1.1 เสาหลักมนุษยศาสตร์ : ปรัชญา ประวัติศาสตร์และวรรณคดี
ปรัชญา วรรณคดีและประวัติศาสตร์ เป็นเสาหลักของมนุษยศาสตร์ จุดประสงค์ของมนุษยศาสตร์ คือ การศึกษาเพื่อเข้าใจธรรมชาติและคุณค่าแห่งความเป็นมนุษย์ ทั้งนี้โดยการวิเคราะห์และหาความหมายจากการแสดงออกของมนุษย์ทั้งในด้านความคิด ศิลปะ อารมณ์ และพฤติกรรมอันเป็นรูปธรรมทั้งหลาย สังคมมนุษย์ขับเคลื่อนไปด้วยพลานุภาพแห่งความคิด และการทำให้ความคิดนั้นเป็นความจริง เพราะฉะนั้น ปรัชญาจึงเป็นพื้นฐานของสรรพวิชาด้านมนุษยศาสตร์ วรรณคดีเป็นสื่อที่มนุษย์ได้ใช้อย่างมี
ประสิทธิภาพในการแสดงความคิด อารมณ์ ความหวัง ความผิดหวัง และประสบการณ์ร่วมกันของสังคม เนื่องจากผู้สร้างวรรณคดีและผู้อ่านต่างเป็นผลผลิตของสังคม เนื้อหาสาระ ความคิด และแม้กระทั่งอารมณ์ที่แฝงอยู่ในวรรณคดีจึงมีความหมายต่อนักประวัติศาสตร์ที่จะต้องเข้าถึงความคิดความหวัง ความผิดหวัง และประสบการณ์ของคนในยุคใดยุคหนึ่ง
ท่านทั้งหลายต้องเข้าใจก่อนว่า นักประวัติศาสตร์อ่านวรรณคดีไม่ใช่เพื่อต้องการข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ ยกเว้นบางส่วนของวรรณคดีอิงประวัติศาสตร์บางเรื่อง ทั้งนี้เพราะวรรณคดีเป็นเรื่องแต่ง กระนั้นก็ตาม นักประวัติศาสตร์ยังต้องมองหาข้อมูลทางวัฒนธรรม เช่น จารีตประเพณีพิธีกรรมและคติความเชื่อที่อาจสะท้อนอยู่ในวรรณคดีเพียงแหล่งเดียว และสนใจวรรณคดีเพื่อเข้าถึงโลกทัศน์และชีวทัศน์ของสังคมในยุคที่เป็นกรณีศึกษา สำหรับนักประวัติศาสตร์แล้ว ความงดงามของภาษาและความละเมียดละไมของอารมณ์สะเทือนใจในวรรณคดีหาได้เป็นเพียงของแถม หากเป็นอภินันทนาการที่ยิ่งใหญ่เมื่อสามารถเข้าถึง สาร หรือ message อันเป็นนัยสำคัญทางประวัติศาสตร์ ด้วยเหตุนี้ ปรัชญา ประวัติศาสตร์ และวรรณคดีจึงมีความสำคัญและเกี่ยวพันกันในฐานะเสาหลักของมนุษยศาสตร์
หวังว่าท่านผู้อ่านได้ประจักษ์ความลุ่มลึกในมุมมองนะครับ
วิจารณ์ พานิช
๑๘ ต.ค. ๕๐
