Action research process หรือ
กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ที่ได้รับการพูดถึงบ่อยๆ คือ action research
cycle ที่ประกอบประด้วยสี่ขั้นตอน คือ การวางแผน (planning),
การลงมือกระทำ (acting) การสังเกต (รวมถึงการรวบรวมข้อมูล)
(observing) และ การสะท้อน (reflecting)
แม้ว่าหลายคน เช่น Carr and Kemmis (1986)
แสดงความคิดเห็นว่าการทำ action research จำเป็นต้องยึดกระบวนการตาม
action research cycle (ถ้าไม่ใช้ action research cycle
ไม่สามารถเรียกได้ว่าเป็น action research)
แต่ก็มีหลายคนเหมือนกันที่ได้ เสนอ model ของ action research process
ขึ้นมา ซึ่งบางส่วนก็ได้ปรับปรุงมาจาก model ก่อนหน้านี้ เช่น
model ของ
Lewin หรือแม้กระทั่ง action research cycle เอง
บทความนี้จะเสนอบางตัวอย่างของ model ของ action research process
ครับ เพื่อให้ผู้อ่านสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ (โดยส่วนตัวผมคิดว่า
เราไม่จำเป็นต้องยึดติดกับ action research cycle กระบวนการทำ action
research สามารถยึดหยุ่นได้)
John Elliott (1991)
Elliott ได้ปรับปรุง model ของ action research
process จาก model ที่ Kemmis
เสนอขึ้นเพื่อใช้แทนคำอธิบายกระบวนการ action research ของ Lewin
โดย Elliott นั้นเสนอว่า ปัญหาหรือหัวข้อในการทำ action research
ควรที่จะมีการปรับเปลี่ยนได้ (ไม่ควรกำหนดตายตัว) การค้นหาข้อเท็จจริง
(fact-finding) และการวิเคราะห์สถานการณ์ ควรปฏิบัติอย่างซ้ำๆ (recur)
ตลอดกระบวนการทำ action research ไม่ใช่เกิดขึ้นแค่เฉพาะตอนเริ่มต้น
และควรมีการติดตามหรือเฝ้าสังเกตการปฏิบัติงานก่อนที่จะมีการประเมินผลของการปฏิบัติงานนั้น
model ของ action research ที่ถูกเสนอโดย Elliott
แสดงดังภาพด้านล่างครับ
Model of Action Research Process Proposed by
Elliott (1991: 71)
The Alberta Teachers' Association (2000)
สมาคมครูแห่ง Alberta (Canada) ได้เสนอ model ของ
action research process โดยอิงมาจาก action research cycle
ดังภาพด้านล่างครับ อย่างไรก็ตามสำหรับสมาคมครูแห่ง Alberta นั้น
เค้าให้ความสำคัญกับ reflection มากที่สุด ในบรรดาทั้งหมดสี่กระบวนการ
โดย reflection จะเกิดตลอด cycle ไม่ใช่ทำแค่ตอนหลัง observing
ผู้วิจัยจึงสามารถเข้าใจปัญหาและสถานการณ์ที่กำลังทำวิจัย
และอาจนำมาสู่การปรับปรุงหัวข้อวิจัยและวางแผนปฏิบัติงานให้เหมาะสมขึ้น
Alberta Action Research Model (The Alberta
Teachers' Association, 2000: 12)
The action research process lends itself to a spiral of cycles,
with the researcher reflecting on each stage of the process. When
the results of the first action have been studied, the researcher
then plans the next series of actions. Each reflective phase yields
more information about the issue and increases the researcher's
understanding. Sometimes the information gained leads the
researcher to refine the question with a different focus. The most
important skill the researcher needs in action research is the
ability to engage in reflection. Reflection moves the practitioner
from one stage to th next; thus, action is based on
reflection.
McNiff, Lomax, and Whitehead (2003)
McNiff และคณะ มีความเห็นสอดคล้องกับ Elliott
ในกรณีที่ว่า หัวข้อหรือประเด็นการทำ action research
ควรที่จะสามารถปรับเปลี่ยนได้
ไม่ควรยึดติดกับประเด็นใดประเด็นหนึ่งมากเกินไป โดยหัวข้อการทำ action
research
ควรมาจากความไม่ลงรอยกันระหว่างการปฏิบัติงานที่ผู้วิจัยคิดหรือเชื่อ
(value) ว่าดีแต่ยังไม่สามารถทำแบบนั้นได้
กับสิ่งที่ผู้วิจัยกำลังปฏิบัติงานจริง (actual practice)
โดยผู้วิจัยทำ action research
เพื่อปรับปรุงการปฏิบัติงานให้ได้อย่างที่ตัวเองคิดหรือเชื่อว่าดี
McNiff และคณะ เรียกความขัดแย้งนี้ว่า "Living Contradiction"
นอกจากนี้ McNiff และคณะยังเห็นว่า
(อันนี้ค่อนข้างแตกต่างจาก Elliott) กระบวนการทำ action research
ไม่ควรเป็นขั้นตอนที่แน่นอนตายตัว
แต่ควรเป็นกระบวนการที่ยืดหยุ่นที่สามารถวิวัฒนาการได้ (evolutionary
process) ดังนั้น McNiff และคณะจึงได้เสนอ model ของ action research
process ดังภาพด้านล่าง
A Generative Tranformational Evolutionary
Process of Action Research (McNiff et al., 2003: 28)
McNiff และคณะ ยังได้เสนอขั้นตอนการทำ action
research แบบกว้างๆ โดยเน้นตัวผู้วิจัยเป็นศูนย์กลายของการทำ action
research ซึ่งมีกระบวนการดังนี้
-
Committing to educational improvement
-
Identifying a special kind of research question
-
Puttng the 'I' at the center of the research
-
How do 'I' fit into the research?
-
How do 'I' fit into the action?
-
How do 'I' influence wider social contexts?
-
Doing action that is informed, committed and intentional
-
Systematic monitoring to generate valid data
-
Authentic descriping the action
-
Explaning the action
-
Identifying possible meanings, linking with other work and
constructing models
-
Making the description problematic
-
Theorizing
-
Seek ways to represent research
-
Validating action research claims
-
Making the action research public
Geoffrey E. Mills
Mills (2003) ได้เสนอ model ของ action research
process ที่เรียกว่า "Diatectic Action Research Spiral"
ซึ่งประกอบไปด้วยสี่ขั้นตอนด้วยกัน คือ
การกำหนดประเด็นหรือจุดเน้นของการทำวิจัย (identifying an area of
focus) การรวบรวมข้อมูล (data collecting)
การวิเคราะห์และการแปรความข้อมูล (data analysis and interpretation)
และการวางแผนการปฏิบัติงาน (action planning) โดยกระบวนการทำ action
research จะเป็นไปตาม model ดังภาพ
The Dialectic Action Research Spiral (Mills,
2003: 19)
Richard Sagor
ได้อธิบาย action research process
ว่ามีขั้นตอนสี่ขั้นตอนด้วยกันคือ
การกำหนดเป้าหมายและวิสัยทัศน์ของการทำวิจัย
การศึกษาทฤษฎีที่เกี่ยวข้องเพื่อหาแนวทางปฏิบัติ
การลงปฏิบัติและการรวบรวมข้อมูล และ
การสะท้อนและการวางแผนการปฏิบัติงานที่รอบรู้มากขึ้น (informed)
ผมพูดเองอาจจะไม่ชัด Sagor อธิบายไว้ดังนี้ครับ
-
Clarifying vision and targets (What do I want to
accomplish?)
-
Articulating theory (What do I believe is the approach with the
greatest potential for achieving my goal(s)?)
-
Implementing action and collecting data (What data will I need
to collect to understand the efficacy and workings of my theory of
action?)
-
Reflecting on the data and planning informed action (based on
this data, how should I adjust my future actions (teaching)?).
Sagor เสนอ model ดังภาพครับ
A Model of Action Research Cycle Proposed by
Sagor (2005: 7)
Altrichter, Posch, and Somekh (1993)
Altrichter และคณะ ได้อธิบายกระบวนการทำ action
research สี่ขั้นตอนด้วยกันคือ การหาจุดเริ่มต้น (starting point)
การทำความเข้าใจสถานการณ์
การพัฒนาแผนการปฏิบัติงานและการลงมือกระทำตามแผนการ และ
การวิเคราะห์และการสร้างทฤษฎีเกี่ยวกับการปฏิบัติงาน ดังภาพครับ
Action Research Process (Altrechter et al.,
1993: 7)
Altrechter และคณะได้อธิบายกระบวนการทำ action
research ไว้ดังนี้ครับ
Action research begins with the finding of a starting point for
development within one's practice and having the will to invest
energy in pursuing it (stage A). Then, through conversation,
interviews and other methods of collecting evidence, and through
analysis of the information gained, the situation is clarified
(stage B). As a consequence of this clarification, action
strategies are developed and put into practice (stage C).
As a rule, it is not expected that new action
stategies will solve a problem immediately. Therefore, their
effects and side-effects need to be monitored in order to learn
from experience and further improve the action strategies. Thus,
the research process enters a new stage of clarification of the
sitaution which will lead to the development and putting into
practice of further action strategies (the circular process between
stage B and C).
Teacher-researcher finishes their projects by
making their professional knowledge accessible to others, for
example by oral presentations to the group in in-service courses or
by the production of written case studies. By these mean, their
insights are opened up for critical discussion (stage D).
(p.7)
เอกสารอ้างอิง
Altrichter, H., Posch, P., and Somekh, B.
(1993). Teachers Investigate Their Work: An Introduction to the
Methods of Action Research. London: Rouledge.
Elliott, J. (1991). Action Research for
Educational Change. Milton Keynes: Open University Press.
McNiff, J., Lomax, P., and Whitehead, J.
(2003). You and Your Action Research Project. (2nd ed.). New York:
Routledge Falmer.
Mills, G. E. (2003). Actin Research: A Guide
for the Teacher Researcher. (2nd ed.). New Jersey: Pearson
Education, Inc.
Sagor, R. (2005). Action Research Guidebook: A
Four-Step Process for Educators and School Teams. California:
Corwin Press.
The Alberta Teachers' Association: ATA. (2000).
Action Research Guide for Alberta Teachers. (Online). Available:
http://www.teachers.ab.ca
|
