เส้นทางจากเมี่ยงสู่ชา 

เมื่อเมี่ยงถูกมองว่าเป็นของเก่า คร่ำครึ ใครที่อมเมี่ยงเป็นคนไม่ทันสมัย ทำให้คนรุ่นใหม่ในปัจจุบันนี้ส่วนใหญ่ไม่นิยมที่จะอมเมี่ยงกัน  แม้แต่ลูกหลานของคนที่ทำเมี่ยงอมก็เหลือน้อยเต็มที ที่จะสืบทอดวัฒนธรรมการอมเมี่ยง ทำให้รายได้ที่ทำเมี่ยงอมขายก็หดหายลงไปด้วย ในอนาคตหากหมดรุ่นผู้เฒ่าผู้แก่แล้ว มีโอกาสที่เมี่ยงอมจะไม่ปรากฏให้กับคนรุ่นลูกรุ่นหลานได้เห็นกันอีก ดังนั้น การเปลี่ยนเมี่ยงเป็นชาจึงเป็นทางเลือกใหม่ที่จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจของชุมชน และรายได้ของคนที่ปลูกเมี่ยงเช่นคนบ้านศรีนาป่าน-ตาแวน ยังคงอยู่ ประจวบเหมาะกับบริษัทใบชา โชคจำเริญ เป็นบริษัทที่ส่งออกใบชารายใหญ่ของประเทศไทย ได้เข้ามาติดต่อรับซื้อใบเมี่ยงเพื่อผลิตชา จึงได้มีการเปิดโรงงานชาขึ้นที่บ้านศรีนาป่าน เมื่อวันที่ ๒๓ กันยายน ๒๕๕๐ ใช้ชื่อ “โรงงานใบชาตำบลเรือง” โดยการมีส่วนร่วมของหลายองค์กรในการจัดตั้ง ได้แก่ โรงงานใบชาโชคจำเริญ เกษตรตำบลเรือง เกษตรอำเภอเมือง สำนักงานเกษตรจังหวัด องค์การบริหารส่วนตำบลเรือง และมาดามหวู่  คุ้ยชิง ผู้แทนรัฐบาลจีน กงสุลใหญ่ ประจำจังหวัดเชียงใหม่ จึงถือเป็นโอกาสที่ทางชาวบ้านเกิดการเรียนรู้ในการจัดการตนเองใหม่ นำเมี่ยงมาเข้ากระบวนการผลิตเป็นชา เป็นการผลิตให้ทันสมัยขึ้นตามยุคตามเวลาที่คนรุ่นใหม่หันมานิยมดื่มชากันมากขึ้น

 

ราคายอดชา : ๑๕ บาท / กิโลกรัม

การแปรรูปชา

                การผลิตชามี  ๒ แบบด้วยกันคือ การผลิตด้วยเครื่องจักรกล และการผลิตชาด้วยมือ (ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น)

 

แบบที่ ๑ การผลิตชาด้วยเครื่องจักรกล

อุปกรณ์ในการผลิตด้วยเครื่อง

                ๑. เครื่องคั่ว

                ๒. เครื่องนวด

                ๓. เครื่องตีเส้น

                ๔. เครื่องอบ

 

ขั้นตอนการผลิตชาด้วยเครื่อง

ขั้นตอนที่ ๑ การเก็บยอดชา

 

<p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">ยอดชาสดที่ดีที่สุด  คือ  ๑ ยอด  ๒ ใบ  และเก็บด้วยมือ    แต่ปัจจุบันใส่ภาชนะตะกร้า    กระสอบที่มีรูระบาย   ยอดชาต้องไม่อัดแน่น   อย่ากดเพราะจะทำให้ยอดชาช้ำเสียหาย</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">  </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">ขั้นตอนที่ ๒ การผึ่งยอดชา </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr> <td style="background-color: transparent; border: #ebebeb;">

 

</td> </tr></tbody></table> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">ควรผึ่งประมาณ ๒ ชั่วโมง ยอดชาหลังถูกเก็บจะค่อยๆ คายน้ำ   เกิดกระบวนการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพและเคมี   สภาพใบจะเหี่ยว   อ่อนนุ่ม   มีความยืดหยุ่น   ผนังเซลค่อยๆ เปลี่ยนแปลง    ย่อมมีการซึมผ่านสารต่างๆจากภายนอกเชลล์และภายในเชลล์สลายตัวออกมา    ปกติน้ำในใบชามีปริมาณ  ๗๐ – ๘๐  %   ทำให้เชลล์มีลักษณะเต่งตัว การผึ่งใบชาจะช่วยลดน้ำในใบชาลงการเปลี่ยนแปลงทางเคมีของใบชาสามารถดำเนินไปตามธรรมชาติอย่างรวดเร็ว    ในกระบวนการนี้จะเกิดสารประกอบ   โพลีฟีนอล    กรดอมิโนในคาร์โบไฮเดรตเพิ่มขึ้น    สารประกอบเหล่าๆ นี้เป็นองค์ประกอบสำคัญที่มีผลต่อ  สี   กลิ่น   รสชาติของน้ำชา</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">                ใบชาที่ผึ่งได้ดี   เมื่อนำยอดชาทดลองหักงอ   ยอดชานั้นจะไม่หักและในช่วงผึ่งใบชาจะเริ่มมีกลิ่นหอมของใบชาออกมาบ้าง</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">ขั้นตอนที่ ๓ การคั่วยอดชา</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr> <td style="background-color: transparent; border: #ebebeb;">

 

</td> </tr></tbody></table>นำเข้าเครื่องคั่วใช้ปริมาณชาสด ๑๖  กิโลกรัม  คั่วให้สุก  ใช้เวลา ๕ นาทีในอุณหภูมิ  ๒๓๐  องศาเซลเซียส             เป็นขั้นตอนที่ใช้หยุดยั้งปฏิกิริยาชีวเคมีที่เกิดขึ้น   การคั่วจะทำลายเอนไชม์โพลีฟีนอลออกซิเดสที่อยู่ในใบและทำให้ใบอ่อนนุ่ม    เหมาะสำหรับขั้นตอนการนวดชา <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">  </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">ขั้นตอนที่ ๔ การนวดยอดชา</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr> <td style="background-color: transparent; border: #ebebeb;">

 

</td> </tr></tbody></table>หลังจากคั่วเสร็จ  นำเข้าเครื่องนวดใช้เวลาประมาณ  ๔  นาที ใช้กับชาที่มีปริมาณมาก     ๑  เครื่อง  ปัจจุบันนวดได้ประมาณ  ๑๖  กิโลกรัม <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> เป็นขั้นตอนขยี้ใบชาให้เชลล์เนื้อเยื่อของใบแตก ทำให้สารประกอบต่างๆในใบ  เคลือบอยู่บนใบชา    เมื่อชงชาแล้วทำให้สารเหล่านี้เข้าไปทำให้ใบชาบิดตัวเป็นเกลียวตามต้องการ  การนวดชา   เริ่มจากการนวดเบาๆ และเพิ่มน้ำหนักขึ้นเรื่อยๆ จนสุดทานหนักสุดหรือมากขึ้น</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">ขั้นตอนที่ ๕ การตีเส้น</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr> <td style="background-color: transparent; border: #ebebeb;">

 

</td> </tr></tbody></table> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">นำเข้าเครื่องตีเส้น   จนหมดชาที่นวดมา  เป็นการกระจายยอดชาไม่ให้พันกันเป็นก้อน ต้องตีเส้นทันทีหลังจากนวดชาเสร็จแล้ว เพื่อสะดวกในการคัดเกรดของยอดชา</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">  </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> ขั้นตอนที่ ๖ การอบชา</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr> <td style="background-color: transparent; border: #ebebeb;">

 

</td> </tr></tbody></table>การอบชาด้วยเครื่องเพื่อต้องการยุดยั้งปฏิกิริยาหรือหยุดการหมักของชานั่นเองและลดความชื้นในใบชาให้เหลือ  ๓ – ๕ %  เพื่อเก็บรักษาและบรรจุต่อไป   การอบควรใช้ความร้อน  ๑๐๐  องศาเซลเซียล   ใช้เวลาอบประมาณ  ๒๐ นาที <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">                      </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: 93.75pt;"> ขั้นตอนที่ ๗ การตากชา</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: 93.75pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr> <td style="background-color: transparent; border: #ebebeb;">

 

</td> </tr></tbody></table> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">ตากเพื่อให้ยอดชาแห้งหลังจากออกจากเครื่องอบมาแล้ว ตากให้ชาแห้งประมาณ ๕๐% ควรพลิกชาครั้งหนึ่ง ใช้เวลาในการตาก ประมาณ ๑๖ชั่วโมง (ชาต้องแห้งสนิทเพื่อไม่ให้เกิดเชื้อรา ความชื้นต้องไม่เกิน ๕% ของน้ำหนักชาแห้ง)</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">ขั้นตอนที่ ๘ การคัดบรรจุหีบห่อ</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr> <td style="background-color: transparent; border: #ebebeb;">

 

</td> </tr></tbody></table> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">หลังจากที่ตากแล้วก็นำบรรจุถุง หรือวัสดุต่างๆ เพื่อจำหน่ายต่อไป</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> แบบที่ ๒ การผลิตชาด้วยมือ</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">อุปกรณ์ที่ใช้ผลิตด้วยมือ</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">                ๑. กระทะ</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">                ๒. ไม้ไผ่แทนตะหลิว</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">                ๓. เตาแก๊ส</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">ขั้นตอนการผลิตชาด้วยมือ</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr> <td style="background-color: transparent; border: #ebebeb;">

 

</td> </tr></tbody></table> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> ขั้นตอนที่ ๑  การเก็บยอดชา (ดูข้อมูลการผลิตด้วยเครื่อง)</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">ขั้นตอนที่ ๒ การผึ่งยอดชา(ดูข้อมูลการผลิตด้วยเครื่อง)</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> ขั้นตอนที่ ๓ การคั่วยอดชา จะใช้กระทะความร้อนประมาณ๒๐๐-๒๕๐องศาเซลเซียส การคั่วให้สุก ใช้เวลาประมาณ ๕  นาที</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> ขั้นตอนที่ ๔ การนวดด้วยมือ     ใช้ปริมาณชาน้อย    ไม่เกิน  ๕  กิโลกรัม นวดเป็นวงกลมทวนเข็มนาฬิกา    เริ่มจากการนวดเบาๆ  เพิ่มแรงขึ้นเรื่อยๆ จนสังเกตชาเป็นเกลียว</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;"> ขั้นตอนที่ ๕ นำชาที่นวดเสร็จ  เอามาตีกับฝ่ามือเพื่อให้ชากระจายตัว</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">ขั้นตอนที่ ๖ ตากด้วยแสงแดดประมาณ  ๑๖  ชั่วโมงขึ้นไป</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify;">ขั้นตอนที่ ๘ คัดบรรจุหีบห่อเพื่อจำหน่าย</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">ผลผลิตของชา</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr> <td style="background-color: transparent; border: #ebebeb;">

 

</td> </tr></tbody></table> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> ๑. ของฝาก หรือของที่ระลึกต่างๆ </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;">  ๒.     ชาสำหรับชงดื่ม</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> ขอขอบพระคุณ : แกนนำศูนย์บริการท่องเที่ยวเชิงเกษตร ตำบลเรืองทุกท่าน, คุณพยอม  วุฒิสวัสดิ์ และทีมมูลนิธิฮักเมืองน่านทุกคน</p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"> </p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: 38.25pt;">                 </p>