ต้องติดอาวุธหน่วยงานสนับสนุนในพื้นที่ให้มีศักยภาพในการวิเคราะห์กองทุน ไม่ใช่เพียงมองแค่เพิ่มจำนวนสมาชิกกับเพิ่มจำนวนเงินรวม เพิ่มกิจกรรม

 

ไปวัดทำบุญ  ท่านบอกว่าวันนี้ให้ปลอดพันธะและปลอดภาระงาน  แต่เราถือว่าทำงานด้วยฉันทะและสมาธิ คงไม่ผิดหลักการมากนัก

งานตอนนี้คือ สังเคราะห์งานสวัสดิการชุมชนจากการทบทวนวรรณกรรมหรือเอกสารเป็นหลักเพื่อนำเสนอให้ทีมงานสวัสดิการชุมชนของอาจารย์ภีมและสกว.  ครั้งนี้ได้ผนวกการวิเคราะห์ง่ายๆไว้ด้วย โดยใช้ข้อมูลของ พอช.  แม้ว่าข้อมูลบางตัวอาจดูน่าสงสัย  แต่ในเบื้องต้นนี้ก็ถือว่า ข้อมูล พอช.ถูกต้องไว้ก่อน  จึงได้ทดลองวิเคราะห์ตัวเลขแบบง่ายๆมานำเสนอเพื่อแลกเปลี่ยนกับผู้รู้และปฏิบัติงานจริงในพื้นที่ว่า  ผลที่เห็น น่าเชื่อถือแค่ไหน และมีนัยยะอย่างไรต่อขบวนสวัสดิการชุมชนของไทย

จำนวนเงินกองทุนในตารางนี้มาจากสมาชิก และรวมเงินสมทบของ พอช.  อปท. ไว้แล้ว 

ข้อค้นพบจากตารางนี้คือ

  • ตั้งแต่ก่อตั้งจนปี 2550   อาจมองว่าขบวนสวัสดิการชุมชนประสบความสำเร็จในแง่จำนวนสมาชิกและการมีส่วนร่วมของชาวบ้าน  จำนวนสมาชิกกองทุนสวัสดิการชุมชนทั้งประเทศเพิ่มขึ้นมากถึงร้อยละ 14  (ปัจจุบันมีประมาณ 1 ล้านคน) แต่เงินกองทุนเติบโตขึ้นเพียงร้อยละ 6  (มีเงินกองทุนประมาณ 134 ล้านบาท) ผลก็คือ  เฉลี่ยแล้วสมาชิกหนึ่งคนมีเงินกองทุนสนับสนุนน้อยลง  จากคนละ 287 บาทในปีเริ่มต้น เหลือเพียง 131  บาทต่อคนในปี 2550  (ตรงนี้ต้องตีความดีๆ เพราะปีก่อตังของพื้นที่ต่างๆไม่ตรงกัน)
  • กทม.และปริมณฑล  และภาคตะวันออก มีอัตราการเติบโตของเงินกองทุนและอัตราการเติบโตของสมาชิกใกล้เคียงกัน  เงินกองทุนต่อสมาชิกหนึ่งคนเพิ่มขึ้นเล็กน้อย
  • ภาคกลางตอนบน และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีเงินกองทุนเพิ่มขึ้นมากในขณะที่จำนวนสมาชิกเพิ่มขึ้นเล็กน้อย  ผลคือ สมาชิกหนึ่งคนมีเงินกองทุนสนับสนุนมากขึ้น  อาจมองได้ว่า ปลอดภัยที่จะใช้เงิน แต่เงินกองทุนมากถึง 1,000 บาทต่อคนในภาคอีสาน (มากที่สุดเมื่อเทียบกับภาคอื่นๆ) อาจแปลว่า เอาเงินมากองมากเกินไป  ไม่แปลงเป็นสวัสดิการสักที   ตรงนี้ หน่วยงานสนับสนุนควรลงไปช่วยดู
  • ภาคที่กระตือรือล้นมากในการจัดสวัสดิการ คือ ภาคเหนือ ภาคใต้ และภาคตะวันตก มีจำนวนสมาชิกเพิ่มมากกว่าจำนวนเงินกองทุน  ทำให้เงินกองทุนเฉลี่ยต่อสมาชิกหนึ่งคนลดลง  เหลือเพียงคนละ  310 บาท  82 บาท และ 29 บาท ตามลำดับ  ตัวเลข 82 และ 29 บาทต่ำมากจนน่าสงสัยเรื่องความคลาดเคลื่อนของข้อมูล  แต่หากข้อมูลถูกต้อง ก็เป็นเรื่องน่าคิดในเรื่องการใช้เงิน  และแนวทางการดำเนินงานของชุมชนและหน่วยงานสนับสนุนในวันข้างหน้า
  • ในรายละเอียดแต่ละพื้นที่  ไม่มีพื้นที่ใดระบุเรื่องทางบัญชีรายรับ รายจ่าย จึงไม่มีข้อมูลสนับสนุนคำอธิบายภาพที่อ่านจากตัวเลขเหล่านี้  เป็นเรื่องที่ต้องศึกษาต่อในเชิงลึก และอยากให้พื้นที่และหนวยสนับสนุนช่วยติดตามดูแล 
  • ตัวอย่างบางกิจกรรมที่น่าตกใจคือ  การจ่ายเงินชดเชยการเสียชีวิต  ของครูชบ ออมวันละบาท 16 ปีจ่าย 30,000 บาท (เราว่าสูงมากแล้ว) แต่บางตำบลในภาคเหนือ  ออมวันละบาทเพียง 5 ปี หากเสียชีวิตจะจ่าย 30,000 บาท  เป็นการจ่ายเงินที่ "ทุ่ม" มากจริงๆจนน่าเป็นห่วง  หน่วยงานสนับสนุนวิเคราะห์เรื่องเหล่านี้หรือไม่ อย่างไร

สิ่งหนึ่งที่ต้องขอเสนอแนะตรงนี้  คือ  ต้องติดอาวุธหน่วยงานสนับสนุนในพื้นที่ให้มีศักยภาพในการวิเคราะห์กองทุน  ไม่ใช่เพียงมองแค่เพิ่มจำนวนสมาชิกกับเพิ่มจำนวนเงินรวม เพิ่มกิจกรรม

สถานการณ์กองทุนสวัสดิการชุมชน
ภูมิภาค ปีที่ก่อตั้ง 2550 อัตราการเติบโต
กทมและปริมณฑล      
จำนวนเงินกองทุน             491,960            1,794,278                2.65
จำนวนสมาชิก                   922                  2,404                1.61
เงินกองทุนต่อสมาชิกหนึ่งคน (บาท/คน)               533.58                746.37                0.40
ภาคกลางตอนบน      
จำนวนเงินกองทุน          1,106,877          14,330,231              11.95
จำนวนสมาชิก                6,831                22,870                2.35
เงินกองทุนต่อสมาชิกหนึ่งคน (บาท/คน)               162.04                626.60                2.87
ตะวันตก      
จำนวนเงินกองทุน          1,782,106            4,700,384                1.64
จำนวนสมาชิก                6,267               161,720              24.81
เงินกองทุนต่อสมาชิกหนึ่งคน (บาท/คน)               284.36                  29.06 -0.90
ตะวันออก      
จำนวนเงินกองทุน          1,697,747            8,290,023                3.88
จำนวนสมาชิก                7,446                29,980                3.03
เงินกองทุนต่อสมาชิกหนึ่งคน (บาท/คน)               228.01                276.52                0.21
เหนือ      
จำนวนเงินกองทุน          7,528,824          19,678,421                1.61
จำนวนสมาชิก               16,962                63,411                2.74
เงินกองทุนต่อสมาชิกหนึ่งคน (บาท/คน)               443.86                310.33 -0.30
ตะวันออกเฉียงเหนือ      
จำนวนเงินกองทุน          4,384,978          26,695,865                5.09
จำนวนสมาชิก               16,182                24,572                0.52
เงินกองทุนต่อสมาชิกหนึ่งคน (บาท/คน)               270.98              1,086.43                3.01
ใต้      
จำนวนเงินกองทุน          2,709,295          58,884,996              20.73
จำนวนสมาชิก               13,882               718,119              50.73
เงินกองทุนต่อสมาชิกหนึ่งคน (บาท/คน)               195.17                  82.00 -0.58
ประเทศ      
จำนวนเงินกองทุน        19,701,787        134,374,198                5.82
จำนวนสมาชิก               68,492            1,023,076              13.94
เงินกองทุนต่อสมาชิกหนึ่งคน (บาท/คน)               287.65                131.34 -0.54
ที่มา: คำนวณโดยผู้เขียน 
จำนวนเงินกองทุนและจำนวนสมาชิกเป็นข้อมูลจาก พอช. "สวัสดิการชุมชนท้องถิ่น"  พย. 2550