5.ประเด็นความท้าทายในยุคต่อไป
ในการรวมกลุ่มผู้ด้อยโอกาส และเพิ่มการมีส่วนร่วมในการเรียน จำเป็นต้องมีการเก็บข้อมูลและการวิเคราะห์เป็นอันดับแรก ข้อมูลและระบบการจัดการสารสนเทศควรจะสามารถประมาณการจำนวนเด็กที่ยังอยู่นอกระบบโรงเรียน ซึ่งจะช่วยให้เอื้อต่อการออกแบบโครงการที่เหมาะสม และเป็นหลักฐานที่ดีในการตัดสินใจในระดับนโยบายได้อย่างทันเวลา ตัวอย่างเช่น แม้ว่าช่องว่างระหว่างนักเรียนหญิงและชายในการเข้าเรียนระดับมัธยมศึกษาขยายตัวสูงขึ้นโดยมีนักเรียนหญิงมากกว่าก็ตาม ยังขาดความเข้าใจที่ชัดเจนเกี่ยวกับเหตุผลของปรากฏการณ์นี้ และยังไม่มีการอภิปรายเชิงนโยบายอย่างจริงจังในการแก้ไขสถานการณ์นี้
บาทบาทของรูปแบบการศึกษาที่เป็นทางเลือกต่าง ๆ อาจส่งเสริมให้แข็งแกร่งขึ้นได้ โครงการต่าง ๆ ที่มีอยู่จริงถึงแม้ระดับการส่งเสริมโดยพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติยังคงมีขนาดเล็ก และดูเหมือนจะไม่ตอบสนองความต้องการในอนาคต การจัดการศึกษาที่มีความยืดหยุ่นสามารถมีบทบาทสำคัญในการให้โอกาสแก่เด็กที่ด้อยโอกาสในการเข้าเรียนระดับมัธยมศึกษา ความยืดหยุ่นที่มากขึ้นในด้านสถานที่เรียน ตารางเรียน และหลักสูตรสามารถให้สภาพที่เหมาะสมมากขึ้นตามความต้องการของเด็กที่ไม่สามารถเข้าเรียนสภาพการเรียนแบบตั้งเดิม เช่นกลุ่มแรงงานอพยพเป็นต้น
กระทรวงศึกษาธิการได้สร้างกลไกการประกันคุณภาพทั้งภายในและภายนอกเพื่อปรับปรุงผลลัพธ์สุดท้ายของนักเรียน และใช้วิธีการอย่างรอบคอบเพื่อจัดการกับวิธีการประเมินนี้เพื่อส่งเสริมครูและเจ้าหน้าที่สถานศึกษาให้ใช้วิธีการนี้อย่างเปิดเผยในฐานะเป็นโอกาสหนึ่งสำหรับการปรับปรุงตนเอง ในด้านหนึ่ง ข้อเสนอแนะของผู้ประเมินภายนอกจะต้องเข้าใจชัดเจนและทำได้สำเร็จ และคุณภาพของผู้ประเมินภายนอกที่เป็นอิสระในตัวเองก็ควรมีการติดตามและประเมินเพื่อให้กระบวนการมีความหมาย และในอีกด้านหนึ่ง ครูและเจ้าหน้าที่สถานศึกษาจะต้องแสดงให้เห็นการกระทำในการแก้ไขการปฏิบัติที่ขาดประสิทธิผล เพื่อให้เกิดข้อแตกต่างในผลการเรียนรู้ของนักเรียน กลไกในการให้ผลตอบแทนที่เป็นระบบเพื่อการปรับปรุงผลลัพธ์สุดท้ายทางวิชาการหรือทางสถานศึกษาสามารถนำมาใช้ในระบบปัจจุบัน แรงจูงใจที่ยึดการปฏิบัติงานเป็นฐานอาจสามารถสร้างแรงกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมทางการบริหารจัดการและการเรียนการสอนได้
การมีส่วนร่วมของภาคประชาชนอย่างจริงจังจะต้องเกิดขึ้นในการบริหารจัดการเขตพื้นที่การศึกษา นอกจากนี้โครงการนำร่องเพื่อศึกษาบทบาทของคณะกรรมการสถานศึกษาแบบต่าง ๆ เพื่อหาวิธีส่งเสริมความเกี่ยวข้องและการตอบสนองของกาให้บริการด้านการศึกษาต่อความต้องการของท้องถิ่นกำลังอยู่ในระหว่างดำเนินการ ในขณะที่หน้าที่ในการบริหารและการให้บริการกำลังมีการถ่ายโอนระบบความรับผิดและชอบอย่างเข้มแข็งจำเป็นต้องมีการปลูกฝังอย่างจริงจังเพื่อส่งเสริมวัฒนธรรม ที่เน้นการบริการซึ่งตอบสนองต่อแรงบันดาลใจและความต้องการของท้องถิ่น
พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติกำหนดว่าระบบการจัดการงบประมาณจะต้องมีการกำหนดโครงสร้างใหม่ โดยการจัดสรรเป็นเงินก้อนไปให้แก่เขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษา โดยการใช้สูตรการคำนวณค่าใช้จ่ายต่อหัวมาตรฐาน และการจัดสรรเงินเพิ่มเติมตามระดับความยากจน และการจัดอย่างอื่น ๆ สำหรับนักเรียนด้อยโอกาส และเขตพื้นที่การศึกษายังต้องรับผิดชอบในการหาเงินเพิ่มเติม แต่ระดับของการสร้างรายได้ท้องถิ่นจากการคาดคะเนยังไม่แน่นอนและมีแนวโน้มค่อนข้างต่ำ ในปัจจุบันภาคเอกชนมีบทบาทน้อยในการศึกษาระดับมัธยมศึกษาสายสามัญ ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 11 ของจำนวนนักเรียนในระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และ ร้อยละ 20 ในระดับมัธยมศึกษาตอนปลายการมีส่วนแบ่งรับภาระในภาคเอกชนโดยภาพรวมยังคงนิ่งหรือลดลงในระยะ 10 ปีที่ผ่านมา ในด้านการมีส่วนบริจาคทรัพย์ ภาคเอกชนคิดเป็นประมาณร้อยละ 5 ของทรัพยากรการศึกษาระดับมัธยมศึกษาในประเทศโดยรวม การระดมทรัพยากรภาคเอกชนสามารถเป็นแหล่งการเงินสำคัญของการมัธยมศึกษา และคงสามารถปล่อยทรัพยากรภาครัฐไปสู่ประชากรผู้ด้อยโอกาส หรือ การส่งเสริมคุณภาพการให้บริหารต่อไปอีก
ในระยะสิบปีที่ผ่านมาประเทศไทยประสบความสำเร็จในการปรับปรุงการจัดการมัธยมศึกษาและการมีส่วนร่วมอย่างมาก ปัจจุบันรัฐบาลไทยกำลังหาทางแก้ประเด็นความท้าทายสำหรับยุคต่อไป ซึ่งได้แก่ การส่งเสริมการเข้าเรียนอย่างเท่าเทียม การปรับปรุงคุณภาพ และการส่งเสริมประสิทธิภาพโครงการปฏิรูปที่อยากจะให้เกิดขึ้นยังอยู่ในขั้นเริ่มต้น ความพยายามอย่างทุ่มเทและการเน้นการแก้ปัญหาความไม่สมดุลทางระบบในปัจจุบันอย่างต่อเนื่องสามารถทำให้ศักยภาพในการบรรลุเป้าหมายของการมัธยมศึกษาภาคบังคับที่มีคุณภาพสูงสำหรับเด็กไทยทุกคนเป็นจริง
