"องค์ความรู้นี้จะแตกออกมาเยอะแยะ จากที่ทุกคนในกลุ่มเล่า กลุ่มหนึ่งไม่ควรมีมาก เพราะจะเล่าไม่หมด จากที่ไปทำที่ชะอำ ปรากฎว่าเล่าไม่หมด พอคนเล่าไม่หมด เขาก็ไม่พอใจ เพราะว่ามีสิ่งที่เขาเตรียมมาแล้วไม่ได้เล่า นั่นคือ สิ่งที่เขาสะท้อนเวลา AAR เพราะว่ากลุ่มมันใหญ่ไป นี่คือ ปัญหาที่ได้รับการสะท้อนออกมาจากแทบทุกคนที่ไม่ได้เล่า เพราะว่าเขาอยากเล่า"

 

คุณสมชาย และคุณสุวรรณ มาเล่าให้ทีม KM กรมอนามัย ฟังกันถึงเรื่อง การนำ KM หรือกระบวนการจัดการความรู้ไปใช้ในยุทธศาสตร์เมืองน่าอยู่ หนึ่งกิจกรรมในยุทธศาสตร์นี้ ก็คือ การสนับสนุนการดำเนินงานอนามัยสิ่งแวดล้อม ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ระดับเทศบาล และ อบต. ... เป้าหมายนะหรือคะ ก็คือ ขับเคลื่อนเมืองน่าอยู่ด้านสุขภาพ ด้วยกระบวนการจัดการความรู้ ละคะ

เมื่อวันที่ 21-23 เมย.51 ศูนย์ฯ 5 ได้ไปจัดประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง "วิทยากรการจัดการความรู้" ภายใต้โครงการพัฒนาการดำเนินงาน เมืองน่าอยู่ด้านสุขภาพ ด้วยกระบวนการจัดการความรู้ และกฎบัตรกรุงเทพฯ ที่ชะอำ ค่ะ

มีผู้เข้าอบรม เป็นผู้ที่มาจากหน่วยงานเทศบาล 41 แห่ง 45 คน ของจังหวัดนครราชสีมา ชัยภูมิ สุรินทร์ และมีบางส่วนมาจาก สสจ. ของจังหวัดในพื้นที่ เขต 5 ด้วย

ทีมวิทยากรการจัดการความรู้ ก็คือ ทีม นพ.พนัส พฤกษสุนันท์ ท่าน ผอ. ศูนย์อนามัยที่ 4 ราชบุรี และคณะ ได้แก่ คุณมัณฑนา และคุณจินตนา ค่ะ

วิธีการก็คือ

  • การบรรยายแนวคิด และวิธีการจัดการความรู้
  • การเป็นวิทยากรกระบวนการในการจัดการความรู้
  • การใช้เครื่องมือการจัดการความรู้อย่างง่าย
  • ประชุมกลุ่มย่อย 4 กลุ่ม ภายใต้หัวข้อ "ความสำเร็จในการดำเนินงานเมืองน่าอยู่ด้านสุขภาพ" กลุ่มหนึ่งจะมีประมาณ 12 คน ละค่ะ

ขั้นตอนดำเนินงานก็คือ

  1. เทคนิคการเล่าเรื่อง
  2. เทคนิคการจัดตารางแก่นความรู้
  3. เทคนิคการใช้เครื่องมือธารปัญญา หรือแผนภูมิแม่น้ำ และบันไดแห่งการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
  4. การทบทวนบทเรียน หรือ AAR

คุณสมชาย และคุณสุวรรณ ช่วยกันเล่าเรื่องว่า

  • เวลาเราจัดประชุมเครือข่ายของเรา คือ เทศบาล เราก็จะมีแค่การเล่าเรื่อง หาปัจจัยความสำเร็จ
  • เป็นการประชุมกลุ่มตลอด ทำตั้งแต่แบ่งกลุ่ม ตั้งหัวเรื่อง "ความสำเร็จในการดำเนินงานเมืองน่าอยู่ด้านสุขภาพ" คือ งานด้านสุขภาพทั้งหมด
    ... บางคนเล่าเรื่องตลาด บางคก็เล่าเรื่องร้านอาหาร เรื่องการออกกำลังกาย เรื่องผู้สูงอายุ ซึ่งจะมีหลากหลายมากเลยครับ
    ... บางคนก็เป็นเรื่อง ไข้เลือดออก ยาเสพติด เกี่ยวกับสุขภาพทุกเรื่อง ทั้งเนื้อหาของกรมอนามัย และนอกกรมฯ ด้วย
    ... เราก็ได้เก็บความรู้ อ.หมอพนัสสอนให้พวกเราได้สกัด เป็นเกร็ดความรู้ออกมา
    ... เรื่องที่นิยมเล่ามากที่สุด คือ ตลาดสดน่าซื้อ (ประมาณ 30%) นอกนั้นก็เป็นเรื่องน้ำเสีย ขยะ ร้านอาหาร เหตุร้องเรียน อย่างละ 2-3 เรื่อง
    ... วิทยากรได้กำหนดหัวเรื่อง ชื่อเรื่อง และมีประเด็นมูลเหตุจูงใจ วิธีดำเนินการ ผู้มีส่วนผลักดัน องค์ความรู้ที่ใช้ และปัญหาอุปสรรค และสิ่งที่จะทำต่อไป
    ... แต่ก่อนก็งงๆ กับ KM พอประยุกต์ของ อ.หมอพนัส เราก็รู้สึกว่า จะเข้าใจง่าย
    ... พอเรากำหนดประเด็นของผู้เล่า รู้สึกว่า เขาก็จะเล่าได้ยาว โดยประมาณ 70% จะเล่าได้เป็นเรื่องเป็นราว และในส่วนน้อยที่เล่าแบบเรื่อยๆ ไม่ตั้งใจ
    ... เทคนิคที่ใช้เพิ่ม คือ ให้เขียนบนกระดาษ A4 เขียนไว้ก่อนที่จะเล่า เพราะมีเวลาจำกัด เล่าไปได้ 5 คน ก็หมดเวลา
    ... เราก็รวบรวมเรื่องเล่า แล้วเอามาสรุป ทำเป็นเกร็ดความรู้ เป็นรูปเล่ม
  • เราทำถึงตารางสมรรถนะ และ Ladder Diagram โดยใช้การคำนวณ เขียนเอาเองไม่ต้องใช้โปรแกรม โดยใช้หลักการ Plot Graph ธรรมดา
  • เย็นวันที่ 2 ก็ AAR ... พบว่า ส่วนใหญ่มีความพึงพอใจในรูปแบบการประชุมที่เขาไม่เคยรู้จักมาก่อนว่า KM เป็นอย่างไร ... มีเราที่เพิ่งเอามาร่วมเรียนรู้ด้วยกัน ... AAR ได้พูดทุกคน เรามีทั้งเขียนและพูด ใครพูดไม่ทันก็เอาไปเขียน แต่ส่วนใหญ่ขอพูด

ลำดับขั้นของการทำกิจกรรมกลุ่ม เราจะให้เล่าเรื่อง จะมี

  • แผ่นที่ 1 คือ ตารางการเล่าเรื่อง จากที่เขาทำงานจริง ประสบการณ์จริง
  • และให้ถอดปัจจัยสู่ความสำเร็จ
  • จากปัจจัยสู่ความสำเร็จของแต่ละคนที่เล่า ก็เอามาหา Key word สมมติมี 8 ปัจจัย ก็จะดูว่า Key word แต่ละเรื่องที่เขาเล่ามีเท่าไร
  • คำว่า Key word จะเป็นในเรื่องของ ตารางความสามารถหลัก ซึ่งเป็นตารางที่ 2 ที่เอามาจาก Key word ที่สำคัญ ในเรื่องขององค์ความรู้
  • แล้วจะถอดปัจจัยความสำเร็จมาใส่ ในกลุ่มเขาก็จะมาแยกระดับ ก็จะแบ่งระดับความยากง่าย อันที่ 1 จะง่ายที่สุด 5 ก็จะเป็นยาก เรียงไปเรื่อยๆ ก็ควรจะมีระดับ บางคนทำไม่เป็น ลำดับ 2, 3 ก็จะไม่มี ก็คือ อยากให้กระจาย ถ้ามีปัจจัยในแก่นความรู้ตรงนี้เยอะ
  • ตารางสุดท้าย คือ ตารางแสดงขีดความสามารถหลักในแต่ละด้าน และมาเขียนเป็นเชิงคำบรรยาย โดยที่ 2 ต้องเอาของ 1 มา และ 3 ต้องเอาของ 2 มาเรื่อยๆ จนถึง 5 ก็คือ สมรรถนะสูงสุด
  • และมาประเมินตนเอง ซึ่งเราเอาเทศบาลที่อยู่ในกระบวนการปี 51 มาฝึก ... เขาจะประเมินโดยใช้บัตรคำเขียน และทุกคนพอเขียนบัตรคำเสร็จก็จะเอามาลงในตารางการประเมินตนเอง ตามความสามารถ ... ปัจจุบันเขาอยู่ในระดับไหน และอนาคต 1 ปีเขาจะก้าวไปสู่ระดับไหน เป็นรายเทศบาล ซึ่งมา 2 คน มี 3 แห่ง ประเมินร่วมกัน
  • และทำเป็นแผนภูมิแม่น้ำ เพื่อประเมินสมรรถนะหลักของหน่วยงานในปัจจุบัน ถ้ากลุ่มมี 10 หน่วยงานก็จะมี 10 เส้น ก็จะสามารถโชว์ทั้งหมดเลย
  • พอมาถึงแผนภูมิขั้นบันได ก็เหมือนกับการ Plot graph ธรรมดา ตารางนี้มีข้อดีก็คือ เราจะเห็นผู้ให้ กับผู้ใฝ่รู้ ก็คือ เอาตัวเลขสมรรถนะปัจจุบัน ที่ต้องการจะเพิ่มระดับ
  • เป็นประโยชน์ที่จะเป็นแบบฝึกหัดสำหรับการทำงาน โดยใช้เรื่องเล่าจากพื้นที่
  • และตอนนี้เราจะมาเชื่อมกับตัวชี้วัดเมืองน่าอยู่ด้านสุขภาพ 5 กระบวนการ เราก็เอา 5 กระบวนการเมืองน่าอยู่ที่ทำตั้งแต่ ปี 2547 มาแตกเป็น 5 ระดับ เหมือนกัน และให้เขาประเมินตนเอง ปัจจุบันนี้เขาก็สามารถเอามาใส่ได้ ก็คือ 5 กระบวนการนี้ อีก 40 กว่าเทศบาลเขารู้ว่า พื้นที่ไหน กระบวนการไหน แต่ละข้อ ควรจะไปดูงานตรงไหน ก็เอามาเชื่อมกับกระบวนการเมืองน่าอยู่
  • เขาก็จะมีการไปดูงานกันเอง ส่วนใหญ่ไม่ค่อยประทับใจ เพราะกลับมาจะบอกว่า ของเราก็ดี เหมือนกับเขาเหมือนกัน
  • พอถึงดูงานในพื้นที่ ต่อไปเขาจะไม่ดูกันเองแล้ว เพราะว่าพื้นที่เหมือนกัน ... เขาอยากไปดูที่อื่นๆ เช่น ศูนย์ฯ ชลบุรี หรืออีสานอื่นๆ ทางภาคตะวันออก
  • จากการคุยกับเทศบาล เขาให้ชุมชนประเมินกันเอง เขาคิดกันว่า จะต้องมีการพัฒนากันต่อๆ ไปให้ดีขึ้น
  • เทศบาลเขาก็จะเอาจากการอบรมนี้ ไปใช้ในชุมชน

ครั้งนั้น คุณสมชาย และคุณสุวรรณ ก็บอกว่า Fa & Note ก็เป็นของศูนย์ฯ เอง 3 กลุ่ม ส่วนวิทยากรจากราชบุรี จะช่วยดูแลให้ 1 กลุ่ม ค่ะ

ข้อคิดคำคมของ คุณสมชาย และคุณสุวรรณ

"พวกเราก็มาเรียนรู้ไปพร้อมกัน กับที่ประชุม"

"KM Team ก็มาช่วยกระตุ้น ... คุยไปเรื่อยๆ ก็เริ่มเข้าใจ"

"องค์ความรู้นี้จะแตกออกมาเยอะแยะ จากที่ทุกคนในกลุ่มเล่า กลุ่มหนึ่งไม่ควรมีมาก เพราะจะเล่าไม่หมด จากที่ไปทำที่ชะอำ ปรากฎว่าเล่าไม่หมด พอคนเล่าไม่หมด เขาก็ไม่พอใจ เพราะว่ามีสิ่งที่เขาเตรียมมาแล้วไม่ได้เล่า นั่นคือ สิ่งที่เขาสะท้อนเวลา AAR เพราะว่ากลุ่มมันใหญ่ไป นี่คือ ปัญหาที่ได้รับการสะท้อนออกมาจากแทบทุกคนที่ไม่ได้เล่า เพราะว่าเขาอยากเล่า"

 รวมเรื่อง เยี่ยมเสริมพลัง ศูนย์อนามัยที่ 5 นครราชสีมา