เรื่องจากเมื่อวันศุกร์ที่แล้ว ได้เข้าไปฟังเสวนาของพี่บุญเลิศ จาก สวทช. (ถ้าผมจำไม่ผิดอ่ะนะ) เรื่องระบบห้องสมุด ก้อเลยไ่ด้รู้ว่าโปรแกรมทางด้านห้องสมุดนี่มีน้อยมาก และที่อยู่ก้อไม่สามารถทำลักษณะที่เรียกว่า full text search ได้ เอ๊ะผมเริ่มไม่เข้าใจว่าเจ้า full text search นี่มันจะสำคัญสักขนาดไหน พี่บุญเลิศให้ขอคิดว่าในทางบรรณารักษ์ศาสตร์ หากโยนไฟล์ .pdf เข้าไปในระบบ มันจะต้องแยกไฟล์ออกเป็นส่วนๆ ทำสารบัญ index เนื้อหา ฯลฯ และเตรียมพร้อมให้เสิร์ซได้ โอ้ เล่นเอาผมงงไปเลย เท่าที่ผ่านมาเคยยุให้คนอื่นทำทางด้านระบบสารบัญอิเล็กทรอนิค แต่ก้อยังไม่มีใครทำได้ถึงระดับ full text search ได้ (โดยไม่ต้องพิมพ์ข้อมูลลงไปทั้งหมด) ก้อเลยทำให้ระบบอะไรก้อตามที่ต้องการ feature แบบนี้ยังไม่เกิดในประเทศไทย (ผมอาจไม่รู้ก้อได้ว่ามีอยู่แล้ว) แต่เท่าที่พยายามสืบค้นดูยังไม่พบข้อมูลครับ
ระบบห้องสมุดที่พี่บุญเลิศแนะนำ และพยายามที่จะแก้ไขให้เข้ากับระบบห้องสมุดในประเทศเราได้ มีหลายตัวที่น่าสนใจ และมีหลายมหาวิทยาลัยเอาไปปรับแต่งแล้ว เช่น Koho Koha, D-Space และ GreenStone เป็นต้น ระบบห้องสมุดเหล่านีรองรับระบบห้องสมุดในมหาวิทยาลัยได้เป็นอย่างดีเลยทีเดียว แต่ feature ด้าน full text search ในภาษาไทยยังไม่เรียบร้อยดีพอ จึงทำให้พี่บุญเลิศตามหาผู้กล้ามาทำระบบเหล่านี้ เอาล่ะผมว่าระบบที่ว่ามาข้างต้น ออกจากใหญ่โตสักหน่อย หากเป็นห้องสมุดเล็กอย่างห้องสมุดโรงเรียน หรือ ห้องสมุดประชาชน สามารถใช้โปรแกรม phpmylibrary ได้ เช่นกัน
เอาเป็นว่าได้รู้ว่าโปรแกรมระบบห้องสมุดนี่ก้อไม่ใช่่ง่ายๆ เลย ในทางบรรณารักษ์ศาสตร์เขาก้อมีความต้องการโปรแกรมที่รองรับระบบพวกนี้มาก แต่ยังไ่ม่มีใครที่จะมาทำระบบลักษณะี้ออกมาจำหน่าย ก้อรอดูละกันครับว่าจะมีใครเป็นผู้กล้า สำหรับผมขอดูเฉยๆ ละกันครับ หากนึกสนุกขึ้นมาอาจมานั่งดู library สำหรับทำ full text search อย่างเจ้า Sphinx ก้อเป็นได้ แต่สำหรับตอนนี้ขอนั่งดูไปก่อนครับ
เข้าใจว่าซอฟต์แวร์ระบบห้องสมุดนี่ก้อหลายตังค์เหมือนกันนะครับ แหมถ้า deploy สัก 200 มหาวิทยาลัย + โรงเรียนสัก 200 โรงเรียน ก้อนอนสบายแล้วครับ :)
สวัสดีค่ะคุณอนุชิต
หากระบบนี้มีใช้จริง ก้อแหล่มเลยค่ะ
แบบว่าบรรณารักษ์ก้อชอบ...และที่จะชอบยิ่งกว่าคือผู้มช้บริการ....
หากทราบว่าห้องสมุดที่ไหนใช้บ้าง แนะนำทีนะคะ...แบบว่าจะขอไปศึกษาดูงาน
แหม ไม่ได้ถามซะด้วยซิครับ เท่าที่ทราบมีที่ ม.เกษตร, AIT กับ ม. อะำไรสักที่นี่แหละครับ
สิ่งที่เรียกว่า โปรแกรมระบบห้องสมุดจริงๆ นั้น ภาษาอังกฤษเรียกกันว่า Integrated Library System (ILS) บางแห่งก็เรียกว่า Library Automation System หรือเรียกกันในภาษาไทยว่า ระบบห้องสมุดอัตโนมัติครับ
สำหรับในประเทศไทย ที่ ม.อ. ได้มีการพัฒนาและใช้งานมาแล้ว 3 รุ่นครับ กำลังจะออกรุ่นที่ 4 ภายใต้การสนับสนุนของ สกอ. และเรียกชื่อระบบนี้ว่า ALIST (Automatic Library Information System for Thai University) และ ม.วลัยลักษณ์ก็พัฒนาคู่ขนานไปด้วยภายใต้การสนับสนุนจาก สกอ. เช่นกันครับ
ส่วน Koha (ไม่ใช่ koho) และ Greenstone ถือว่า เป็น ILS เหมือนกับ ALIST และเป็น Opensource Software ครับ และมีอีกตัวที่น่าสนใจ คือ Evergreen ซึ่งเรียกตัวเองว่า Open-ils (open-ils.org) จริงๆ แล้วมีตัวที่เป็น Opensource อีกหลายตัวครับ
DSpace ไม่ได้เป็น ILS ครับ แต่เป็นโปรแกรมอีกตัวที่พัฒนาโดย MIT สำหรับใช้ในการเก็บข้อมูล Digital ซึ่งเรียกกันว่า Digital Repository โปรแกรมในกลุ่มนี้มีอีกหลายตัว แต่ที่นิยมกันได้แก่ ePrint และ Fedora (Fedora นี้ไม่ใช่ Linux OS นะครับ บังเอิญชื่อตรงกันเท่านั้นครับ)
ลืมบอกไปว่า โปรแกรมทุกตัวเหล่านี้ ไม่น่าจะทำ full text search ได้ครับ ทำได้เพียง bibliographic search หรือ index search เท่านั้นครับ
ไม่ทราบว่าสามารถโหลดโปรแกรมห้องสมุดจากที่ไหนได้บ้างครับ ผมสนใจ ALIST (Automatic Library Information System for Thai University) มากครับ
เห็นไหมครับ มีผู้กล้าออกมาจริงๆ ด้วย ขอบคุณ อ.ปัญญรักษ์ มาชี้ทางสว่างครับ แล้ว ALIST นี่หาดูข้อมูลได้จากที่ไหนครับ :)
ALIST ไม่ได้เป็น Opensource รุ่นแรกๆ เห็นบอกว่า พัฒนาด้วย VB ส่วนรุ่นที่ 4 พัฒนาด้วย C# ไม่ได้เปิดให้ download แต่หลังจากส่งมอบให้ สกอ. แล้ว คิดว่า สกอ. ก็จะนำไปเผยแพร่ต่อในราคาที่ไม่น่าจะแพง
รายละเอียดที่เกี่ยวข้องดูได้จาก http://opac.clib.psu.ac.th/job/library/index.html
หากต้องการทดลองใช้งานก็ลองดูที่ http://opac1.clib.psu.ac.th
ขอบคุณ อ. มากเลยครับ เดี๋ยวรอดูว่าจะมีระบบ full text search ติดลงไปในตัวไหนบ้างในอนาคตครับ
29 ตค.2551
ที่ห้องสมุด มหาวิทยาลัยราชภัฎเชียงราย เราเรียกตัวที่ใช้ในการสืบค้นหาข้อมูลว่า OPAC เราพัฒนามาตั้งแต่ 2536 ปัจจุบันเป็นรุ่นที่4(version 4) ตรงที่จะค้นหา fulltext เราจะเพิ่มการลงรายการที่ช่อง e-access ที่จะเชื่อมต่อไปยังแหล่งเก็บ fulltext ที่เราได้เก็บไว้ก่อนหน้านี้แล้ว วิธีเก็บก็ ใช้กล้องดิจิตอล ถ่ายเป็นภาพทำเป็นdigital files แล้วเก็บไว้ใน storage server ที่ซึ่งมีความจุประมาณ
2-4terabytes ปัจจุบันไม่ค่อยกล้าแสดงผล เพราะกลัว ความยุ่งยาก ที่อาจจะติดตามมาจากปัญหากฎหมายลิขสิทธิ์อะไรหลายๆอย่าง แต่ก็แอบใช้งานในระบบ LAN ภายในห้องสมุดเท่านั้น ตรง fulltext search นั้นเราสามารถจัดการให้มี linksติดต่อเชื่อมไปยังอื่นๆด้วย keywordsได้ด้วย ประสิทธิภาพของโปรแกรมห้องสมุดอัตโนมัติ นั้นอยู่ที่ ประสิทธิภาพของการทำ opac เป็นสำคัญ(อย่าเผลอไปใช้คำว่า ระบบห้องสมุดอัตโนมัติ เพราะคำว่า ระบบ หรือ system นั้นมันใหญ่โตมโหฬารมากๆ)
ลองเข้าไปศึกษาดูก่อนได้ ที่ http://www.lib.cru.in.th เราทำมานานแล้วตั้งแต่ 2536 ถึงปัจจุบัน และในอนาคตถ้าเป็นไปได้ น่าจะนำเอาโปรแกรม GISมาผนวกเข้าไป ทำให้การค้นหา และ keywords ต่างๆมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นได้อีก เพื่อการเป็น Digital Library & Virtual Library การทำโปรแกรมห้องสมุด ไม่ยุ่งยาก แต่มีความซับซ้อนในการ link และต้องทำการวิเคราะห์ศึกษาที่นิยมใช้คำว่า System Analysis & Approach ให้ลึกซึ้งละเอียดยิบเลย อะไรที่คน(บรรณารักษ์)ทำได้ตามลำดับทุกขั้นทุกตอนแล้วเล่าให้ผู้ที่แค่อ่านออกเขียนได้ฟังทำตามขั้นตอนของคำสั่งเหล่านั้นทุกกระเบียดนิ้วจาก input-output แล้วนำไปเขียนเป็นคำสั่งให้ computerทำตามทุกขั้นทุกตอน น่าจะสร้างโปรแกรมห้องสมุดอัตโนมัติได้ไม่ยากนัก
โอ้โหวว ได้ความรู้เพิ่มขึ้นอีกเยอะเลยครับ ขอบคุณ LibrarianMC มากเลยครับ
ถ้าไงลองเข้าดูใน ULibM (Union Library Management) ดูนะครับเราพัฒนาปัจจุบันก็อยู่ที่ Version 5 และกำลังออก Version 5.5 มีห้องสมุดสนใจนำไปใช้มากกว่า 100 แห่ง เราพัฒนาภายใต้มาตรฐานทางด้านห้องสมุดทั้งการจัดเก็บ ค้นคืน และเชื่อมโยงแลกเปลี่ยนข้อมูล เป็นโปรแกรมที่พัฒนาและให้ฟรีแต่ไม่ปล่อยให้โหลดต้องมี site พี่เลี้ยงและผ่านการอบรมก่อนถึงจะได้โปรแกรมฟรี สนใจเข้าดูได้ www.ulibm.net
ผมขอพัฒนาช่วยอีกแรงได้โปรดรับน้องใหม่ด้วยครับ
ตอนนี้เอไอทีก็เอา koha v. 3 มาใช้งานในห้องสมุดของคณะวิทยาการจัดการ (School of Management, AIT) แล้วนะคะ สามารถเข้าไปดูได้ที่ http://opac.lib.som.ait.ac.th/ (search เป็นภาษาอังกฤษนะคะ เพราะมีแต่หนังสือภาษาอังกฤษ) หรือจะเข้าไปดูระบบที่ทำให้ทางมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เข้ามาศึกษาและทดลองเล่นได้ที่ http://opac.tu.test.knows.in.th (อันนี้มีหนังสือทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ)
ทางเอไอทีทำแล้ว อยากแชร์กันใช้ค่ะหรือมาร่วมกันพัฒนาเพิ่มเติมก็ได้ค่ะ
พอจะให้ข้อมูลเพื่อเป็น case study ได้มั๊ยครับ :)
เอ่อ...ผมอยากทราบคามหมายและอะไรอื่นๆของโปรแกรมห้องสมุด ช่วยหน่อยนะครับ