นวัตกรรม ระบบครอบครัวเดียวกัน สร้างสรรค์คุณธรรม
กลยุทธ์ที่ 1 คุณธรรมนำความรู้ เศรษฐกิจพอเพียง ความสมานฉันท์ สันติวิธี วิถีประชาธิปไตย
แรงบันดาลใจและแนวคิดหลักในการออกแบบงาน
โรงเรียนบ้านโคน เป็นโรงเรียนในโครงการโรงเรียนวิถีพุทธ และโครงการระบบดีโรงเรียนมี
คุณภาพ มีปัญหาสำคัญคือ มีนักเรียนกลุ่มเหนึ่ง เป็นเด็กขาดความอบอุ่นจากครอบครัว จำนวนนักเรียนลดลงทุกปี มี
สาเหตุมาจากนักเรียนที่เป็นพี่น้องมาจากครอบครัวเดียวกัน เมื่อพี่เรียนจบชั้น ป.6 ซึ่งเป็นขั้นสูงสุดก็จะไปเรียนต่อที่
โรงเรียนอื่น ผู้ปกครองก็จะย้ายน้องไปเรียนที่โรงเรียนอื่นด้วย เพราะต้องการให้พี่ได้ดูแลน้องและไม่ต้องเสียเวลาไป
ส่งลูกหลายจุด คุณธรรม จริยธรรม ของนักเรียนที่โรงเรียนพยายามปลูกฝังก็ได้ผลไม่เป็นที่น่าพอใจ โรงเรียนได้
พยายามคิดแก้ปัญหาหลังจากวิเคราะห์ยุทธศาสตร์การปฏิบัติงานของตนเองกลัวพบว่า ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน
เป็นระบบที่มีความสำคัญ และสอดคล้องกับการพัฒนาในด้านต่าง ๆ เพื่อให้เกิดคุณลักษณะอันพึงประสงค์ตามที่
โรงเรียนต้องการ และเป็นระบบที่โรงเรียนมีความพร้อมเป็นทุนมากที่สุด จึงได้จัดทำระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนเป็น
ระบบแรก โดยนำกระบวนการของครอบครัวมาประยุกต์ใช้เพื่อให้นักเรียนเกิดความรู้สึกอบอุ่น สบายใจขณะที่อยู่ใน
โรงเรียน ใช้ชื่อว่า “ครอบครัวเดียวกัน” ซึ่งหมายถึง วิธีการช่วยเหลือหรือดูแลนักเรียนในด้านต่าง ๆ ให้มีการพัฒนา
มากขึ้น จากเดิมที่มีครู ประจำชั้นเป็นผู้ดูแล เปลี่ยนเป็นครอบครัว 13 ครอบครัว แต่ละครอบครัวมีนักเรียนตั้งแต่ชั้น
ป.1 – ป.6 คละกัน เฉลี่ยครอบครัวละ 20 – 25 คน ต่อครู 1 คน ใช้คำที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนาเป็นชื่อ
ครอบครัว เช่น ครอบครัวเมตตา ครอบครัวกรุณา ครอบครัวขันติ เป็นต้น แนวคิดหลักในการออกแบบงาน ดังนี้
การดำเนินโครงการระบบครอบครัวเดียวกัน สร้างสรรค์คุณธรรม ได้กำหนดจุดประสงค์ ไว้ 2 ประการ ดังนี้
1. เพื่อพัฒนาการดำเนินงาน ดูแลช่วยเหลือนักเรียนให้เป็นระบบที่มีประสิทธิภาพ
2. เพื่อปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม ให้เกิดกับผู้เรียน โดยใช้ระบบครอบครัวในโรงเรียน
สำหรับการดำเนินการได้เตรียมการโดยประชุมครูในโรงเรียนชี้แจงให้เกิดความตระหนัก และเห็น
ความสำคัญในการดำเนินงาน แต่งตั้งกรรมการ ซึ่งประกอบด้วย ทีมนำ ทีมประสาน และทีมทำ แจ้งให้ครูทุกคน
ทราบ นำเสนอแนวทางปฏิบัติให้ครูทุกคนทราบ และร่วมกันปรับปรุงแก้ไขให้มีความสมบูรณ์ สามารถนำไปปฏิบัติ
ได้ และจัดทำเอกสารที่ได้ปรับปรุงเรียบร้อยแล้ว เผยแพร่ให้ครูทุกคนในโรงเรียน
ดำเนินการ จัดครูประจำครอบครัวและแบ่งนักเรียนเข้าครอบครัว โดย แบ่งนักเรียนออกเป็น 13
ครอบครัว แต่ละครอบครัวมีนักเรียนตั้งแต่ ป.1 – ป.6 โดยมีสัดส่วนใกล้เคียงกัน ตัวแทนนักเรียนแต่ละครอบครัว
หยิบฉลากเลือกครูเป็นหัวหน้าครอบครัว หัวหน้าครอบครัวหยิบฉลากชื่อประจำครอบครัว ซึ่งจะใช้ชื่อทาง
พระพุทธศาสนา เช่น ครอบครัวเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา เป็นต้น หลังจากนั้นหัวหน้าครอบครัวพบสมาชิก
เพื่อหาความเข้าใจวิธีการ / ขั้นตอนการดำเนินงาน แล้วหัวหน้าโครงการจัดประชุมหัวหน้าครอบครัว ชี้แจงภารกิจ
หลักและสิ่งที่แต่ละครอบครัวต้องปฏิบัติในแต่ละวัน กำกับติดตามการดำเนินงาน โดยผู้บริหารโรงเรียนและ
ผู้รับผิดชอบโครงการ ซึ่งมีกิจกรรมหลัก ดังนี้
1. การรู้จักนักเรียนเป็นรายบุคคล เริ่มโดยการจัดทำประวัติส่วนตัวนักเรียนแต่ละคน ครูหัวหน้า
ครอบครัวเยี่ยมบ้านนักเรียนในครอบครัวทุกคนภาคเรียนละ 1 ครั้ง และต้องมีการบันทึกการเยี่ยมบ้านแล้ว ครูหัวหน้า
ครอบครัวประเมินพฤติกรรมนักเรียนทุกคน โดยการให้นักเรียนประเมินตนเอง ครูประเมิน และผู้ปกครองประเมินหา
ค่าเฉลี่ย เพื่อให้ได้ความเป็นจริงมากที่สุด
2.การคัดกรองนักเรียนให้ ครูคัดกรองนักเรียนตามแบบคัดกรอง แบ่งนักเรียนออกเป็นกลุ่มปกติ
และกลุ่มเสียง / มีปัญหา แล้วให้ครูจัดกิจกรรมให้นักเรียนกลุ่มปกติด้วยวิธีการสอนเสริมนอกเหนือเวลาปกติ
สอนกลุ่มเสียง / มีปัญหา ศึกษาข้อมูลว่ามีปัญหาเรื่องอะไร แล้วหาวิธีการป้องกัน โดยขอความร่วมมือจาก
ผู้ปกครอง หรือชุมชนหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามาช่วยเหลือ
3. พัฒนาด้านกิจกรรมโฮมรูม ได้แก่
- โครงการรักสะอาด แต่ละครอบครัวทำความสะอาดภายในบริเวณโรงเรียนวันละ 2 ครั้ง
คือ ตอนเช้า และตอนเที่ยงก่อนเข้าเรียน โดยมีครูเป็นผู้ประเมินผล
- โครงการอหารกลางวัน ดำเนินการบูรณาการโครงการวิถีพุทธ เน้นการนั่งรับประทาน
อาหารเป็นครอบครัว มีการนั่งสมาธิ ไหว้พระพิจารณาอาหารก่อนรับประทาน ขอบคุณ ผู้ทำอาหาร และสัญญาว่า
จะเป็นคนดีของสังคม ไม่คุย ไม่ส่งเสียงดัง ขณะรับประทานอาหาร ไม่รับประทานให้เหลือทิ้ง ทำความสะอาด
สถานที่ / อุปกรณ์ หลังรับประทานอาหารเสร็จเรียบร้อย
- โครงการทันตสุขภาพ แต่ละครอบครัวให้สมาชิกแปรงฟันหลังรับประทานอาหารทุกวัน
ร่วมมือกับผู้ปกครองด้านกิจกรรม
- จัดประชุมผู้ปกครองของนักเรียน 2 ครั้ง / ภาคเรียน
- จัดสอนซ่อมเสริมนักเรียนกลุ่มเสี่ยง และให้ผู้ปกครองช่วยสอนเพิ่มเติมที่บ้าน
- จัดแข่งขันกีฬาภายใน ให้นักเรียนและผู้ปกครองได้ทำกิจกรรมร่วมกัน
- จัดวันสำคัญทางศาสนา โดยให้สมาชิกในครอบครัวพาผู้ปกครองไปวัด
สรุปรายงานผลโดยคณะกรรมการที่ได้รับแต่งตั้ง และเผยแพร่ให้โรงเรียนต่าง ๆ และผู้เกี่ยวข้องทราบ
การดำเนินกิจกรรมเป็นเวลา 2 ปี ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนโรงเรียนบ้านโคน เป็นที่ยอมรับของครู
นักเรียน และชุมชน ว่าเป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมให้นักเรียนเป็นผู้มีคุณธรรม ความรู้ ทักษะ มีเจตคติ และเป็น
ทรัพยากรมนุษย์ที่มีต่อชุมชนและประเทศชาติ มีหลักฐานในการปฏิบัติกิจกรรมพร้อมทั้งสามารถตรวจสอบได้ ได้มี
การเผยแพร่ และได้รับการยอมรับจากส่วนต่าง ๆ ของภาครัฐและเอกชน เช่น
- เป็นโรงเรียนแกนนำ โรงเรียนวิถีพุทธ
- เป็นโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ
- รางวัลชนะเลิศ โครงการส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม ระดับเขตพื้นที่การศึกษาตรัง เขต 2 และ
ระดับภาคสงฆ์ จังหวัดภูเก็ต
- รางวัลชนะเลิศโครงการส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรมระดับภาคใต้ และรางวัลรองชนะเลิศอันดับ
1 ระดับประเทศของกรมศาสนา กระทรวงศึกษาธิการ ปี 2550
ชื่อผู้นำเสนอ นายศิวัช อินทร์ทองโรงเรียนบ้านโตน อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง โทรศัพท์ 089 875-5521
สพท. ตรัง เขต 2
แวะมาเยี่ยม...และให้กำลังใจครับ
เป็นกำลังใจให้ครับ
ถอดบทเรียนได้ยอดเยี่ยม
พ่อผมเก่งสุดเลย
สู้ๆๆนะคับพ่อ
รักพ่อที่สุดเลย