การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ

การจัดการทรัพยากรประมงชายฝั่งเพื่อความมั่งคงในอาหารและอาชีพ:กรณีศึกษาชุมชนประมงชายฝั่ง บ้านบางหละ หมู่๓ และ หมู่ ๑๐ ซอยสุเหร่า ต.คุระบุรี อ.คุระบุรี จ.พังงา <table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr><td style="background-color: transparent; border: #ece9d8"><div><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p></div></td></tr></tbody></table>รวบรวมโดย - ชาญยุทธ เทพา  เจ้าหน้าที่สนับสนุนวิชาการ  มูลนิธิรักษ์ไทย —————————————–ชุมชนประมงชายฝั่งในซอยสุเหร่า อยู่ติดกับถนนเพชรเกษม ก.ม.ที่ ๗๑๕ ในอำเภอ มีคลองจอดพักเรือมีประชากรกว่า ๔๐๐ คน ๘๐ ครัวเรือน ประกอบอาชีพหลักทำการประมงอวนปูม้าทะเลเปิดร้อยละ๘๐ ที่เหลือทำการประมงในคลองเช่น ไซปูม้าและปูดำ อวนปลากระบอกบริเวณในคลอง ตัวอย่างครอบครัวของนายอนิรุต นิเด ประธานกลุ่มฟื้นฟูทรัพยากรปูไข่ ในหมู่บ้าน ให้ข้อมูลว่าการประมงปูม้ามากว่า ๑๕ ปีแล้ว รายได้เฉลี่ย ๑๕,๐๐๐ บาทต่อเดือน ๑๘๐,๐๐๐ บาทต่อปี รายจ่ายรวมทั้งสิ้น ๑๙๐,๐๐๐ บาทต่อปี เป็นค่าใช้จ่ายการกินอยู่พื้นฐานและดูแลลูกรวมทั้งการเรียนลูก รวมทั้งค่าน้ำมันและซ่อมบำรุงเรือจำนวน ๑๔๐,๐๐๐ บาท และ แยกเฉพาะค่าอวนอีก ๕๐,๐๐๐ บาท ลงทุนมากต้องออกไปวางในพื้นที่เรือประมงพาณิชย์และถูกลากไป ซึ่งยอมเสี่ยง เพราะปูม้ามีน้อยลงใกล้ชายฝั่ง ไม่คุ้มค่าน้ำมัน อีกทั้งมีจำนวนผู้ทำประมงเพิ่มขึ้น มีอุปกรณ์ไซพับจับปูม้าจับตัวเล็กทิ้งและขายในมูลค่าที่ต่ำ อีกทั้งไม่มีการอนุรักษ์ปูม้าไข่และขายในราคาถูก ส่งผลต่อความมั่นคงในการประกอบอาชีพการประมงปูม้า ซึ่งก็มีตัวอย่างอาชีพดังกล่าวนี้ต้องยุติลงในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราชที่เกิดขึ้นมาแล้วเมื่อ ๒๐ ปีที่ผ่านมา <table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr><td style="background-color: transparent; border: #ece9d8"><div><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p></div></td></tr></tbody></table>กลุ่มฟื้นฟูทรัพยากรปูไข่ บ้านบางหละซอยสุเหร่า เกิดขึ้นจากสมาชิกกองทุนฟื้นฟูอาชีพผู้ประสบภัยสึนามิ  ในหมู่บ้านตั้งแต่ กันยายน ๒๕๔๘ กับมูลนิธิรักษ์ไทย ได้ริเริ่มการฟื้นฟูทรัพยากรปูม้า จากการร่วมมือกับมูลนิธิรักษ์ไทยในงานด้านชุมชนบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด้วยการศึกษาดูงาน “ธนาคารปู” ที่เกาะเตียบ อ.ประทิว จ.ชุมชน ในช่วงต้นปี ๒๕๕๐ และ ก่อตั้งกลุ่มฯขึ้น เสนอกิจกรรมการฟื้นฟูปูไข่เพื่อสวัสดิการสมาชิกและสร้างความมั่นคงในการประกอบอาชีพประมงปูม้า โดยสร้างระบบการพักปูไข่นอกในกระชังที่ซ้อนด้วยผ้าโพลีนอีก ๑ ชั้นเพื่อรองรับและรักษาไข่ พร้อมกับได้ประสานความร่วมมือวิชาการกับสถานีวิจัยระนอง มหาวิทยาลัยเกษตร ระยะแรกมีสมาชิกแกนนำทำกันอยู่แค่ ๔ คน ไม่ได้รับความร่วมมือกับผู้นำชุมชน และใช้เวทีประชุมกองทุนเสนอผลงาน ปรับเปลี่ยนวิธีการระดมปูไข่นอก เป็นการรับฝากพักปูไข่ ไม่ต้องเป็นสมาชิกแต่บริจาคเป็นค่าจัดการผลปรากฏว่ามีสมาชิกเพิ่มขึ้นเป็น ๕๐ คนในปัจจุบัน ปัจจุบันมีกระชังที่ทำงานได้ประมาณ ๒๐ กระชังจากที่มีอยู่เก่า ๒๙ กระชังซึ่งต้องซ่อมแซมอยู่ คาดว่า ๑ กระชังจะมีปูไข่มาพักไว้อย่างน้อยกระชังละ ๘๐ ตัว ต่อ เดือน และ ตัวปูม้าไข่ ๑ ตัว จะมีไข่ประมาณขั้นต่ำ ๕ แสนฟอง และ มีอัตรารอดชีวิตโตเป็นปูม้ามาให้จับได้ร้อยละ ๑ จำนวน ๕ พันตัว ซึ่งถ้าคำนวณทั้งหมดแล้วจะดำเนินการได้ตลอดปีหน้าแล้งลดหรือร้อยละ ๕๐ ก็จะสามารถมีปูม้าให้จับได้จากระบบการฟื้นฟูปูไข่นี้จำนวน ๗๒ ล้านตัว มูลค่าตัวละ ๒๕ บาท คิดเป็นเงินประมาณ ๑.๘ พันล้านบาท เมื่อครบระยะอีก ๑ ปีข้างหน้า จากการความร่วมมือกับมูลนิธิรักษ์ไทยที่ที่เป็นงบประมาณจำนวนไม่เกิน ๑ แสนบาทเท่านั้น เป็นแค่เพียง ๑ จุด กลุ่มและชุมชนต้นแบบในพื้นที่อำเภอคุระบุรี  <table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr><td style="background-color: transparent; border: #ece9d8"><div><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p></div></td></tr></tbody></table>ด้วยปัจจัยหนุนอื่นๆถึงความพยายามของกลุ่มฟื้นฟูทรัพยากรปูไข่นอกกระดอง เชื่อมความร่วมมือกับสถานีวิจัยชายฝั่งระนอง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เข้าเป็นสมาชิก ๑ ใน ๔ สมาชิกของเครือข่ายชุมชนบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในอำเภอคุระบุรี ภายใต้ศูนย์เตรียมความพร้อมจัดการภัยพิบัติสึนามิอำเภอคุระบุรี ขยายความร่วมมือผ่านเวทีเครือข่ายฯสร้างความสนใจให้กับศูนย์อนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งจังหวัดภูเก็ต สถานีพัฒนาป่าชายเลนที่ ๑๗ สมัครเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนของกรมประมง ส่งผลให้เกิดการขยายรูปแบบนี้ ดังนี้ เกิดโครงการที่๒ในพื้นที่สนับสนุนจากมูลนิธิพระพรชัย ชุมชนซอยสะอาดที่ทำประมงไซพับปูม้าสนใจที่จะเริ่มโครงการฯ อีกทั้งกลุ่มฟื้นฟูทรัพยากรปูไข่ดังกล่าวนี้ได้เสนอโครงการขยายผลให้มีพื้นที่อนุบาลสัตว์น้ำเพื่อรองรับที่ที่เพาะเลี้ยงลูกปูม้าและสัตว์น้ำอื่นๆ ในพื้นที่หัวหาดและหญ้าทะเลกว่า ๓๐ ไร่ ที่เกาะนกฮูก ใกล้ๆ กระชังฟื้นฟูปูม้าไข่นอกกระดองร่วมกับสถานีป่าชายเลนที่ ๑๗ และ ศูนย์อนุรักษ์ฯภูเก็ตดังกล่าวต่อเนื่อง อีกทั้งจะได้เสนอให้สมาชิกกลุ่มเข้ารับการอบรมหลักสูตรอาสาสมัครการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (รสทช.)เพื่อติดตามเฝ้าระวังการใช้ประโยชน์ทรัพยากรประมงอย่างมีประสิทธิภาพป้องกันการประมงเชิงทำลายล้างทุกรูปแบบ และ ที่สำคัญกำหนดแนวทางเตรียมการดำเนินการทำให้เกิดเป็นศูนย์เรียนรู้ชุมชน วิจัยชุมชน การจัดทำหลักสูตรท้องถิ่น  รวมทั้งการรณรงค์การใช้ไซพับปูแบบไม่ทำลายล้างร่วมกับเครือข่ายฯอำเภอคุระบุรีในช่วงระยะตั้งแต่นี้เป็นต้นไป <table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr><td style="background-color: transparent; border: #ece9d8"><div><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p></div></td></tr></tbody></table><table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tbody><tr><td style="background-color: transparent; border: #ece9d8"><div><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p></div></td></tr></tbody></table>จากการดำเนินงานเริ่มต้นด้วยแกนนำเพียง ๔ คน ของกลุ่มฟื้นฟูทรัพยากรปู บ้านบางหละ ซอยสุเหร่า ตำบลคุระบุรี อำเภอคุระบุรี จังหวัดพังงา ร่วมกับมูลนิธิรักษ์ไทย รวมทั้ง เครือข่ายชุมชนฯอำเภอคุระบุรี องค์การบริหารส่วนตำบลคุระ และ หน่วยงานรัฐรวมทั้งสถาบันวิชาการดังกล่าว ย่อมจะมองเห็นและสร้างความภูมิใจให้กับการเสียสละและความมุ่งมั่นของกลุ่มฟื้นฟูทรัพยากรประมงชายฝั่ง สามารถสร้างสวัสดิการและร่วมกลุ่มซื้อขายอุปกรณ์ประกอบอาชีพ สร้างความมั่นใจความมั่งคงในอาหารและการประกอบอาชีพประมงชายฝั่งในที่สุด รวมทั้งเป็นต้นแบบและร่วมมือกับ เครือข่ายชุมชนฯอำเภอคุระบุรี องค์การบริหารส่วนตำบล หน่วยงานรัฐและองค์กรเอกชนขยายผลไปสู่ระดับนโยบายและชุมชนจัดการทรัพยากรชายฝั่งทั้งในชายฝั่งอันดามันและชายฝั่งอ่าวไทยในระยะยาวต่อไป แหล่งข้อมูลอ้างอิง:๑.       นายนิรุต นิเด ประธานกลุ่มฟื้นฟูทรัพยากรปูบ้านบางหละ ซอยสุเหร่า ต.คุระบุรี ๐๘ ๗๘๘๗ ๓๑๗๘๒.    นายประชา คาวิจิตร ประธานเครือข่ายชุมชนบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติฯ ๐๘ ๙๔๗๕ ๑๕๓๗๓.     นายสมพงษ์ บุตรเรือน ศูนย์อนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งจังหวัดภูเก็ต ๐๘ ๑๙๔๐ ๑๒๖๖๔.     นายพวงเพชร เล็งเจริญสุข สถานีพัฒนาป่าชายเลนที่ ๑๗ อำเภอคุระบุรี ๐๘ ๖๕๙๓ ๗๕๔๘๕.    นักวิชาการ สถานีวิจัยชายฝั่งจังหวัดระนอง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์๖.      รายงานการศึกษาดูงาน “ธนาคารปู” เกาะเตียบ อำเภอประทิว จังหวัดชุมพร มกราคม ๒๕๕๐ ของสมาชิกกองทุนฟื้นฟูสึนามิบ้านบางหละ ซอยสุเหร่า