ขันโตก วิถีพื้นบ้าน สู่การรับประทานอาหาร

ขันโตก วิถีพื้นบ้าน สู่การรับประทานอาหาร


           ประเพณีการเลี้ยงขันโตกของชาวล้านนา ได้รับการยอมรับว่าเป็นวิถีที่งดงามและมีเอกลักษณ์โดดเด่น จนตราตรึงใจแก่แขกบ้านแขกเมืองที่เดินทางมาเยี่ยมเยียน  
          ขันโตก หรือภาษาพื้นบ้านโบราณเรียกว่า สะโตกนั้น เป็นภาชนะชนิดหนึ่งที่ชาวไทยล้านนาใช้วางสำรับกับข้าวกันมาตั้งแต่สมัยโบราณ  ผลิตจากไม้สัก หรือไม้กระดานที่หนาๆ นำมากลึงให้เป็นแผ่นกลม สูงประมาณ 12  นิ้ว ศาสตราจารย์เกียรติคุณมณี   พยอมยงค์ หรือพ่อครูมณี ศิลปินแห่งชาติชาวล้านนา เล่าว่า ขันโตก นั้นแบ่งได้เป็น 3 ประเภท ประกอบด้วย ขันโตกใหญ่ ขันโตกฮาม และขันโตกน้อย ซึ่งก็มีลักษณะการใช้งานในแต่ละชนิดแตกต่างกันไปตามความเหมาะสม


          ขันโตกนั้น ถ้ายังไม่ได้วางถ้วยอาหาร จะเรียกว่าขันโตก แต่เมื่อวางถ้วยอาหารแล้วก็มักจะเรียกว่า ขันข้าว หรือ สำรับอาหาร  อาหารที่นิยมรับประทานในขันโตกนั้น มีอยู่ด้วยกันมากมายหลายชนิด     ล้วนแต่เป็นอาหารพื้นเมืองทั้งสิ้น  เช่น แกงฮังเล น้ำพริกอ่อง รับประทานคู่กับผักเคียง อย่างผักต้มหรือผักนึ่ง ไส้อั่ว  แหนม น้ำพริกหนุ่มที่มักรับประทานกับแคบหมู รวมไปแกงแค แกงอ่อม และลาบด้วยค่ะ

ขันโตก นอกจากจะใส่สำรับอาหารแล้ว ยังมีประโยชน์ใช้สอยอื่นๆ บ้างก็นำไปใช้ใส่ดอกไม้ธูปเทียนแทนขันดอก ใส่เครื่องคำนับแทนขันตั้ง หรือใส่ผลหมากรากไม้เพื่อใช้ในงานพิธีต่างๆ เช่น การบวงสรวงเทพยดา หรือ ดำหัวผู้ใหญ่ในเทศกาลสงกรานต์ เป็นต้นค่ะ ขันโตก  จึงนับเป็นภาชนะที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตของชาวล้านนาอย่างขาดไม่ได้

 

          ในขณะทุกวันนี้ การรับประทานบนโต๊ะอาหารแบบตะวันตก นั้นเป็นที่นิยมและได้เข้ามามีบทบาทแทนที่วัฒนธรรมการกินแบบพื้นบ้านของบรรพบุรุษ    จนทำให้ในปัจจุบัน เยาวชนรุ่นหลังสามารถพบเห็นการรับประทานอาหารแบบขันโตก ได้แต่เพียงในเทศกาลสำคัญๆ หรือในสถานที่ท่องเที่ยวที่จัดไว้ในรูปแพคเกจทัวร์ จนทำให้ผู้เฒ่าผู้แก่เป็นห่วง เกรงว่าวัฒนธรรมอันดีงามนี้จะเลือนหายไป

          ในโลกยุคที่เต็มไปด้วยการเปลี่ยนแปลงและกระแสสังคมที่ปฏิเสธไม่ได้ การเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกันอย่างผสมผสานระหว่างวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าดั้งเดิม   กับการก้าวไปสู่การดำเนินชีวิตในสังคมสมัยใหม่จึงเป็นทางหนึ่ง   ที่จะช่วยสืบสานวัฒนธรรมประเพณีอันเป็นเอกลักษณ์แห่งรากเหง้าดั้งเดิมแห่งชาวไทยล้านนา ให้คงได้อยู่สืบไป

ขอบคุณความรู้ ดีดี จาก http://www.fm100cmu.com/blog/Lanna/content.php?id=292