ผมตั้งคำถามกับตนเองว่า กกอ. จะกำกับดูแลระบบอุดมศึกษา เพื่อสร้างความเข้มแข็งของระบอบประชาธิปไตยได้อย่างไร
ผมตอบว่า ทำโดยเปิดโอกาสให้ผู้คนในสังคมได้รับรู้ แสดงความคิดเห็น และเลือกใช้บริการ ของสถาบันอุดมศึกษา ต้องมีการเปิดเผยความจริงในระบบอุดมศึกษาให้สังคมรับรู้ และนั่นคือผลงานวิจัยเชิงระบบ และกิจกรรมของฝ่ายคุ้มครองผู้บริโภค ที่ทำหน้าที่รับเรื่องร้องเรียน เปิดเผยความไม่ถูกต้อง และแนะนำสถาบันที่มีคุณภาพดีหรือตรงความต้องการของ “ผู้บริโภค”
ระบบอุดมศึกษาจะร่วมสร้างสรรค์สังคมประชาธิปไตยได้โดยการเปิดโอกาสให้ผู้คนในสังคมได้มีส่วนร่วมปรับปรุง และพัฒนาอุดมศึกษา ต้องไม่จำกัดวงแสดงบทบาทเฉพาะในกลุ่มคนในวงการอุดมศึกษา คือต้องทำให้ระบบอุดมศึกษาเป็นระบบเปิด เปิดต่อการตรวจสอบสาธารณะ และต่อการเข้ามามีส่วนร่วมสร้างสรรค์ ในภาษาอังกฤษเขาเรียกว่า ใช้ inclusive attitude ไม่ใช้ exclusive attitude
เมื่อเป็นระบบเปิด ก็ต้องมี “ภูมิคุ้มกัน” ภูมิคุ้มกันคือ ปัญญา กับ ความดี ปัญญามาจากความรู้ที่เชื่อมโยง นี่คือที่มาของการที่ระบบอุดมศึกษาต้องเป็น Knowledge-based Systems หรือ Research-based Systems
ภูมิคุ้มกันอีกตัวหนึ่งคือความดีที่แสดงออกทางการกระทำ คือ จริยธรรมนั่นเอง ผลการวิจัยที่เก็บข้อมูลจริงจากการปฏิบัติของสถาบันและวงการต่างๆ จะบอกระดับคุณธรรม จริยธรรมของสถาบันและวงการนั้นโดยทางตรงและทางอ้อม องค์กรที่มีจริยธรรมต่ำ จะมี Moral Capital ต่ำ ส่งผลให้ Social Capital ต่ำไปด้วย องค์กรแบบนี้จะเผชิญแรง เสียดทานได้ไม่ดี คือไม่แข็งแรงนั่นเอง
ประชาธิปไตย เน้นที่พลังของพลเมืองหรือประชาชน ระบบอุดมศึกษาในระบอบประชาธิปไตย ต้องเปิดช่องประชาชนมีส่วนควบคุมระบบในหลากหลายบทบาท
