ขอบคุณ ผศ.ดร. จารุกูล ตรีไตรลักษณะ ในการบรรยายงานวิจัยที่น่าสนใจในการรักษาผู้ป่วยอัมพาตให้รู้จักใช้มือข้างอ่อนแรงด้วยเทคนิค Accelerated Skills Acquisition Program ณ งานประชุมวิชาการของคณะกายภาพบำบัดฯ ม.มหิดล

หลายครั้งที่เรามักพบเห็นผู้ป่วยอัมพาตในงานฟื้นฟูสมรรถภาพ คือ นักกายภาพบำบัดเน้นฝึกการเคลื่อนไหวของขาและนักกิจกรรมบำบัดเน้นฝึกทักษะการทำกิจกรรมของมือ แต่จริงๆ แล้ว ไม่ควรเน้นอยู่แค่นี้ เพราะประสิทธิภาพของการรักษาให้ผลน้อยมากๆ โดยเฉพาะในหน่วยงานที่มีผู้ป่วยมากเกินกว่าจำนวนผู้บำบัด

ผมเองหลังจากจบ ดร. หนึ่งปีที่แล้ว ก็พยายามเขียนแนวคิดใหม่ ให้มอง Client-centered participation in life skills activities เน้นกระบวนการให้ผู้ป่วย "คิด" ผ่านสื่อการรักษาทางกิจกรรมบำบัด ได้แก่ ตัวผู้บำบัดและตัวผู้ป่วย เทคนิคการเรียนการสอนผู้ป่วย การสังเคราะห์และวิเคราะห์กิจกรรม การปรับสิ่งแวดล้อม และสัมพันธภาพของผู้ป่วยและผู้เกี่ยวข้องในการดำเนินชีวิต (อ่านเพิ่มเติมจากหนังสือของผมชื่อ กิจกรรมบำบัดพัฒนาชีวิต ตามร้านหนังสือซีเอ็ดและอื่นๆ)

แต่การปรับความคิดของผู้บำบัดเอง ไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้สู่การปฏิบัติจนเห็นผลในหลายๆ ครั้ง เช่น การประชุมครั้งนี้ ทำให้ผมเห็นวิวัฒนาการขององค์ความรู้ทางกายภาพบำบัดที่มีแนวโน้มฝึกกิจกรรมการรักษาที่มีทิศทางใกล้เคียงกับกิจกรรมบำบัดมากขึ้น ได้แก่ task-specific pratice ทั้งนี้ขอชื่นชมว่า ศาสตร์ทางกายภาพบำบัดมีความเฉพาะตัวของการเป็นผู้เชี่ยวชาญทางการเคลื่อนไหวและสามารถพัฒนารูปแบบที่เน้นการฝึกผู้ป่วยอัมพาตได้หลายมิติมากขึ้น เช่น functional training, strength training, skill-capacity-motivation, motor behaviors of reaching and grasping in kinematic studies, electromagnetic technology of neuronal plasticity after modified constraint-induced movement therapy เป็นต้น

ผมเชื่อว่านักกิจกรรมบำบัดไทยทุกท่านคงจะทำงานสนุกมากขึ้น เมื่อแนวความคิดเรื่อง "กิจกรรมการรักษาที่เน้นขั้นตอนการทำกิจกรรมการดำเนินชีวิตจริง" เริ่มเห็นประสิทธิผลจากวิชาชีพกายภาพบำบัด แต่ทุกวิชาชีพควรตระหนักถึงการทำงานเป็นทีมโดยแลกเปลี่ยนเรียนรู้ถึงคุณภาพของการพัฒนาโปรแกรมการรักษาที่เน้น "ผู้ป่วยคิดและตัดสินใจจัดการ impairment & functional capacity ของกิจกรรมการดำเนินชีวิตอย่างมีความเชื่อมั่นและสามารถวัดประสิทธิภาพของโปรแกรมการรักษาได้"  

ตัวอย่างของ pilot study of Accelerated Skill Acquistion Program (ASAP) โดยสรุปจากการฟังบรรยายของ ผศ.ดร.จารุกูล ได้แก่

  • Task Collaboration ให้ผู้ป่วยอัมพาตคิดว่าจะใช้มือข้างอ่อนแรงทำกิจกรรมอะไร โดยนึกถึงความสำคัญ ความพอใจ และประโยชน์ที่จะได้รับเมื่อฝึกทำขั้นตอนของกิจกรรมนั้นอยากละเอียด ทั้งนี้ผู้บำบัดเน้นให้ฝึก 4 ขั้นตอนที่มีองค์ประกอบของการพัฒนาทักษะการเคลื่อนไหวจาก bimannual, strength, dexterity) และกระตุ้นให้ผู้ป่วยทราบถึงการเปลี่ยนแปลงของความบกพร่องที่เกิดขึ้นทำให้ไม่สามารถใช้มือได้ เช่น แขนไม่มีแรงในการถือผ้าขนหนูมาพับ ตลอดการฝึกอย่างต่อเนื่องรวม 15 ครั้งๆละ 2 ชั่วโมง ใช้เวลาภายใน 10 สัปดาห์
  • Brief Self-Efficacy & progression assessment ผู้บำบัดจะต้องเปลี่ยนบทบาทเป็นผู้กระตุ้นให้ผู้ป่วยคิดและประเมินศักยภาพของตนเองว่ามีการเปลี่ยนแปลงคุณภาพของการเคลื่อนไหวอย่างไร มีการปรับความยากของกิจกรรม (เวลา ขนาดของวัตถุ และรูปแบบการทำกิจกรรม) ที่ท้าทายและเกิดการเรียนรู้ใหม่ มีการกระตุ้นให้ผู้ป่วยเกิดความเชื่อมั่นโดยถามว่า "คุณมั่นใจในการทำกิจกรรมนี้ให้สำเร็จตอนนี้ จาก 0 (ไม่แน่ใจ) - 10 (แน่ใจ) หากทำได้ไม่ดี เป็นเพราะอะไร และจะแก้ไขปัญหาอย่างไรในการฝึกให้ยากขึ้นต่อไป" นอกจากนี้ผู้บำบัดต้องมีการวัดคุณภาพของการเคลื่อนไหวอย่างเป็นระบบ เช่น UE Fugl-Meyer Moter Test, Wolf Moter Function Test จำนวน 4 ครั้ง คือ ก่อนการรักษา หลังการรักษา 1 วัน 7 วัน และ 15 วัน และควรติดตามผลการคงความสามารถหลังการรักษาไปอีกทุกๆ 4 เดือนจนครบ 2 ปี เพื่อยืนยัน recovery of neuronal spasticity ได้แก่ การฟื้นตัวของสมองที่มีพยาธิสภาพและสื่อสารการทำงานกับสมองด้านตรงข้าม เช่น หากมีการใช้มือข้างตรงข้ามที่อ่อนแรงและมีการกระตุ้นความยากของกิจกรรมผ่านมือข้างที่ดี มือข้างซ้ายที่ดีจะมีความสามารถเปิดเร็วตามขนาดของวัตถุ (pre-shaping or scale in visuo-motor transformation and reach-to-grasp action) ขณะที่มือข้างขวาที่ดีจะมีความสามารถประสานสัมพันธ์การทำงานของการการเอื้อมและจับวัตถุ (coordination of reaching and grasping)
  • Skill: Task-specific practice and impairment mitigation ข้อนี้เป็นสิ่งที่สำคัญและมีรูปแบบที่ดีของนักกายภาพบำบัดที่ต้องการลดความบกพร่องของการเคลื่อนไหว โดยเน้น speed, intersegmental coordination, selective finger movement และ motivational collaboration and challenge ตลอดทุกขั้นตอนย่อยของกิจกรรมที่ผู้ป่วยคิดและเลือกฝึก

ถึงเวลาแล้ว ASAP as soon as possible ที่ผู้บำบัดทุกท่านต้องปรับแนวคิดให้ใช้ตัวอย่างของAccelerated Skill Acquistion Program ให้ผู้ป่วยอัมพาตไทยทุกคนเห็นความสำคัญของ การฝึกคิดตามศักยภาพของการพัฒนาทักษะการกิจกรรมการดำเนินชีวิตด้วยตนเองอย่างมีความเชื่อมั่นครับ