การจัดกลุ่มสถาบันอุดมศึกษา    และส่งเสริมให้แต่ละกลุ่มมีเกณฑ์คุณภาพที่จำเพาะสำหรับกลุ่มของตน   มีการส่งเสริมให้เกิดสถาบันที่มีความเป็นเลิศในแต่ละกลุ่ม    เพื่อให้สถาบันอุดมศึกษาแต่ละกลุ่มทำหน้าที่ให้แก่ประเทศตามความถนัด ความเป็นเลิศของตนอย่างภาคภูมิใจ   เป็นหัวใจของการจัดการระบบอุดมศึกษา

          คำถามคือ ควรจัดแบ่งกลุ่มอย่างไร   กำหนดเกณฑ์คุณภาพของแต่ละกลุ่มอย่างไร

          สมศ. ได้ริเริ่มและเป็นผู้นำในการแบ่งกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาไปแล้ว ตั้งแต่ปี ๒๕๔๙   โดยแบ่งออกเป็น ๔ กลุ่ม    โดยมีเกณฑ์ในการจำแนกกลุ่มดังต่อไปนี้

• กลุ่มสถาบันเน้นการผลิตบัณฑิตและวิจัย  เน้นด้านการผลิตบัณฑิตระดับบัณฑิตศึกษา และวิจัยสร้างความรู้ใหม่ เพื่อความเป็นเลิศทางวิชาการในทุกภารกิจ และเผยแพร่ความรู้ไปสู่ผู้ใช้ทั้งระดับชาติและนานาชาติ   โดยมุ่งสู่ความทันสมัย และสามารถแข่งขันได้ในระดับสากล
• กลุ่มสถาบันเน้นการผลิตบัณฑิตและพัฒนาสังคม  เน้นการผลิตบัณฑิตระดับปริญญาตรีเป็นส่วนใหญ่   ผลิตบัณฑิตระดับสูงในบางสาขาและเน้นการพัฒนาสังคม  โดยการประยุกต์ความรู้ เพื่อบริการวิชาการ/วิชาชีพแก่สังคม
• กลุ่มสถาบันเน้นการผลิตบัณฑิตและพัฒนาศิลปะและวัฒนธรรม  เน้นการผลิตบัณฑิตระดับปริญญาตรีเป็นส่วนใหญ่   ผลิตบัณฑิตระดับสูงในบางสาขา โดยการประยุกต์ความรู้ เพื่อสร้างและพัฒนามาตรฐานศิลปะและวัฒนธรรม   รวมทั้งการเผยแพร่องค์ความรู้ภูมิปัญญาไทยสู่สากล
• กลุ่มสถาบันเน้นการผลิตบัณฑิต  เน้นการสอนระดับปริญญาตรี ประยุกต์ความรู้เพื่อใช้ในการผลิตบัณฑิต   เป็นกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาที่เน้นการผลิตและพัฒนาคนในด้านวิชาการและวิชาชีพต่างๆ

          สมศ. กำหนดการประเมินสถาบัน ๔ กลุ่ม โดยให้น้ำหนักต่อแต่ละพันธกิจต่างกัน ดังนี้

กลุ่มสถาบันตามจุดเน้น  การปฏิบัติตามพันธกิจ
สอน              วิจัย              บริการวิชาการ ทำนุบำรุงศิลปะ
๑. ผลิตบัณฑิตและวิจัย > ๓๐%  > ๓๐% > ๒๐%  > ๑๐%
๒. ผลิตบัณฑิตและพัฒนาสังคม > ๓๐%  > ๒๐% > ๓๐%  > ๑๐%
๓. ผลิตบัณฑิตและพัฒนาศิลปะและวัฒนธรรม > ๓๐% > ๒๐% > ๒๐% > ๒๐%
๔. ผลิตบัณฑิต > ๓๕% > ๒๐%  > ๒๐%   > ๑๐%



          ตามนิยามและเกณฑ์จำแนกกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาของ สมศ. ไม่ระบุความแตกต่างของพันธกิจเดียวกันในสถาบันต่างกลุ่ม   จึงมีคำถามในทำนองว่า การเรียนการสอนที่มีคุณภาพสูงในสถาบันกลุ่มที่ ๑ กับกลุ่มที่ ๒ ควรแตกต่างกันหรือไม่   และผมมีความเห็นว่าควรแตกต่างกัน

          ผมมีความเห็นว่า เกณฑ์คุณภาพของแต่ละพันธกิจ ของสถาบันอุดมศึกษาต่างกลุ่ม ควรต่างกัน

          ดังนั้น ควรมีการกำหนดเกณฑ์คุณภาพของสถาบันอุดมศึกษาแต่ละกลุ่ม แจกแจงตามแต่ละพันธกิจ

          การแบ่งกลุ่มสถาบันอุดมศึกษา ควรมีการวิวัฒนาการต่อไป   ควรมีความพยายามแบ่งกลุ่มในลักษณะที่เป็นประโยชน์ต่อการเลือกเรียนของนักศึกษา    ให้นักศึกษาได้เลือกเรียนในสถาบันที่เหมาะสมต่อความต้องการของตนเองมากที่สุด 

 

          การกำหนดเกณฑ์คุณภาพของสถาบันอุดมศึกษาแต่ละกลุ่ม ควรเน้นถ้อยคำที่สื่อเข้าใจง่ายต่อคนทั่วไป   เน้นการสื่อต่อคนทั่วไป มากกว่าสื่อกับคนในวงการอุดมศึกษา

 

วิจารณ์ พานิช
๓ ก.พ. ๕๒