ในวิชา CFED512 การฝึกปฏิบัติงาน ของนักศึกษาสาขาพัฒนาการมนุษย์ สถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัว มหาวิทยาลัยมหิดล
ข้าพเจ้ามีโอกาสไปฝึกปฏบัติงานภาคสนามเป็นเวลา 7 วัน ที่ศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนบ้านกาญจนาภิเษก ซึ่งการฝึกงานครั้งนี้เพียงเข้าไปศึกษาข้อมูล แนวคิด และกิจกรรม โดยทำหน้าที่เป็นผู้สังเกตการณ์กิจกรรมของเด็กและเยาวชนที่นี่เท่านั้น แล้วจึงนำมาสรุปผลในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับสาขาวิชาพัฒนาการมนุษย์
ในวันแรกของการฝึกงาน(10/03) เด็กๆ ที่นี่มีสอบกศน. จึงไม่มีกิจกรรมใดๆ ข้าพเจ้าจึงได้เดินดูสถานที่และศึกษาแนวคิดของบ้านกาญจนาฯ ซึ่งมีดังต่อไปนี้
"บ้านกาญจนาภิเษก ไม่ใช่..คุก เยาวชน ไม่ใช่..นักโทษ อาชญากร เจ้าหน้าที่ ไม่ใช่..ผู้คุม
บ้านกาญจนาภิเษก คือ บ้านทดแทนชั่วคราวของวัยรุ่น..ที่ก้าวผิดจังหวะหรือก้าวพลาด"
เพราะตระหนักในคุณค่า..การเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนจึงตามมา
ปฏิเสธไม่ได้ว่า..การจับกุมคุมขังและปฏิบัติต่อนักโทษอย่างทารุณโหดร้าย คือรูปแบบหนึ่งของการทำลายคุณลักษณะที่ดีของมนุษย์
ด้วยเหตุผลดังกล่าว..บ้านกาญจนาภิเษก จึงปฏิเสธปฏิบัติการทุกรูปแบบที่ทำลายคุณลักษณะที่ดีของเยาวชน
นั่นหมายความว่า..เยาวชนบ้านกาญจนาภิเษก จะต้องไม่ถูกปฏิบัติ"เยี่ยงนักโทษ"ในทุกสถานการณ์
ขณะเดียวกัน..ก็หนุนช่วยให้เยาวชน ตระหนักในคุณค่าของตนเอง อย่างต่อเนื่อง
เป้าหมายคือ..นำพาเยาวชนให้หลุดพ้นจากภาพลักษณ์ของเด็กคุก อันธพาล หรือนักโทษให้จงได้
บ้านกาญจนาภิเษกมั่นใจว่า..เมื่อความตระหนักในคุณค่าต่อตนเองของเยาวชนถูกเรียกกลับคืนมา การเปลี่ยนแปลงที่อยากเห็นแต่ไม่เคยเห็น ก็จะ"ก่อรูป ก่อร่าง"อย่างมุ่งมั่น ตั้งใจ และเปี่ยมไปด้วยพลัง
บ้านกาญจนาภิเษก เชื่อว่า..การเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน คือ การเปลี่ยนแปลงที่มาจากข้างใน คือการเปลี่ยนแปลงที่"ปรารถนาจะเปลี่ยนแปลง" มิใช่เพราะอำนาจหรือกฎเหล็กของคุกหรือผู้ควบคุม
หลังจากที่ได้ศึกษาแนวคิดนี้ จึงไม่แปลกใจที่ บ้านกาญจนาภิเษกไม่มีรั้วกั้น ไม่มีการค้นตัวเด็ก ไม่นับยอด ไม่มีกฎเหล็กใดๆ ซึ่งถือว่าเป็นการให้อิสระกับเด็ก ทำให้เขาเกิดความไว้วางใจ และรู้สึกปลอดภัยเสมือนกับอยู่บ้าน และในขณะเดียวกันก็ทำให้รู้ว่าเด็กทุกคนต้องรับผิดชอบและดูแลตนเองให้สมกับที่บ้านแห่งนี้ได้ไว้ใจพวกเขา จึงได้เห็นแววตาที่มีความสุขและเป็นมิตรของเด็กทุกคนที่นี่
ส่วนพื้นที่และอาคารได้ออกแบบให้ดูโปร่งโล่งสบาย มีโต๊ะหินอ่อนที่สวย สะอาดตามใต้ตึก และใต้ต้นไม้อย่างเพียงพอต่อจำนวนเด็ก มีสระน้ำล้อมรอบอาคาร สนามหญ้าอันกว้างขวางและต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงา อีกทั้งหอคอยสูงเป็นพื้นที่ให้เด็กได้ร้องตะโกนเพื่อปลดปล่อยความเครียด การออกแบบสถานที่แห่งนี้หลุดออกจากกรอบและแบบเดิมๆของศูนย์ฝึกฯทั่วไป ช่วยเสริมบรรยากาศให้ดูผ่อนคลายให้เหมาะแก่การเป็นศูนย์ฝึกอบรมและฟื้นฟูจิตใจ
นอกจากนี้ยังมีพื้นที่สำหรับการเรียนรู้ที่พบเห็นได้ทุกมุมในบ้านกาญจนาภิเษก คือ การนำรูปภาพกิจกรรมสร้างสรรค์สังคมที่เด็กๆเข้าไปมีส่วนร่วม เช่น ค่ายอาสา, ค่ายธรรมะ, กิจกรรมเลี้ยงเด็กอ่อน, กิจกรรมรณรงค์ต่อต้านอบายมุข ฯลฯ การนำความคิดเห็นของเด็กๆจากการวิเคราะห์ข่าวประจำวัน หรือจากการมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ มาติดตามกำแพงทั่วพื้นที่ของบ้าน เพื่อให้เด็กๆ ได้มีโอกาสชื่นชมผลงานของตนเองและเพื่อนๆ ทำให้เขาได้ซึมซับและภาคภูมิใจว่าพวกเขามีศักยภาพในการมีส่วนร่วมและสร้างสรรค์สิ่งที่ดีให้กับสังคมได้เหมือนกัน
