หัวข้อที่ 2 ขั้นตอนในการดำเนินการสอนเพื่อการสื่อสาร
การสอนภาษาเพื่อการสื่อสารนั้นได้มีการจัดลำดับขั้นตอนโดยผู้เชี่ยวชาญทางภาษาอยู่หลายท่าน ในที่นี้ผู้เขียนขอเสนอแนวคิดของนักวิจัยทางภาษา 2 ท่านที่เข้าใจได้ง่าน และเหมาะกับการนำมาประยุกต์ใช้เป็นแนวทางการสอนให้กับนักเรียนไทยดังนี้
Scott อ้างใน Johnson and Morrow (1981:72-77) ได้แบ่งขั้นตอนของการสอนภาษาเพื่อการสื่อสารออกเป็น 4 ขั้นตอนด้วยกัน คือ
1) การตั้งจุดประสงค์ (Setting objective) คือ การตั้งจุดประสงค์ปลายทางปละจุดประสงค์นำทาง กล่าวคือในการสอนภาษาเพื่อการสื่อสารนั้นผู้สอนต้องตั้งจุดประสงค์ปลายทาง เช่นว่า หลังจากที่เรียนแล้วนักเรียนสามารถแนะนำตัวเอง บอกทิศทาง หรือขอคำแนะนำจากผู้อื่นได้อย่างถูกต้องเหมาะสมตามสถานการณ์ และการตั้งจุดประสงค์นำทางซึ่งก็คือ ให้นักเรียนรู้ความหมายของคำศัพท์และรูปแบบโครงสร้างภาษาตลอกจนทราบเกี่ยวกับสังคมหรือวัฒนธรรม
2) การดำเนินการสอน (Presentation)คือ ผู้สอนต้องให้ผู้เรียนได้เข้าใจถึงความหมายในเรื่องที่สอนอย่างชัดเจน โดยมุ่งเน้นการสอนภาษาในปริบท กล่าวคือผู้สอนต้องชี้ให้ผู้เรียนเข้าใจว่าประโยคนี้ใครพูดกับใคร พูดที่ไหน พูดอย่างไร เป็นทางการหรือไม่เป็นทางการ และมีความเหมาะสมอย่างไร เป็นที่ยอมรับในสังคมเจ้าของภาษาหรือไม่
3) การฝึก (Practice)คือ การฝึกในเรื่องตัวภาษาที่ผู้สอนได้ทำการสอนไป ผู้สอนอาจทำการช่วยเหลือแนะนำในเบื้องต้นเช่นเป็นตัวอย่างในการเริ่มใช้ภาษาในสถานการณ์นั้นๆกับผู้เรียนอีกคน ก่อนที่จะปล่อยให้ผู้เรียนได้แสดงบทบาทและฝึกฝนการใช้ภาษาโดยเป็นรายบุคคล เป็นคู่ เป็นกลุ่มเล็กๆ หรือ ทั้งชั้น ซึ่งการฝึกการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสารนี้จะทำให้ผู้เรียนได้เข้าใจจริงๆว่าใครเป็นผู้ใช้ประโยคนี้กับใคร เมื่อ ที่ไหน อย่างไร
4) การถ่ายโอน (Transfer) คือ การให้ผู้เรียนได้นำภาษาที่ได้เรียนและที่ได้ฝึกฝนออกไปใช้ในสถานการณ์ที่เป็นจริง โดยมีการสร้างหรือจำลองสถานการณ์ใกล้เคียงกับของจริง ซึ่งอาจเป็นการแสดงบทบาทสมมุติหรือเล่นเกมส์ทั้งนี้เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ใช้ภาษาได้อย่างเสรีและเต็มที่ การถ่ายโอนนี้เป็นขั้นตอนสุดท้ายที่จะสร้างความมั่นใจให้ผู้เรียนนำสิ่งที่เรียนไปใช้ในสถานการณ์จริงๆอย่างมีประสิทธิภาพนั่นเอง
อรพิน พจนานันท์ (2537) ได้สรุปถึงขั้นตอนในการสอนภาษาเพื่อการสื่อสารได้ดังนี้
1) ขั้นการนำเสนอเนื้อหา (Presentation)คือ การนำเสนอเนื้อหาของภาษาตามแนวทางการสอนเพื่อการสื่อสาร โดยจะเน้นให้ผู้เรียนได้เรียนรู้และทำความเข้าใจถึงกฎเกณฑ์ในเรื่องรูปแบบของประโยค ความหมายและวิธีการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสารในสถานการณ์ต่างๆ
2) ขั้นการฝึก (Practice) คือ การฝึกที่มีจุดมุ่งหมายให้ผู้เรียนสามารถจดจำรูปแบบของภาษาและมีความเข้าในเกี่ยวกับความหมายและวิธีการใช้รูปแบบภาษานั้นๆตามสถานการณ์ต่างๆ ซึ่งในขั้นนี้ผู้สอนต้องมีการให้ข้อมูลย้อนกลับด้วยเพื่อให้ผู้เรียนได้ทราบถึงการใช้ภาษาว่ามีความถูกต้องมากน้อยเพียงใด
3) ขั้นการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร (Production)คือ การฝึกฝนขั้นสุดท้ายที่มีความสำคัญมากโดยในขั้นนี้เป็นตัวกลางเชื่อมโยงระหว่างการเรียนรู้ในชั้นเรียนกับการใช้ภาษาในสถานการณ์จริงๆ โดยมีการเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ใช้ภาษาเพื่อการสื่อสารผ่านกิจกรรมที่ผู้สอนเป็นผู้กำหนดโดยอิสระ
ในตอนต่อไป (หัวข้อที่ 3) เราจะมาดูเรื่อง การสอนทักษะการฟัง พูด อ่าน เขียน ตามแนวทางการสอนภาษาเพื่อการสื่อสาร...to be continued
