เมื่อถึงแล้วก็รู้เอง เพราะสิ่งเหล่านี้เป็น "ปัตจัตตัง" คือ ย่อมรู้ได้ด้วยตัวของตัวเอง

โดยจะถึงเมื่อไหร่นั้นกำหนดไม่ได้ ตั้งความหวังไว้ไม่ได้ว่าจะให้ถึงวันนี้ เวลานี้ เมื่อใดที่บารมีถึงพร้อม เมื่อนั้นห้ามไว้ไม่ให้ถึงก็ต้องถึง

มีใครแสตมป์ไหม...?

มีสิ... ผู้ใดที่บรรลุธรรมในขั้นที่เหนือกว่าคือ สกิทาคามี อนาคามี และโดยเฉพาะอรหันต์ผล ย่อมมองเห็นและรู้ว่าใครถึงหรือไม่ถึงโสดาบัน

และก็มีการแสตมป์กันด้วย แต่ส่วนใหญ่ผู้แสตมป์และผู้ที่ถูกแสตมป์ ถ้าเป็นผู้ที่บรรลุธรรมอย่างเที่ยงแท้ ย่อมไม่ "เปิดเผยตนด้วยตนเอง" เพราะนั้นก็เป็นหนึ่งในคุณธรรมที่บรรลุ

คนที่ยืนอยู่บนยอดเขาย่อมมองเห็นว่าใครนั้นเดินอยู่จุดใดในระหว่างเส้นทางการขึ้นเขานั้น

การที่ผู้ที่รู้หรือจะบอกหรือแสตมป์ได้นั้นสามารถทำหรือรู้ได้ด้วยเหตุ 2 ประการคือ

หนึ่ง รู้ได้ด้วยด้วย "ญาณ"

สอง รู้ได้ด้วยการสนทนาธรรม

คุณธรรมอันบุคคลรู้แจ้งด้วยตนของตนเองแล้ว "วัดได้" ว่าสิ่งนั้นเป็นสิ่งรู้จริง หรือรู้แจ้ง

ในเบื้องต้นเหมือนกับอาจารย์สอนหนังสือเด็ก เมื่อเราบวกเลขเป็นแล้ว เราก็ย่อมรู้ว่าเด็กคนไหนยังบวกเลขไม่เป็น

แต่ถ้าหากเรายังบวกเลขไม่เป็น ก็ไม่รู้ และไม่ควรไปทำนายว่าใครถึงธรรมขั้นไหน

พระพุทธองค์จึงทรงบอกว่าไว้ "อย่าประมาทคุณธรรมของพระหนุ่มนะ"

รวมถึงอย่าประมาทว่า "งูตัวเล็ก"

อย่าประมาทไฟแม้เป็นเพียงกองเล็ก และอย่าประมาทในยุวกษัตริย์

ด้วยเหตุนี้เอง เรานั้นมิควรประมาทในคุณธรรมของผู้ใดเลย

หากแม้นเรายังไม่มีคุณธรรมหรือญาณจักษุที่จะมองเห็นซึ่งคุณธรรมของผู้นั้น

ปุจฉา...?

3. และดังนั้นคนธรรมดาไม่ได้เป็นพระก็เป็นได้ทุกระดับเลยหรือไร (ใช่ว่าต้องบวช) หรือว่าบวชแล้วก็ใช่ว่าจะถึงระดับต่างๆที่ว่า?

วิสัชนา...

คนธรรมดาที่ดำรงเพศเป็นฆราวาสนั้น สามารถบรรลุธรรมได้ทั้งทุกระดับ

ดังเช่นมีบุคคลมากมายในสมัยครั้งพุทธกาลเมื่อฟังธรรมแล้ว ก็บรรลุธรรมได้ถึงขั้นระดับอรหัตผล

แต่ทว่า... หากใครบรรลุธรรมถึงระดับ "อรหัตผล" ดำรงตนอยู่ได้ในเพศฆราวาสไม่เกิน 7 วัน คือ ถ้าบรรลุอรหันต์แล้วไม่บวชก็ย่อมจะต้อง "ตาย" หรือลาละสังขารไปภายใน 7 วัน แต่ถ้าบรรลุแล้วบวชก็จะยังดำรงจิตให้อยู่ในอัตภาพร่างกายนี้อยู่ได้ จนกว่าจะปลงอายุสังขาร เรื่องนี้ก็มีอยู่ใน "คาถาธรรมบท" บางคนบรรลุธรรมแล้วก็ตายเลย ดังเช่นมีพระอรหันต์องค์หนึ่ง บรรลุธรรมแล้วก็ถูกวัวขวิดตายโดยทันที เป็นต้น

ส่วนการบวชโดยทั่วไปนั้น เป็นเพียงสมมติตนขึ้นให้เป็น "สมมติสงฆ์"

ยังไม่เป็น "พระสงฆ์" ที่แท้ ถ้าจะเป็นสงฆ์แท้นั้น ก็ต้องประพฤติ ปฏิบัติตนให้บรรลุธรรมถึงขั้นพระโสดาบันเสียก่อน จึงจะได้เป็นพระ เป็นสงฆ์

คน "บวชกาย" นั้น เป็นเครื่องอำนวยความสะดวก เป็นอุบาย เป็นเครื่องหมาย ให้ได้ประพฤติ ปฏิบัติ ง่ายขึ้น ถูกทางขึ้น

แต่ถ้าหากบวชแล้ว ตั้งตนอยู่ในศีลแล้ว ละเมิดสิกขาบัญญัติแห่ง "ปราชิก 4" ก็เท่ากับเป็นการตัดทางแห่งสวรรค์ มรรค ผล พระนิพพานได้ แม้แต่จะลาสิกขาออกมาเป็นฆราวาสแล้วก็มิสามารถปฏิบัติให้บรรลุธรรมในขั้นใด ๆ ได้ หรือแม้แต่เพียง "สวรรค์" อันเป็นสุขคติภพก็ยังมิได้...

เป็นฆราวาสก็บรรลุธรรมได้ทั้ง 4 ขั้น

เป็นสมมติสงฆ์ก็บรรลุรรมได้ทั้ง 4 ขั้น

การบวชกายนั้นก็สำคัญ เป็นเครื่องมือ เป็นเรื่องภายนอกที่จะช่วยให้ลุถึงเรื่องภายในให้เร็วขึ้น

แต่ที่สำคัญกว่านั้นคือ "การบวชใจ"

เพราะการบวชกายแล้วนั้นถือว่ได้ "สละเพศ"

พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญผู้ที่สละเพศเพื่ออกบวช แต่ท่านก็ทรงตรัสว่า อย่าเพียงสละแต่เพียงเพศเท่านั้น แต่ขอให้สละข้าศึกที่เป็นศัตรูต่อเพศนั้นด้วย

ข้าศึกษาในที่นี้คือศัตรูทางใจ

การเป็นพระนั้นอยู่ที่จิตที่ใจ

ดังนั้นขอให้ตั้งมั่นในพระรัตนตรัย "นิพพาน" ไซร้ไม่ไกลพลัน

(ที่มาจากบันทึก ด้วยความยากจนอันสุขยิ่ง… )