ราชาศัพท์และศัพท์ที่เกี่ยวเนื่องในพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทาน


การนำเอาราชาศัพท์และศัพท์ที่ผู้รู้ได้อรรถาธิบายมารวบรวมเรียงไว้นี้ จึงเป็นสิ่งที่ดีที่ควรเผยแพร่ไปในวงกว้าง

ราชาศัพท์และศัพท์ที่เกี่ยวเนื่องในพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทาน

 

                ผมหายไปหลายวันด้วยภารกิจที่รัดตัว แต่สิ่งหนึ่งที่ต้องติดตามข่าวทุกวันคือพระราชพิธีพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เพราะเรื่องราวอันเกี่ยวเนื่องพระราชพิธีนั้น เป็นความรู้เกี่ยวกับราชประเพณีโบราณอันทรงคุณค่า สมควรที่ประชาชนชาวไทยในยุคนี้จะได้เรียนรู้และปฏิบัติตนให้ถูกต้อง เนื่องจากพระผู้เสด็จสู่สวรรคาลัยนั้นเป็นที่รักและอาลัยของปวงชนชาวไทยอันหาสุดมิได้ และต้องการที่จะแสดงถวายความอาลัยในพระองค์ ดังนั้น การนำเอาราชาศัพท์และศัพท์ที่ผู้รู้ได้อรรถาธิบายมารวบรวมเรียงไว้นี้ จึงเป็นสิ่งที่ดีที่ควรเผยแพร่ไปในวงกว้าง อย่างน้อยตนเองก็จะได้รู้และเป็นส่วนหนึ่งในการเผยแพร่พระเกียรติคุณเพื่อถวายเป็นราชสัการะด้วยความจงรักภักดีและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ

               นับตั้งแต่วันที่ ๙ มกราคม ๒๕๕๑ เป็นต้นมา อันเป็นวันครบ ๗ วัน ของการสิ้นพระชนม์สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ได้ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทาน ๗ วัน พระราชทานพระศพแด่พระโสทรเชษฐภคินี ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง

              ดังนั้นเพื่อเป็นความรู้ในราชประเพณีและคำราชาศัพท์และศัพท์ ผมจึงขอรวบรวมมาเผยแพร่ให้ผู้อ่านได้ทราบดังนี้ครับ (ต่อจากบันทึกที่แล้ว)

            "เมื่อเวลา ๑๗.๐๐ น. วันที่ ๙ มกราคม พ.ศ.๒๕๕๑ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่งจากพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน พระราชวังดุสิต ถึงยังพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง เพื่อทรงบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทาน ๗ วัน พระราชทานพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เมื่อประทับ ณ พระที่แล้ว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อาลักษณ์อ่านประกาศสถาปนาพระเกียรติยศ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์  เจ้าพนักงานประโคมสังข์ แตรงอน แตรฝรั่ง ปี่ กลองชนะ  ทหารกองเกียรติยศพระศพถวายความเคารพ แตรวงบรรเลงเพลงมหาชัย ทรงวางพวงมาลา แล้วทรงธูปเทียนเครื่องทองน้อย และเครื่องราชสักการะพระศพ

              พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการบูชาพระพุทธรูปที่หน้าพระแท่นนพปฎลมหาเศวตรฉัตร พระสงฆ์ ๓๐ รูปสวดพระพุทธมนต์ จบ ถวายอดิเรก ถวายพระพรลา เจ้าพนักงานนิมนต์พระสงฆ์ที่จะถวายพระธรรมเทศนาและสวดธรรมคาถาขึ้นนั่งอาสนะ ทรงจุดธูปเทียนเครื่องทรงธรรม สมเด็จพระราชาคณะถวายศีลและถวายพระธรรมเทศนา จบ พระ ๔ รูปสวดธรรมคาถาแล้ว ทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรม บูชากัณฑ์เทศน์และทรงทอดผ้าไตร พระสงฆ์ทั้งนั้นสดัปกรณ์ ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก ถวายพระพรลา เสด็จพระรชดำเนินกลับไปทรงจุดธูปเทียนที่เตียงพระสวดพระอภิธรรมแล้วเสด็จพระราชดำเนินกลับ"

             ราชาศัพท์และศัพท์อันควรทราบ มีดังนี้

๑๘. ทรงบำเพ็ญพระราชกุศล    หมายถึง  ทำบุญ  ใช้เฉพาะพระเจ้าแผ่นดิน สมเด็จพระบรมราชินี สมเด็จพระราชชนนี พระยุพราชหรือเทียบเสมอพระยุพราช

๑๙.ทักษิณานุปทาน   หมายถึง  การทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่ผู้ล่วงลับไปแล้ว

            ครบ    ๗ วัน   เรียกว่า   สัตตมวารทักษิณานุปทาน (๗ มกราคม ๒๕๕๑)

            ครบ ๑๕ วัน   เรียกว่า   ปัณรสมวารทักษิณานุปทาน (๑๖ มกราคม ๒๕๕๑)

            ครบ ๕๐ วัน   เรียกว่า   ปัญญาสมวารทักษิณานุปทาน (๒๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑)

            ครบ ๑๐๐ วัน  เรียกว่า  สตมวารทักษิณานุปทาน (๑๑ เมษายน ๒๕๕๑) 

๒๐. ทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรม  หมายถึง ถวายใบปวารณาและเครื่องสมณบริโภค(เงินและของใช้จำเป็นของพระภิกษุ) โดยเสด็จไปทรงประเคน(ให้) เฉพาะสมเด็จพระราชาคณะ(ตำแหน่งของพระภิกษุชั้นสูง)ที่นั่งอยู่ในที่อาสนสงฆ์ (ที่นั่ง) นอกจากนั้นพระภิกษุสงฆ์ต้องเดินเข้าไปรับประเคนตามลำดับ

๒๑.ถวายอนุโมทนา   หมายถึง  พระภิกษุสงฆ์สวดอนุโมทนา(กล่าวยินดีในการทำบุญ) ในพระราชพิธีหรือการพระราชกุศล ที่เรียกว่า "สวดบทยถา สัพพี" คือกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศลและกล่าวอานิสงส์ในการทำบุญครั้งนี้

๒๒.ถวายอดิเรก  หมายถึง  การที่ประธานสงฆ์สวดอนุโมทนาในพระราชพิธีหรือการพระราชกุศล โดยกล่าวคำถวายพระพรเป็นพิเศษเฉพาะพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ และสมเด็จพระบรมราชินี

๒๓.ถวายพระพรลา  หมายถึง การที่รองประธานสงฆ์กล่าวลาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ และสมเด็จพระบรมราชินี เพื่อกลับเมื่อเสร็จพระราชพิธี

๒๔. ถวายสักการะพระศพ  หมายถึง ทำความเคารพพระศพ กรณีกองทหารเกียรติยศพระศพจะถวายความเคารพแบบทหาร กรณีบุคคลทั่วไปใช้กราบโดยไม่แบมือและกราบเพียงครั้งเดียว (การกราบ ๓ ครั้ง โดยแบมือ เป็นการกราบพระพระพุทธรูปและพระภิกษุ)

๒๕. เครื่องทองน้อย  หมายถึง  พานพุ่มดอกไม้ ธูป เทียน ที่ใช้บูชาพระพุทธรูปในพระราชพิธี

๒๖. สดัปกรณ์   หมายถึง  การบังสุกุล (บัง-สุ-กุน) คือการที่พระภิกษุชักผ้าจากศพหรือทอดหน้าศพ (ทอด หมายถึง วาง)  หรือทอดบนด้ายสายสิญจน์หรือผ้าภูษาโยงที่ต่อจากศพ ระหว่างที่พระภิกษุชักผ้าบังสุกุลจะกล่าวบท "อนิจจัง วัฏสังขารา"  เป็นการปลงกรรมฐาน

                   สำหรับเรื่องราวความรู้ในพระราชพิธีพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ยังมีให้น่าติดตามต่อไปอีกครับ พบกันในบันทึกครั้งหน้าครับ

 

หมายเลขบันทึก: 160104เขียนเมื่อ 19 มกราคม 2008 10:38 น. ()แก้ไขเมื่อ 24 มิถุนายน 2012 03:20 น. ()สัญญาอนุญาต:


ความเห็น (6)
วรจักร์ จากเพชรบูรณ์

ขอบคุณมากครับกับความหมาย จะนำไปใช้ได้ถูกต้อง

ขอบคุณมากครับ..สาระเป็นประโยชน์มากครับ

เครื่องทองน้อย ไม่ใช้บูชาพระพุทธรูป เป็นเครื่องบูชาเกี่ยวกับศพ อัฐิ

. เครื่องทองน้อย คืออะไร

เครื่องทองน้อย เป็นเครื่องบูชาชนิดหนึ่ง ประกอบด้วยเชิงเทียน ๑ คู่สำหรับปักธูปไม้ระกำ ๑ ที่ ปักเทียน ๑ ที่ กรวยพุ่มดอกไม้ ๓ พุ่ม ตั้งรวมบนพานรอง

เครื่องทองน้อย

๔. โอกาสใดจึงใช้เครื่องทองน้อยบูชา

ใช้ในโอกาสดังต่อไปนี้

๑. ในการทรงธรรมของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

๒. ในการบูชาพระธาตุ

๓. ในการบูชาพระอัฐิ พระบรมอัฐิ พระบรมรูป หรือพระบรมฉายาลักษณ์ ในรัชกาลก่อน

๔. ใช้บูชาศพ

๕. ใช้ตั้งให้ศพบูชาพระธรรม

๖. ใช้นำขบวนแห่ศพเวียนเมรุ

๕. เครื่องทองน้อย มีวิธีตั้งอย่างไร

ให้หันด้านที่เป็นธูปเทียนออกมาด้านนอก คือหันมาหาผู้จุดบูชา ยกเว้นตั้งให้ศพบูชาธรรม ให้หันธูปเทียนไปทางด้านศพ

อารัยวะกรูดรูมะออก

ขอความหมายของคำว่าพระราชทานเพลิงศพ


พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี