ผู้วิจัย นางสรัญญา โพธิ์ทอง
ส.ม.1 มมส. สาขาอนามัยสิ่งแวดล้อม
ประเทศไทยประสบปัญหามลพิษแหล่งน้ำ โดยมีสาเหตุจากกิจกรรมภาคอุตสาหกรรม
เกษตรกรรม และชุมชน ทำให้คุณภาพน้ำในแม่น้ำลำคลองโดยทั่วไป
มีคุณภาพเสื่อมโทรมลง วิทยานิพนธ์นี้เป็นการวิจัยเชิงสำรวจ (Survey
Research) มีความม่งหมายเพื่อศึกษาระบการจัดการคุณภาพน้ำภาคประชาชน
กรณีศึกษาตำบลกุดน้ำใส อำเภิน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น
ดำเนินการสำรวจและรวบรวมข้อมูลเอการจากแหล่งข้อมูลทุติยภูมิ
การประเมินระบบ และกิจกรรมการตรวจสอบคุณภาพน้ำภาคประชาชน
ใช้การสัมภาษณ์กลุ่ม (Group Interview)
ใช้แบบสอบภามประเมินความคิดเห็นของกลุ่มผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง
(Stakeholders) และการเก็บตัวอย่างน้ำตามสถานีต่างๆ
เพื่อวิเคราะห์ความแตกต่างของค่าตัวแปรคุณภาพน้ำเปรียบเทียบระหว่างอาสา
สมัครและผู้วิจัย การวิจัยดำเนินการระหว่างเดือนตุลาคม 2546
ถึงเดือนกุมภาพันธ์ 2547
ผลการวิจัย พบว่า ระบบการจัดการคุณภาพน้ำภาคประชาชนองตำบลกุดน้ำใส
มีกลไกการดำเนินงานโดยมีศูนย์ข้อมูลสิ่งแวดล้อมชุมชนตำบลกุดน้ำใส
เป็นศูนย์กลางในการทำกิจกรรมต่างๆ ซึ่งมีคณะกรรมการดำเนินงาน 4 ฝ่าย
คือ คณะกรรมการฝ่ายที่ปรึกษา และที่ปรึกษาด้านกฏหมาย
คณะกรรมการอำนวยการ และคณะกรรมการฝ่ายปฏิบัติการ
โดยมีองค์การบริหารส่วนตำบลกุดน้ำใส
เป็นองค์กรกลางเชื่อมโยงการดำเนินงานในฝ่ายต่างๆ
และให้การสนับสนุนหลักด้านงบประมาณ ศูนย์ฯ
มีอาสาสมัครชุมชนที่ผ่านการอบรมการตรวจสอบคุณภาพน้ำ
เป็นผู้ดำเนินการตรวจสอบคุณภาพน้ำเป็นประจำทุกเดือน
ซึ่งจะผลัดเปลี่ยนกันดำเนินการตรวจสอบคุณภาพน้ำ ครั้งละ 9-11 คน
ในสถานีเฝ้าระวังที่อาสาสมัครชุมชนกำหนดขึ้น จำนวน 15 สถานี
ตัวแปรคุณภาพน้ำที่อาสาสมัครตรวจวิเคราะห์ มี 8 ตัวแปร คือ (1)
ปริมาณออกซิเจนละลายในน้ำ (Dissolved Oxygen-DO) (2) การนำไฟฟ้า
(Electrical Conductivity-EC) (3) ความเป็นกรด-ด่าง (pH) (4)
อุณหภูมิน้ำ (Water Temperature) (5) ปริมาณฟอสฟอรัส (6)
ปริมาณแทนนิน-ลิกนิน (7) ปริมาณไนเตรท-ไนโตรเจน (NO3-N) และ (8) สี
เครื่องมือที่ใช้ในการตรวจสอบคุณภาพน้ำเป็นแบบเคลื่อนที่ (Portable)
อ่านผลด้วยระบบดิจิตอล
การจัดการข้อมูลการตรวจสอบคุณภาพน้ำภาคประชาชน
พบว่ามีระบบการจัดการข้อมูล
โดยมีคณะกรรมการฝ่ายวิเคราระห์ข้อมูลและประเมินผล
เป็นผู้รับผิดชอบดำเนินการจัดเก็บ
รวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์
เผยแพร่ข้อมูลตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำทางอินเตอร์เนต
คอมพิวเตอร์ระบบสัมผัส สถานีวิทยุเสียงชุมชน
และหอกระจายข่าวหมู่บ้าน
ผลการประเมินความแตกต่างค่าตัวแปรคุณภาพน้ำที่ตรวจวิเคราะห์ระหว่างอาสา
สมัครชุมชนและของผู้วิจัย พบว่า
มีความแตกต่างทุกค่าตัวแปรคุณภาพน้ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ
0.05
เมื่อพิจารณาปัจจัยด้านเครื่องมือภายหลังนำเครื่องมือของอาสาสมัครชุมชนและ
ผู้วิจัย คือ ค่าปริมาณออกซิเจนละลายในน้ำ ค่าการนำไฟฟ้า
และค่าอุณหภูมิน้ำ ไม่มีค่าแตกต่างกัน แต่พบว่ามีค่าตัวแปร
ความเป็นกรด-ด่าง มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ
0.05 ซึ่งพบว่าเกิดจากปัจจัยของคุณภาพเครื่องมือตรวจวัดที่แตกต่างกัน
และเมื่อเปรียบเทียบค่าที่ตรวจวัดโดยอาสาสมัครเพศหญิงและเพศชาย
พบว่ามีค่าไม่แตกต่างกัน
ผลการประเมินกรรับรู้และการให้คุณค่ากิจกรรมการตรวจสอบคุณภาพน้ำภาคประชาชน
ของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง
พบว่าผู้มีส่วนเกี่ยวข้องส่วนใหญ่มีการรับรู้กิจกรรมการตรวจวิเคราะห์คุณภาพ
น้ำภาคประชาชนร้อยละ 88.10
และโดยให้คุณค่าเชิงการใช้ประโยชน์ในระดับปานกลาง
โดยสรุปแล้วผลการประเมินด้านความคิดเห็นต่อคุณภาพน้ำแม่น้ำพองปัจุบัน
ของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง พบว่า ส่วนใหญ่มีความคิดเห็นว่า
คุณภาพน้ำแม่น้ำพองในปัจจุบัน มีคุณภาพน้ำอยู่ในระดับปานกลาง
1. เพื่อศึกษาโครงสร้างองค์กร รูปแบบ วิธีการ
และกลไกการสนับสนุนกิจกรรมการตรวจสอบคุณภาพน้ำภาคประชาชน
2. เพื่อศึกษาระบการจัดการข้อมูลการตรวจสอบคุณภาพน้ำภาคประชาชน
3.
เพื่อศึกษาประเมินความแตกต่างค่าตัวแปรคุณภาพน้ำที่ตรวจวิเคราะห์ระหว่างอาสาสมัครชุมชนและนักวิชาการ
4. เพื่อศึกษาประเมินการรับรู้
และการให้คุณค่ากิจกรรมการตรวจสอบคุณภาพน้ำภาคประชาชน ของภาคราชการ
และภาคชุมชน
