จากขั้นตอนการตรวจสอบก่อนการปล่อยเดี่ยว มีเพื่อน ๆ ถูกคัดออกไป ๑๐ กว่าคน จาก ๕๐ คน  คราวนี้มาเริ่มต่อในการบินขั้นต่อไป เป็นการฝึกบินด้วยเครื่องวัดประกอบการบิน  เครื่องบินที่ฝึกเป็นแบบเดิม ไม่สลับซับซ้อน เรียกได้ว่าต้องมีฝีมือจริงๆ ไม่มีอุปกรณ์ช่วยอะไร ต้องอยู่ที่การบังคับเองล้วน ๆ ถือว่าเป็นช่วงแห่งการบินแบบสบาย ๆ และก็มีการตรวจสอบอีก คราวนี้มีการสะสมคะแนนเอาไว้ การบินเริ่มตั้งแต่เช้ามืด มาเลิกบินตอนประมาณ ๓ โมงเย็น ก็ต้องอบรมภาควิชาการต่อจนถึง ๕ โมงเย็น วันไหนเลิกช้าก็ต้องมาเรียนภาควิชาการในตอนกลางคืน  ชีวิตเริ่มคุ้นเคยกับการบินมากขึ้น แต่ศิษย์การบินทุกคนจะดีใจมากท่สุดคือวันที่อากาศปิด ไม่ต้องบิน มาคิดดูแล้วไม่รู้ว่าดีใจอะไรหนักหนา ทั้ง ๆท่ต้องบินให้ครบตามจำนวนเที่ยวบินอยู่แล้ว หยุดวันนี้ ก็ต้องบินในวันอื่นอีก  ในห้วงนี้รุ่นพี่ที่เป็นบัดดี้ ไม่ผ่านการตรวจสอบในการบินหมู่ ต้องเก็บของกลับบ้าน ผมทำคะแนนได้ดี อยู่ใน TOP 10 ซึ่งเป็นความมุ่งหมายของครู ที่ต้องการให้ได้บินกับเครื่องบินไอพ่น ในชั้นมัธยม ได้บินเดินทางไปยังสนามบินต่างถิ่นคือที่พิษณุโลก จากที่จำเจขึ้น-ลงแต่สนามบินกำแพงแสน จากที่บินมาจนคุ้นเคย ทำให้ข้อบกพร่องในการท่องจำขั้นตอนต่าง ๆเริ่มไม่เป็นอุปสรรค  มีการฝึกบินผาดแผลงในขั้นสุดท้ายก่อนจบชั้นประถม ซึ่งเป็นการบินที่สนุกมาก เมื่อครบชั่วโมงที่ ๙๐ มีการตรวจสอบ เป็นอันจบหลักสูตรการบินขั้นประถม  ต่อไปก็เป็นการเลือกแบบเครื่องบิน ที่จะต้องบินในชั้นมัธยม มีให้เลือก ๓ แบบ คือ เครื่องบินไอพ่นแบบ บ.ฝ.๑๒ (T-37B) เครื่องบินใบพัดแบบ บ.ฝ.๑๕ (Marchetti) และ เฮลิคอปเตอร์ แบบ ฮ.๖ (UH-1H)  คัดเลือกตามคะแนน ใครได้คะแนนมากกว่าได้เลือกก่อน ซึ่งก็เป็นไปตามลำดับ ผมได้บินกับเครื่องบินไอพ่น  ชีวิตตอนนี้ต้องเริ่มศึกษาภาควิชาการใหม่อีกแล้ว คู่มือต่าง ๆ เป็นมาตรฐานของสหรัฐ ฯ บอกแล้วว่าเป็นคนที่ไม่ชอบท่องจำ ความลำบากถามหาทันที  แถมครูแต่ละคนมากด้วยประสบการในการเป็นนักบินรบ ผ่านการฝึกจากต่างประเทศ และแข่งขันให้ลูกศิษย์ต้องเป็นเลิศ  ความกดดันเลยลงมาอยู่ที่ลูกศิษย์ทุกคน  การฝึกบินเปลี่ยนรูปแบบจากชั้นประถม ขั้นตอนการปฏิบัติต่าง ๆ มากขึ้น เช่นการติดเครื่องยนต์ ต้องตรวจก่อนตั้ง ๕๒ รายการ กว่าจะติดเครื่องได้  ไหนจะตัองใช้หน้ากากออกซิเจน ไม่คุ้นเคย บางครั้งก็หายใจไม่ออก  หน้ากากตัน   การบินก่อนการปล่อยเดี่ยว ใช้เวลาเหมือนศิษย์การบินชั้นประถม  แต่ที่ลำบากคือปรับตัวเรื่องความเร็ว กับสมรรถนะของเครื่อง มันทำอะไรไม่ทันเลย  ขั้นตอนเพิ่มขึ้น เครื่องเร็วขึ้น บินสูงขึ้น ล้อกางได้ เก็บได้ มือไวเป็นลิงยังไม่ทันเลย  ขนาดผ่านมา ๙๐ ชั่วโมงบินแล้ว นับหนึ่งใหม่  การทำอะไรต่าง ๆ ต้องต่อเนื่อง  พอขึ้นไปในอากาศ ก็ฝึกตามคู่มือเลย  กว่าจะทันอาการเครื่อง ได้เวลาตรวจสอบแล้ว เหมือนเดิม ผมตรวจสอบเที่ยวที่ ๑๐ โชคดีได้ครูที่ใจดีเป็นผู้ตรวจสอบ ในอากาศไม่มีปัญหา กลับมาลงสนาม ได้เรื่องเลย  ลมเปลี่ยนทิศทาง ต้องลงสนามอีกด้านที่ไม่เคยลง  อย่าคิดว่าเหมือน ๆ กัน สำหรับศิษย์การบิน มันไม่ใช่  เวลาลงสนาม ศิษย์การบินจะกำหนดจุดสมมุติ บนพื้นดิน เช่นถึงที่หมายนี้ต้องเลี้ยว พอกลับข้างของสนาม ไม่มีอะไรเลย จะกะระยะทางก็ไม่แน่นอน ประสบการณ์ไม่มี ผลปรากฎว่าลงสนามได้ แต่อันตราย ไม่ผ่านการตรวจสอบ  วันนั้นมีเพื่อนร่วมชะตากรรมอีก ๑ คน ครูเขาก็บอกว่าไม่น่าหนักใจอะไร ต้องขับเคี่ยวกันอีก ๒ เที่ยว คราวนี้ต้องครวจสอบกับ ผบ.ฝูง  ไม่ทำอะไรเลย ให้เติมน้ำมันครึ่งเดียว แล้ววิ่งขึ้น กลับมาลงสนามเลย บังคับให้ลงกลางสนาม  ลงได้ก็ปล่อยเดี่ยวเลย ผลปรากฎว่าผ่านการตรวจสอบ  ดวงเรามันให้เป็นนักบินจริง ๆ