ได้รับ e mail จากท่านปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ดร.จรวยพร ธรณินทร์ ส่งคัมภีร์ กศน. มาให้ได้เรียนรู้และวิพากษ์วิจารณ์กันเพื่อให้การให้ความหมายของคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับ กศน. เป็นที่เข้าใจแก่คนทั่วไป เชิญมีส่วนร่วมได้ในบันทึกนี้ 

                                      คัมภีร์ กศน.

(ตอนที่ 1 เสนอไว้ 23 คำ   ส่วนตอนที่ 2 อยู่ในระหว่างจัดทำ  )                ศัพท์ที่อธิบายไว้ในคัมภีร์ กศน.จำนวน 50 คำนี้  เป็นคำสำคัญที่ได้เลือกสรรมาแล้ว   โดยมีลักษณะสำคัญคือเป็นคำที่แสดงถึงหลักการหรือหัวใจของการบริหารและการบริการงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย เพื่อให้ทุกฝ่ายข้าใจและสื่อความหมายให้ตรงกัน

 1. การศึกษา            การพัฒนาบุคคลหรือกลุ่มบุคคลให้เกิดการเรียนรู้ การปรับพฤติกรรมและพัฒนาสู่การเป็นสมาชิกที่ดีของสังคม            การศึกษามีความหมายกว้าง แงออกเป็น 3 ระบบ ได้แก่ การศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย            การศึกษาเป็นวิชาชีพอย่างหนึ่ง ซึ่งบุลากรที่เกี่ยวข้อง มีตั้งแต่ผู้บริหารการศึกษา ครู นักเรียน / นักศึกษา และบุคลากรทางการศึกษา             ตัวอย่าง  :  คนไทยมีการศึกษาเฉลี่ย 8.82 ปี ในปี พ.ศ. 2551 ในขณะที่ คน                               อเมริกันมีการศึกษาเฉลี่ย 10.50 ปี2. การเรียนรู้            การลงมือปฏิบัติหรือฝึกในเรื่องหนึ่ง เรื่องใด  ซึ่งอาจเรียนรู้ตามธรรมชาติ เช่น พัฒนาการเด็ก การปรับเปลี่ยนไปตามสภาพแวดล้อม  การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า และเรียนรู้ในสภาพที่มีการจัดการโดยบุคคล หรือสื่อต่างๆ            สิ่งที่เกิดตามมาจากการเรียนรู้ คือเกิดการปฏิบัติ เป็นเรื่องที่เกิดเฉพาะกับบุคคล ตอบสนองต่อสิ่งเร้า  การเรียนรู้ใช้ระยะเวลาตามความยากง่าย มักได้รับอิทธิพลจากผู้อื่นและเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต             ตัวอย่าง  :   ทารกเรียนรู้การพูดจากการเลียนเสียงพ่อแม่ พี่เลี้ยง หรือคนงานที่ผ่านงานกลึงจะเรียนรู้งานปั้นได้เร็ว 

3. การศึกษาตลอดชีวิต            การศึกษาที่เกิดขึ้นจากการผสมผสานระหว่างการศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย เพื่อให้สามารถพัฒนาคุณภาพชีวิตได้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต            การศึกษาทั้งชีวิตของคนที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่เกิดจนตาย พัฒนาคนได้เรียนรู้ในรูปแบบต่างๆตามความสามารถของตนเอง  เพื่อก้าวทันการเปลี่ยนแปลงของโลก  สามารถทำงานและอยู่ร่วมกันในสังคม            การจัดกิจกรรมการศึกษาที่มีความยืดหยุ่นไม่จำกัดเพศ อายุ เวลาเรียน สถานที่เรียน  สนองความต้องการของผู้เรียน  มีการวัดประเมินผลตามสภาพและพัฒนาการของผู้เรียน เช่น การศึกษาพื้นฐานการศึกษาด้านอาชีพ การให้ความรู้ทั่วไป  การฝึกอบรม ตัวอย่าง  :   สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเป็นนักการศึกษาตลอดชีวิต กล่าวคือ พระองค์ทรงแสวงหาความรู้ตลอดเวลา ทุกสถานที่ ทุกรูปแบบ เช่น การประชุมสัมมนา ทัศนศึกษา ทรงบันทึกทุกอย่าง ขณะเสด็จพระราชดำเนินสถานที่ต่างๆ เพื่อเก็บไว้เป็นข้อมูลในการศึกษาหาความรู้อย่างต่อเนื่อง 

 4. การศึกษาในระบบ            การศึกษาที่กำหนดจุดมุ่งหมาย วิธีการศึกษา หลักสูตร ระยะเวลาของการศึกษา การวัดและประเมินผล ซึ่งเป็นเงื่อนไขของการสำเร็จการศึกษาที่แน่นอน            ถ่ายทอด ปลูกฝังให้เด็ก เยาวชน ประชาชนให้มีความสามารถในการเรียนรู้ พัฒนาตนเอง อย่างต่อเนื่อง มีอาชีพ            เป็นการจัดการศึกษาที่มีหลักสูตร ครูผู้สอน สื่ออุปกรณ์ รูปแบบวิธีการสอน สถานที่ศึกษา            ตัวอย่าง  :  การจัดการศึกษาก่อนวัยเรียน การศึกษาขั้นพื้นฐานการศึกษา อาชีวศึกษา และระดับอุดมศึกษา 

5. การศึกษานอกระบบการศึกษาที่จัดขึ้นนอกระบบปกติที่จัดให้กับประชาชนทุกเพศทุกวัย เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้พื้นฐาน ความรู้ด้านทักษะการประกอบอาชีพ และความรู้ด้านอื่น ๆ เพื่อเป็นฐานในการดำรงชีวิตอย่างมีคุณธรรมบนพื้นฐานปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงหลักสูตรมีความเหมาะสมสอดคล้องกับสภาพปัญหาและความต้องการของผู้เรียน มีความยึดหยุ่นในการกำหนดจุดมุ่งหมาย รูปแบบ วิธีการจัด ระยะเวลาเรียน เนื้อหา การวัดผลและประเมินผล ทุกภาคส่วนของสังคมมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาให้กับประชาชน โดยใช้สื่อเทคโนโลยีเพื่อการศึกษา และแหล่งเรียนรู้ทุกประเภท เพื่อให้ประชาชนสามารถเรียนรู้ได้ตลอดชีวิตตัวอย่าง : การสอนผู้ใหญ่ที่ไม่รู้หนังสืออ่านออกเขียนได้ และเข้าใจหน้าที่พลเมือง   

6.  การศึกษาตามอัธยาศัย                                     ผู้เรียนเรียนรู้ตามวิถีชีวิตที่เกิดขึ้นได้ทุกเวลา ทุกสถานที่ และทุกช่วงวัยของชีวิต โดยเรียนรู้ด้วยตนเองตามความสนใจ ศักยภาพ ความพร้อม โอกาส ประสบการณ์ การทำงาน สภาพแวดล้อม และแหล่งเรียนรู้ต่างๆ เพื่อเพิ่มพูนความรู้ เจตคติ ทักษะ ความบันเทิง และการพัฒนาคุณภาพชีวิต เช่น การเรียนรู้จากครอบครัว เพื่อนบ้าน จากการทำงาน การเล่น จากตลาด ร้านค้า ห้องสมุด ตลอดจนเรียนรู้จาก สื่อมวลชนต่างๆ เป็นต้น     การจัดกิจกรรมในแหล่งการเรียนรู้ประเภทต่างๆ เช่น ห้องสมุดประชาชน พิพิธภัณฑ์ การเรียนรู้ด้วยระบบคอมพิวเตอร์ออนไลน์ การเรียนรู้จากภูมิปัญญา  การจัดกลุ่มเสวนา การอภิปราย กิจกรรมทางศาสนาและวัฒนธรรม กิจกรรมส่งเสริมการอ่าน การเผยแพร่ข่าวสารข้อมูล และความรู้ต่างๆ   กลุ่มดนตรี กลุ่มสิ่งแวดล้อม พัฒนาชุมชน แหล่งท่องเที่ยว วัฒนธรรมพื้นบ้าน การฟังวิทยุ การดูโทรทัศน์ ฯลฯ              ตัวอย่าง :  เด็กเรียนรู้ เกี่ยวกับภาษาและคำศัพท์ต่างๆ จากโทรทัศน์ จากพ่อแม่ 

7. การเรียนรู้ตามอัธยาศัยมนุษย์เรียนรู้จากประสบการณ์ โดยตั้งใจ หรือไม่ตั้งใจ ได้รับความรู้อย่างไม่รู้ตัวโดยผ่านสื่อต่างๆ เช่น วิทยุ โทรทัศน์ คอมพิวเตอร์ สื่อบุคคล ฯลฯ สามารถนำความรู้นั้นไปใช้  เช่น การดูละครทางโทรทัศน์เพื่อการผ่อนคลาย อ่านหนังสือ ดูรายการที่ให้ความรู้ที่จัดขึ้นทางโทรทัศน์ ฟังข่าววิทยุ อ่านหนังสือพิมพ์ การท่องเที่ยวตามสถานที่ต่างๆ เป็นต้นผู้เรียนเป็นผู้กำหนดการเรียนรู้ด้วยตนเอง นับตั้งแต่การเลือกที่จะเรียนรู้ หรือไม่เรียน จะเรียนรู้เรื่องใด  ผู้เรียนเป็นผู้ประเมินผลการเรียนรู้ของตนเองตัวอย่าง : นายเจนวิทย์ อภิชัยนันท์ ได้ชนะเลิศเป็นสุดยอดแฟนพันธุ์แท้แสตมป์ไทย ในรายการแฟนพันธุ์แท้ ทางสถานีโทรทัศน์ ช่อง 5 เนื่องจากเป็นผู้ที่สนใจและเรียนรู้เกี่ยวกับแสตมป์มาเป็นเวลานาน จนเป็นงานอดิเรกที่ทำรายได้และชื่อเสียงแก่เขาเป็นอย่างมาก 

 8.  การศึกษาต่อเนื่อง            การศึกษาที่จัดขึ้นเพื่อสนองความต้องการ และความจำเป็นของบุคคลต่อเนื่องไปจากการศึกษาขั้นพื้นฐานและอุดมศึกษา        การศึกษาเพื่อการอ่านออกเขียนได้ขั้นพื้นฐาน เป็นการศึกษาที่ให้โอกาสทางการศึกษา เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตให้กับบุคคล            การศึกษาที่ให้โอกาสทางการศึกษา เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตให้กับบุคคล            การจัดการศึกษาต่อเนื่อง มีหลายรูปแบบ เช่น การจัดการศึกษาหลังการรู้หนังสือ การศึกษาเพื่อการเทียบโอน การศึกษาเพื่อการมีรายได้ การศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต การศึกษาเพื่อส่งเสริมความสนใจส่วนบุคคล การศึกษาเพื่อให้สอดคล้องกับอนาคต    ตัวอย่าง : นายบุญถมรู้สึกดีใจที่เพิ่งอ่าน และเขียนชื่อตนเองได้ แต่เขากลัวจะลืม จึงสมัครเรียนต่อในระดับประถมศึกษา และตั้งใจจะเรียนเพาะเห็ดที่ศูนย์อำเภอฯ ใกล้บ้านด้วย  เพราะจะช่วยให้เขามีรายได้เพิ่มตัวอย่าง :นางสาวจินตนาทำงานเป็นพนักงานพิมพ์ดีดในบริษัทแห่งหนึ่งมาเป็นเวลานาน  อยู่มา วันหนึ่งผู้จัดการบอกว่าแผนกธุรการจะเปลี่ยนไปใช้คอมพิวเตอร์แทนเครื่องพิมพ์ดีด ทำให้นางสาวจินตนาตัดสินใจไปเรียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์ เพื่อจะได้ไม่ตกงาน

9. การศึกษาทางเลือกประชาชนมีสิทธิและเสรีภาพในการจัดการศึกษาด้วยตนเอง โดยสามารถเลือกวิธีเรียนที่เหมาะสม และเนื้อหาวิชาเรียนตามความต้องการ เพราะเชื่อว่ามนุษย์มีความแตกต่าง            การจัดการศึกษาให้มีความยืดหยุ่นและหลากหลาย การจัดกระบวนการเรียนรู้ เนื้อหาสาระการเรียนรู้ สอดคล้องกับธรรมชาติ และความต้องการของผู้เรียน             การศึกษาทางเลือกจัดได้หลายรูปแบบ ได้แก่ จัดโดยครอบครัวหรือโฮมสคูล จัดโดยโรงเรียน หรือพ่อครู ปราชญ์ชาวบ้าน ถ่ายทอดภูมิปัญญาความรู้แก่ผู้เรียน เช่น ศิลปะ การช่าง ด้านเกษตรกรรม การแพทย์พื้นบ้าน สมุนไพร เป็นต้น             การศึกษาทางเลือกผ่านสื่อการเรียนและแหล่งเรียนรู้ เช่น หนังสือพิมพ์ วิทยุ โทรทัศน์ อินเตอร์เน็ต ห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ สถานที่ท่องเที่ยว การเรียนรู้ ผ่านกลุ่มกิจกรรมชุมชน การสืบสานภูมิปัญญา การฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรม การอนุรักษ์ทรัพยากร การแพทย์พื้นบ้าน การสาธารณสุข การจัดการปัญหาชุมชน เด็ก และสตรี ฯลฯ             ตัวอย่าง : กิจกรรมการเรียนรู้ที่ไม่อิงกับหลักสูตรรัฐ เสียค่าใช้จ่าย และไม่เสียค่าใช้จ่าย ซึ่งจัดโดยสถาบัน เช่น มหาวิทยาลัยเที่ยงคืน สถาบันเรียนรู้ขององค์กรพัฒนาเอกชน (NGOs) เป็นต้น          

 10. การศึกษาทางไกล                การจัดการศึกษารูปแบบหนึ่งที่เน้นการใช้สื่อเทคโนโลยีเพื่อการเรียนรู้ เช่น สื่อไปรษณีย์ วิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ สื่อบุคคล เครือข่ายคอมพิวเตอร์ เป็นต้น โดยมุ่งให้ผู้เรียนศึกษาด้วยตนเองเป็นหลัก ไม่มีข้อจำกัดเรื่องสถานที่และเวลา บริการได้อย่างกว้างขวาง มีความคล่องตัวและยืดหยุ่น      การจัดการศึกษาทางไกล มีหลายรูปแบบ เช่น การจัดการศึกษาพื้นฐาน และการศึกษาต่อเนื่อง เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต การประกอบอาชีพ และการพัฒนาสังคมชุมชน ผ่านรายการวิทยุโรงเรียน โทรทัศน์เพื่อการศึกษาผ่านดาวเทียม การหาความรู้โดยวิธี e-Learning โดยผ่านทางระบบ On-line ทาง Internet  สื่อประสม เป็นต้นตัวอย่าง :มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราชจัดรายการโทรทัศน์เพื่อการศึกษาขึ้นในรูปแบบการจัดการศึกษาทางไกลระดับอุดมศึกษา

11. ศาสตร์และศิลป์ในการสอนผู้ใหญ่ (Andragogy)            แนวทางในการจัดสภาพการเรียนรู้ให้ผู้เรียนผู้ใหญ่  ด้วยการวางแผนกิจกรรมประสบการณ์การเรียนรู้ที่เหมาะสมกับคุณลักษณะของผู้ใหญ่  ผู้ใหญ่สามารถชี้นำตนเองได้หากจัดสภาพการเรียนรู้ที่เอื้อให้เกิดการเรียนรู้  ทำให้เกิดการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพและคงทน วิธีการช่วยให้ผู้ใหญ่เรียนรู้    ผู้ใหญ่พร้อมที่จะเรียนรู้ตามบทบาทของสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป   ผู้ใหญ่เรียนรู้จากประสบการณ์   กระบวนการแก้ปัญหา  การตัดสินใจ การค้นคว้า การฝึกอบรม และการพัฒนา             ตัวอย่าง : นางคำปัน อายุ 50 ปี เป็นชาวนา ว่างจากการทำนา อยากมีรายได้พิเศษ ครู ศรช. สร้อยทิพย์ ทราบข่าว จึงชักชวนมาเรียนวิชาอาชีพระยะสั้น ก็ประสบผลสำเร็จ เพราะครูเชื่อว่าผู้ใหญ่จะมีความพร้อมที่จะเรียนรู้ในสิ่งที่ตนต้องการรู้ หรือสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ดีในชีวิตจริง 

12. คิดเป็นดร.โกวิท วิรุฬพัฒน์ และคณะ ได้ประยุกต์แนวความคิดในเรื่อง “คิดเป็น” และนำมาเป็นเป้าหมายสำคัญในการให้บริการการศึกษาผู้ใหญ่ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2513 เป็นต้นมา                การวิเคราะห์ปัญหาและแสวงหาคำตอบหรือทางเลือกเพื่อแก้ปัญหา คิดอย่างรอบคอบโดยอาศัยข้อมูลตนเอง ข้อมูลสังคมสิ่งแวดล้อมและข้อมูลวิชาการรู้จักคิดเพื่อแก้ปัญหา ด้วยการกระทำการอย่างเหมาะสมและพอดี  ตัวอย่าง : ปราชญ์ชาวบ้าน คุณลุงประยงค์ รณรงค์ แห่งชุมชนบ้านไม้เรียง จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นตัวอย่างของคนที่ “คิดเป็น”  เพราะ ลุงประยงค์ จะมีความคิดที่เชื่อมโยง คิดแยกแยะ หาความชัดเจน เพื่อหาทางเลือกที่ดีที่สุดในการนำไปปฏิบัติ และทดลองความรู้ที่หามาได้ก่อนการยืนยันเสมอ แนวคิดนี้ทำให้ลุงประยงค์เป็นแกนนำสำคัญที่ทำให้ชุมชนไม้เรียง เป็นชุมชนตัวอย่างหนึ่งที่เข้มแข็ง สามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างเหมาะสมพอดีกับบริบทของชุมชน สอดคล้องกับปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว           

13. การเรียนรู้ด้วยการนำตนเอง(Self-directed Learning: SDL)กระบวนการเรียนรู้ที่ผู้เรียนริเริ่มการเรียนรู้ด้วยตนเอง ตามความสนใจ ความต้องการ และความถนัด อย่างมีเป้าหมาย รู้จักแสวงหาแหล่งเรียนรู้ เลือกวิธีการเรียนและประเมินความก้าวหน้าการเรียนรู้ของตนเอง ซึ่งทำด้วยตนเอง หรือขอความช่วยเหลือผู้อื่นก็ได้การเรียนรู้ด้วยการชี้นำตนเองมีหลายรูปแบบ เช่น การอ่าน การอภิปราย   การเขียน การเสาะหาความรู้โดยการสัมภาษณ์ การท่องเที่ยว การแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับผู้รู้ เรียนรู้ด้วยตนเองจากการใช้คอมพิวเตอร์ โปรแกรม สื่อต่างๆ เป็นต้น            ตัวอย่าง :นางสาวอังคณาอยากรู้เรื่องเกี่ยวกับกฎหมายชีวิตประจำวัน จึงไปห้องสมุด หาหนังสือเกี่ยวกับกฎหมายมาอ่าน ทำให้เข้าใจบ้าง ไม่เข้าใจบ้าง เกิดความสงสัยหลายเรื่อง จึงตัดสินใจไปหานิติกร (นักกฎหมายที่ทำงาน) เพื่อไขข้อข้องใจ 

 14. เครือข่ายการเรียนรู้ (Learning Network)            การประสานแหล่งความรู้ต่างๆ เข้าด้วยกัน เพื่อรับและส่ง  หรือถ่ายทอดความรู้ประเภทต่าง ๆ ไปยังประชาชนอย่างต่อเนื่องตลอดเวลา            การจัด และเชื่อมโยงแหล่งการเรียนรู้ให้เป็นระบบ เพื่อให้ประชาชนมีโอกาสได้เรียนรู้อย่างกว้างขวางและต่อเนื่องตลอดชีวิต โดยนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยมาใช้ เพื่อขยายบริการการศึกษา แลกเปลี่ยนและกระจายความรู้ข้อมูลข่าวสารไปสู่วงกว้างได้รวดเร็วการถ่ายทอด แลกเปลี่ยน และกระจายความรู้ ทั้งที่เป็นภูมิปัญญา และองค์ความรู้ใหม่ ๆ ให้กับชุมชน ตัวอย่าง :สถาบันวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพชุมชน (สพช.) ภาคใต้ จัดให้มีเครือข่ายการเรียนรู้การบริการสุขภาพปฐมภูมิ ภาคใต้ เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้านสุขภาพ วัฒนธรรม วิถีชีวิต การศึกษาและด้านอื่น ๆ ที่มีผลต่อการดำรงชีวิตของคนในภาคใต้ รวมทั้งขยายเครือข่ายไปสู่ภาคอื่น ๆ   

15. สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย                 สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย เรียกโดยย่อว่า “สำนักงาน กศน.” เป็นหน่วยงานหนึ่งในสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ มีอำนาจหน้าที่ ดังนี้                       

         1. เป็นหน่วยงานกลางในการดำเนินการ ส่งเสริม สนับสนุน และประสานงาน   การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย และรับผิดชอบงานธุรการของคณะกรรมการ                       

         2. จัดทำข้อเสนอแนะ นโยบาย ยุทธศาสตร์ แผน และมาตรฐานการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต่อคณะกรรมการ                       

          3. ส่งเสริม สนับสนุน และดำเนินการพัฒนาคุณภาพทางวิชาการ การวิจัย                    การพัฒนาหลักสูตรและนวัตกรรมทางการศึกษา บุคลากร และระบบข้อมูลสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย                       

          4. ส่งเสริม สนับสนุน และดำเนินการเทียบโอนผลการเรียน การเทียบโอนความรู้และประสบการณ์ และการเทียบระดับการศึกษา                      

          5. ส่งเสริม สนับสนุน และประสานงานให้บุคคล ครอบครัว ชุมชน องค์กรชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น องค์กรเอกชน องค์กรวิชาชีพ สถาบันศาสนา สถานประกอบการ และองค์กรอื่น รวมตัวกันเป็นภาคีเครือข่าย เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งในการดำเนินงานการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย                       

             6. จัดทำข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์เครือข่ายเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สถานีวิทยุโทรทัศน์เพื่อการศึกษา วิทยุชุมชน ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษา ห้องสมุดประชาชน พิพิธภัณฑ์ ศูนย์การเรียนชุมชน และแหล่งการเรียนรู้อื่น เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้และการพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างต่อเนื่องของประชาชน                       

            7. ดำเนินการเกี่ยวกับการติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลการดำเนินงานการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย                       

             8. ปฏิบัติงานอื่นใดตามพระราชบัญญัตินี้หรือกฎหมายที่บัญญัติให้เป็นอำนาจหน้าที่ของสำนักงาน หรือตามที่รัฐมนตรีมอบหมาย 

16. สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัด/กรุงเทพมหานคร                        สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัด/กรุงเทพมหานคร เรียกโดยย่อว่า “สำนักงาน กศน.จังหวัด หรือ สำนักงาน กศน.กทม.”  เป็นหน่วยงานในสังกัดสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย และเป็นหน่วยงานการศึกษาตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานธุรการ      ของคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัด/กทม. และมีอำนาจหน้าที่บริหารการจัดการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ภายในจังหวัด/กทม.