มิติใหม่ในการเสริมสร้างคุณธรรม จริยธรรม


พลังร่วมในการขับเคลื่อนคุณธรรม จริยธรรมสู่สถานศึกษา

มิติใหม่ในการเสริมสร้างคุณธรรม จริยธรรม

ของผู้ประกอบวิชาชีพครู

                                                                                   

 

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ ..๒๕๔๒ (๒๕๔๕ : ) มีความมุ่งหมายในหลักการโดยการจัดการศึกษาต้องเป็นไปเพื่อพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบรูณ์ทั้งร่างกาย จิตใจ สติปัญญา ความรู้ และคุณธรรม มีจริยธรรม และวัฒนธรรมในการดำรงชีวิต สามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข รวมทั้งมาตรฐานการศึกษาของชาติ(๒๕๔๗ : ) ซึ่งประกาศใช้เมื่อปี .. ๒๕๔๗ ได้กำหนดเป็นมาตรฐานที่                    

ด้านคุณลักษณะของคนไทยที่พึงประสงค์ ทั้งในฐานะพลเมืองไทยและพลเมืองโลก ในข้อหนึ่งด้านคุณธรรม    จิตสาธารณะ และจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองไทยและเป็นพลเมืองโลก ดังนี้

) คนไทยดำเนินชีวิตโดยกายสุจริต วจีสุจริต และมโนสุจริต

) คนไทยมีความรับผิดชอบทางศีลธรรมและสังคม มีจิตสำนึกในเกียรติภูมิของความเป็นคนไทย                                                   มีความภูมิใจในชนชาติไทยรักแผ่นดินไทยและปฏิบัติตนตามระบอบประชาธิปไตย เป็นสมาชิกที่ดี เป็นอาสาสมัครเพื่อชุมชนและสังคม ในฐานะพลเมืองไทยและพลเมืองโลก

ลักษณะดังกล่าวข้างต้นเป็นเป้าหมายของการจัดการศึกษาแต่ยังมีคำถามที่เป็นข้อสงสัย คือ การศึกษาที่ดำเนินอยู่ในปัจจุบันสามารถสร้างสรรค์เยาวชนคนรุ่นใหม่ให้มีคุณลักษณะเช่นนี้ได้เพียงใด

เนื่องจากข่าวที่ปรากฏตามสื่อมวลชนจำนวนไม่น้อยสะท้อนให้เห็นถึงความเสื่อมถอยด้านคุณธรรมจริยธรรมของเยาวชนอย่างน่าตกใจ เช่น   ข่าวที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติด การใช้ความรุนแรงทะเลาะวิวาทถึงขั้นเสียชีวิต การมีเพศสัมพันธ์ก่อนวัยอันควร   การใช้ชีวิตอย่างฟุ่มเฟือยไร้แก่นสาร จนอาจนำไปสู่การประกอบคดีอาชญากรรม เป็นต้น

และจากข้อมูลของโครงการเฝ้าระวังสถานการณ์เด็กไทยของสถาบันรามจิตติ พบว่า ปัจจุบันยังอยู่ในสถานการณ์ที่น่าเป็นห่วงหลายด้าน เนื่องจากเด็กไทยต้องผจญอยู่กับความอ่อนแอของครอบครัว การเที่ยวกลางคืน ดื่มสุรา สูบบุหรี่ มีเพศสัมพันธ์ก่อนวัยอันควร ถูกทำร้ายทางเพศ และถูกล่อลวงไปในทางผิด

แม้ว่าสาเหตุของการประพฤติผิดจะมาจากหลายสาเหตุ แต่หากระบบการศึกษามีพลังที่เข้มแข็งเพียงพอก็อาจจะสร้างเกราะป้องกันจิตใจของเยาวชนไม่ให้กระทำผิดคิดร้ายและมีจิตใจที่มุ่งกระทำความดีได้ ในสภาพความเป็นจริงย่อมมีเยาวชนคนรุ่นใหม่ผ่านเข้าสู่ระบบการศึกษาอย่างต่อเนื่องรุ่นแล้วรุ่นเล่า หากผู้รับผิดชอบในการจัดการศึกษาได้รับรู้ว่ามีข้อบกพร่องอย่างไรเกิดขึ้นในระบบการจัดการศึกษาและระบบการเรียนการสอนแล้วดำเนินการปรับปรุงแก้ไขเติมเต็มสิ่งเหล่านั้นในทันที ย่อมจะเป็นทางช่วยพัฒนาเยาวชนรุ่นต่อไปให้เป็นคนที่มีลักษณะที่พึงประสงค์ได้ทางหนึ่ง

 

อย่างไรก็ตาม วิธีการเรียนรู้เพื่อสร้างเสริมคุณธรรมจริยธรรมสามารถทำได้หลายวิธีที่อยู่พ้นจากการอบรมด้วยการบรรยายหรือการว่ากล่าวตักเตือนตามรูปแบบเดิมที่ผู้มักคุ้นชินเมื่อพบเห็นพฤติกรรมที่ตนเองเห็นว่าไม่เหมาะสม เช่น การใช้กระบวนการกลุ่มสัมพันธ์ บทบาท สมมติ การเรียนรู้จากสถานการณ์จริง   การเรียนรู้ด้วยการรับใช้สังคม เป็นต้น

สำนักประเมินผลการจัดการศึกษา สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา จึงได้ริเริ่มจัดทำโครงการประเมินผลการจัดการเรียนรู้ที่ส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรมของผู้เรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ทั้งนี้เพื่อเสนอแนะแนวทางการจัดการศึกษาเพื่อส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ด้านคุณธรรม จิตสาธารณะ และความเป็นพลเมืองดีของผู้เรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐานแก่หน่วยงานต่างๆที่เกี่ยวข้อง เพื่อเป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนและพัฒนาสังคมไทยให้เป็นสังคมที่มีคุณธรรมและยั่งยืนต่อไป โดยมีวัตถุประสงค์ของโครงการวิจัย คือ ) เพื่อประเมินสถานภาพของผู้เรียนด้านคุณธรรมจริยธรรมในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน      ) เพื่อประเมินสถานภาพการจัดการเรียนรู้ที่พัฒนาตามวัยและ/หรือการพัฒนาสมองเป็นฐานสำหรับการส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรมของผู้เรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ) เพื่อประเมินปัญหาอุปสรรคของการจัดการเรียนรู้ที่ส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรมของผู้เรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ) เพื่อจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย และมาตรการการจัดการเรียนรู้ที่ส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรมของผู้เรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน

พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) (๒๕๓๗) เห็นว่าเยาวชนไทยควรมีลักษณะ ประการ คือ

) เยาวชนไทยต้องเป็นบุคคลที่ มองกว้าง รอบรู้การเปลี่ยนแปลงของโลก มีวิสัยทัศน์ที่กว้างไกล ใช้ปัญญาในการมองและวิเคราะห์สิ่งต่างๆ อย่างเป็นระบบในเชิงเชื่อมโยงปัจจัยสัมพันธ์ เพื่อให้เกิดการพัฒนาในเชิงจิตสำนึกทางสังคม

) เยาวชนจะต้องเป็นผู้ที่รู้จักคิดไกล มีเป้าหมายที่ชัดเจน รู้จักใช้อดีตเป็นตัวกำหนดเป้าหมายในอนาคต โดยให้ตั้งอยู่บนฐานแห่งชีวิตในปัจจุบัน เพื่อพัฒนาตนก้าวไปข้างหน้าตลอดเวลา

) เยาวชนจะต้องเป็นผู้ที่ใฝ่สูง ในที่นี้หมายถึง เป็นบุคคลที่มีจิตใจรักความเป็นธรรม ยึดความถูกต้องดีงามเป็นบรรทัดฐานในการดำเนินชีวิตของตนสิ่งสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ ตัวบ่งชี้คุณลักษณะที่ต้องการ เพื่อใช้เป็นเครื่องมือวัด และยืนยันสิ่งที่พึงปรารถนาว่าเกิดขึ้นจริงหรือไม่  

กองวิจัยการศึกษา กรมวิชาการ (๒๕๔๘) ได้ศึกษาดัชนีชี้วัดความสมานฉันท์และความเอื้ออาทรต่อสังคมไทย พบว่า 

) ตัวบ่งชี้ความสมานฉันท์ ได้แก่ มีความสามัคคี มีความโอบอ้อมอารี  รู้จักเสียสละให้ความร่วมมือกับผู้อื่น รับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น มีความรู้เรื่องสิทธิและหน้าที่ของตนเองและผู้อื่น

) ตัวบ่งชี้คุณลักษณะของเด็กที่มีความเอื้ออาทร ได้แก่ ชอบช่วยเหลือผู้อื่น มีน้ำใจ ชอบแบ่งปัน     มีความเมตตากรุณา มีจิตใจอ่อนโยน รับฟังผู้อื่น มีความรักความเห็นใจผู้อื่น

) พฤติกรรมที่ส่งเสริมให้เด็กมีความสมานฉันท์ได้แก่ ทำกิจกรรมร่วมกับผู้อื่น มีโอกาสช่วยเหลือผู้อื่น รู้และเข้าใจสิทธิและหน้าที่ รับฟังความเห็นของผู้อื่น มีความสามัคคี ไม่เห็นแก่ตัว มีวินัยในตนเอง

) พฤติกรรมที่ส่งเสริมให้เด็กมีความเอื้ออาทร ได้แก่ความมีเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา มีน้ำใจ ช่วยเหลือเกื้อกูลกันทำ กิจกรรมร่วมกับผู้อื่น ไม่เห็นแก่ตัว สามัคคี เห็นอกเห็นใจ

) ปัจจัยที่เป็นตัวส่งเสริม คือ ครูมีวิธีสอนที่ดี มีบรรยากาศที่เอื้อให้ผู้เรียนแสดงความสมานฉันท์และเอื้ออาทร ส่วนปัจจัยที่เป็นตัวขัดแย้งคือ การแข่งขันชิงดีชิงเด่น การถูกปฏิเสธไม่ให้เข้ากลุ่ม ผู้เรียนคิดแต่

ประโยชน์ส่วนตน เด็กดื้อรั้นไม่ร่วมมือกัน และมีความเกลียดชังกัน

กระทรวงศึกษาธิการโดยกรมวิชาการในขณะนั้น (ปี ๒๕๔๕) ได้กำหนดคุณลักษณะของเยาวชนไทยเพื่อเป็นมาตรฐานการเรียนรู้ตามการจัดการเรียนการสอนของหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช ๒๕๔๔   ไว้ ประการคือ

) เห็นคุณค่าของตนเอง มีวินัยในตนเอง ปฏิบัติตนตามหลักธรรมของศาสนา มีคุณธรรม จริยธรรมและค่านิยมอันพึงประสงค์

) มีความคิดสร้างสรรค์ ใฝ่รู้ใฝ่เรียน รักการอ่าน รักการเขียนและรักการค้นคว้า

) มีความรู้อันเป็นสากล รู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงและความเจริญก้าวหน้าทางวิทยาการ มีทักษะและศักยภาพในการจัดการการสื่อสาร การใช้เทคโนโลยี ปรับวิธีคิด วิธีทำงานได้เหมาะกับสถานการณ์

) มีทักษะและกระบวนการ โดยเฉพาะทางคณิตศาสตร์  วิทยาศาสตร์ ทักษะการคิด การสร้างปัญญา และทักษะในการดำเนินชีวิต

) รักการออกกำลังกาย ดูแลตนเองให้มีสุขภาพและบุคลิกภาพที่ดี

) มีประสิทธิภาพในการผลิตและการบริโภค มีค่านิยมเป็นผู้ผลิตมากกว่าผู้บริโภค

) เข้าใจประวัติศาสตร์ของชาติไทย ภูมิใจในความเป็นไทยเป็นพลเมืองดี

หมายเลขบันทึก: 213875เขียนเมื่อ 3 ตุลาคม 2008 16:58 น. ()แก้ไขเมื่อ 6 กันยายน 2013 19:39 น. ()สัญญาอนุญาต:


ความเห็น (0)

ไม่มีความเห็น

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี