คำแม่
ชาวบ้านในพื้นที่อำเภอเมือง อำเภอท่าแซะ อำเภอปะทิว มีวิถีชีวิตที่แสดงถึงความกตัญญู ระลึกถึง บุญคุณของผู้ล่วงลับด้วยการทำพิธีตั้งตายาย ในการทำพิธีต้องเตียมอาหารคาวหวาน ขนม น้ำ จัดสำรับ กล่าวเชิญให้บรรพบุรุษที่ล่วงลับแล้วมารับของไหว้ กินอาหารในสำรับ ไม่ให้ปู่ ย่า ตา ยาย พ่อ แม่ ที่ล่วงลับไปแล้วต้องอดหยาก เชิญบรรพบุรุษมาดูแลลูกหลาน คุ้มครองลูกหลานให้อยู่เย็นเป็นสุข ลูกหลานทุกคนต้องหยุดทำมาหากินทุกอย่าง เก็บรวบรวมเครื่องมือทำกินในบ้าน เช่น มีด ขวาน จอบ ไถ ปัจจุบันรวมทั้งรถยนต์ นำมาเรียงไว้ในที่เดียวกัน ผู้ทำพิธีจะนำดอกไม้ธูปเทียนไหว้เครื่องมือเหล่านั้น นำน้ำมนต์มาประพรมเครื่องมือเพื่อให้เป็นมงคล ทำมาหากินได้เจริญก้าวหน้า มีฐานะมั่นคงร่ำรวย
ครอบครัวหนึ่งในพื้นที่อำเภอท่าแซะ แม่ได้สืบทอดจัดพิธีตั้งตายายต่อเนื่องทุกปี แม่ได้บอกลูกหลานทุกคนให้มาร่วมพิธีในวันตั้งตายาย อย่ามัวยุ่งแต่ทำมาหากิน หยุดโลภเสียวันหนึ่ง อย่าลืมไปทำธุระเรื่องอื่น ให้หยุดและนำเครื่องมือทำมาหากินมาเก็บรวบรวมในพิธี ลูกชายของแม่คนหนึ่งอยู่ต่างอำเภอทำงานอาชีพหลายอย่าง ใช้รถยนต์บรรทุกสิ่งของบ้าง ทำสวนบ้าง ในวันตั้งตายาย ลูกชายขับรถออกจากบ้าน แวะร้านซ่อมรถยนต์ให้ช่างเปลี่ยนยางรถยนต์ล้อหน้า เตรียมบรรทุกขนส่งทางไกลและขับรถออกไปดูสวนที่อยู่ห่างจากบ้านประมาณ 80 กิโลเมตร ทางผ่านไปสวนต้องขับรถผ่านบ้านแม่ ลูกชายตั้งใจว่าจะไม่แวะตั้งตายายบ้านแม่แล้ว แต่นึกถึงคำพูดของแม่ที่บอกสอนไว้ก็เปลี่ยนใจ ขับรถแวะไปบ้านแม่ นำรถยนต์เข้าจอดหน้าบ้าน ในวันนั้นลูกทุกคนก็มาพร้อมกัน นำรถยนต์มาจอดเรียงไว้ 4 คัน รวมทั้งเครื่องมือ มีด จอม ทุกเล่มในบ้าน แม่ทำพิธีจุดธูปไหว้นำดอกไม้เสียบไว้หน้ารถยนต์ทุกคัน พรมน้ำมนต์ให้ เสร็จพิธีลูกชายเตรียมบอกลาแม่ขับรถไปสวนซึ่งต้องเดินทางอีกประมาณ 65 กิโลเมตร ขณะที่นั่งมองไปที่รถของตัวเอง เห็นหัวน๊อตล้อรถหลุดหายไป 1 ตัว รู้สึกตกใจ รีบเข้าไปตรวจดูน๊อตที่เหลือ เอามือจับดูหัวน๊อตยึดตัวน๊อตเกลียวหลวมใกล้หลุดอีก 4 ตัว รู้สึกขนลุกยกมือไหว้บอกกับแม่ว่าถ้าผมไม่แวะมาตั้งตายายกับแม่ขับรถไปสวนเลย ผมเป็นคนมีนิสัยขับรถเร็วล้อรถต้องหลุดและเกิดอุบัติเหตุหนักระหว่างทางแน่ ๆ ลูกชายนึกทบทวนแล้วก็แน่ใจว่าลูกจ้างร้านซ่อมรถยนต์ทำงานสะเพร่าขันหัวน๊อตยึดล้อไม่แน่น เกลียวหลวมทำให้น๊อตหลุด
แม่คุ้มครองลูกเสมอ คำบอกคำสอนของแม่มีอานุภาพยิ่งใหญ่ คุ้มครองลูกให้รอดปลอดภัยได้เหมือนปาฏิหาริย์ ลูกยึดถือคำแม่บ้างหรือเปล่า
