ช่วงสองสามเดือนที่ผ่านมานี้ไม่ค่อยว่างได้เข้ามาบันทึกเพราะว่าเริ่มงาน ส่วนที่เป็นทันตแพทย์ประจำบ้านแล้ว แถม thesis ก็ยังต้องทำให้เสร็จ (โค้งสุดท้ายนี่มันยาวเหลือเกินนะคะ เหมือนจะเสร็จๆไม่เสร็จซักที)

วันนี้พอมีเวลาเลยขอเข้ามาเล่าให้ฟังถึงประสบการ์ณใหม่ๆที่ได้รับมาช่วงสองสามเดือนนี้นะคะ

ผู้เขียนเป็น  ทันตแพทย์ประจำบ้าน (หรือ dental resident หรือ resident dentist แล้วแต่คนจะเรียก) เป็นคนแรกของโปรแกรมทันตกรรมผู้สูงอายุ (Geriatric Dentistry) ของ UBC เลยค่ะ

เป็นหนูทดลองโปรแกรมของเค้านั่นเอง

เค้ามีตำแหน่งนี้ขึ้นมาเพราะ คนไข้มีมาก แต่หมอไม่พอ

------------------------------------------

หมอฟันทั่วไปไม่ชอบทำงานกับผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวมากๆ เพราะมีข้อจำกัดในการวางแผนการรักษา ต้องระวังว่าการรักษาของเรา หรือ ยาของเราไปมีผลกับโรคประจำตัวของผู้ป่วยหรือไม่

อีกอย่างโปรแกรมนี้เน้นการไปหาผู้ป่วยถึงที่พักหรือโรงพยายาลที่นอนป่วยอยู่ เพราะผู้สูงอายุเหล่านี้ต้องการหาหมอแต่ไม่สะดวกเดินทาง บ้างก็นั่งรถเข็น บ้างก็ต้องนอนตลอด  หมอฟันต้องปรับตัวมาก ไม่มีคลินิกไม่มีอุปกรณ์ที่ครบครัน ต้อง mobile ไปได้ตลอด หลายครั้งก็ต้องไปถึงข้างเตียง

นอกจากนี้ผู้ป่วยเหล่านี้ ไม่สามารถมาตามนัดได้เป๊ะๆ เกิดรู้สึกไม่สบายก็ต้องเลื่อนนัด หมอก็เสียเวลา คนที่ทำงานเป็นตารางนัดเป๊ะๆจะอึดอัดมาก

และที่อึดอัดที่สุดคือการดูแลรักษาผู้ป่วยที่สูญเสียความสามารถในการสื่อสาร เช่น ผู้สูงอายุที่มีกลุ่มอาการโรคสมองเสื่อม (Dementia) หรือ อัลไซเมอร์

ด้วยปัจจัยเหล่านี้ หมอฟันที่ยอมดูแลประชากรกลุ่มนี้จึงหายากมาก

------------------------------------------ 

สิ่งที่ได้เรียนรู้ทุกๆวันที่ไปทำงานคือ

1. เครื่องมือที่ช่วยในการทำงานแบบ mobile dentistry เช่น กระจกส่องในปากแบบที่มีไฟติดในตัว ไม่ต้องมีไฟฉายส่องช่วย หรือ เครืื่องที่เคลื่อนย้ายผู้ป่วยจากรถเข็นไปเก้าอี้ทำฟัน (ceiling lift) หรือ กระเป๋าเครื่องมือทำฟันปลอมที่ขนไปไหนมาไหนได้คล่องตัว เป็นต้น

2. การดูแลรักษาผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัว หรือ ได้รับยาที่อาจมีผลต่อการทำฟัน (ผู้สูงอายุที่พบ มีโรคประจำตัวอย่างน้อยคนละ 3 โรค ทานยาอย่างน้อย 4 ยาต่อมื้อ)

3. การวางแผนการรักษาที่มักจะต่างไปจากประชากรกลุ่มอื่น 

4. การสื่อสารกับผู้ป่วย และ ญาติของผู้ป่วย

5. การทำงานในโรงพยาบาลร่วมกับ แพทย์ พยาบาล ผู้ช่วยพยาบาล เจ้าหน้าที่ (unit clerk) ในเรื่องทั่วๆไป กับนักโภชนากรเรื่องอาหาร กับ PT/OT เรื่องท่านั่งนอน ท่าช่วยแปรงฟัน รวมทั้งกับ speech pathologist เรื่องคนไข้มีอาการกลืนลำบาก หรือ dysphagia

6. การบริหารงาน บริหารคน และ เรื่องกฎหมาย หรือ นโยบายต่างๆทั้งระดับโรงพยาบาลถึงระดับรัฐ

------------------------------------------

ผู้เขียนไปดูแลผ้ป่วยตาม ward ผู้สูงอายุที่โรงพยาบาล 2 แห่ง ที่ีบ้านพักคนชราอีก 3 แห่ง แล้วก็ที่ specialty clinic ที่ UBC อีกหนึ่งแห่ง

งานที่ทำก็เหมือนทันตกรรมทั่วไป ไม่มีอะไรหวือหวา แน่นอน ไม่มีการฟอกสีฟัน ไม่มีดัดฟัน

แต่

มีการให้น้ำลายเทียม หรือ เทคนิกต่างๆที่ช่วยผู้ป่วยเรื่องปากแห้ง (xerostomia) จากผลข้างเคียงของการทานยามากมาย  

มีการให้ fluoride mouth rinse หรือ ยา fluoride ทาที่ฟันโดยตรง (vanish)

มีการตัดชิ้นเนื้อตรง เพราะมีรอยโรค (mucosal disorders) น่าสงสัยมากมาย

มีการดูแลผู้ป่วยที่มีอาการเนื้อเยื้อในช่องปากอักเสบและเจ็บปวด (mucositis) หลังการรักษาโรคมะเร็ง (ทั้งฉายรังสีและคีโม)

่ในบางรายต้องมีการให้ยาก่อนรักษาทางทันตกรรม เช่น ยา antibiotic (prophylaxis) หรือ ยา sedation เพราะคนไข้ dementia อาจ agressive

วัตถุประสงค์ในการรักษาคือ ไม่ให้เจ็บ ให้ทานข้าวได้ ให้ยิ้มได้ พูดได้จะได้ไม่มีการปลีกตัวออกจากสังคม (social isolation) แล้วก็ไม่ให้มีการติดเชื้อในช่องปากหรือฟันเพราะปากคือทางเปิดของร่างกายทางหนึ่ง เป็นส่วนหนึ่งของร่างกาย ปากติดเชื้อก็อาจไปมีผลทำให้ระบบอื่นติดเชื้อได้ด้วย

------------------------------------------

การดูแลผู้สูงอายุนั้น ผู้เขียนเชื่อว่าหมอ GP ทุกคนทำได้ ถ้าได้รับการสรุปสั้นๆว่า ความคาดหวังอะไรบ้าง

แต่สิ่งที่สำคัญคือ "ใจ" ค่ะ

ต้องอดทน และ ปรับตัวได้สูง เพราะเราทำงานในสิ่งแวดล้อมที่ไม่คุ้นเคย และที่ต้อง "ใจ" มากๆคือ เข้าใจความเป็นไปของชีวิต ความแก่ ความเจ็บ ความตาย มันมีมาให้เห็นทุกวัน หมอฟันหลายๆคนที่เคยคุยเค้ารับไม่ได้ บอกว่ามัน depress ที่ต้องทำงานในสิ่งแวดล้อมแบบนี้

ขอยืนยันค่ะว่า เวลาดูแลรักษาผู้ป่วยกลุ่มนี้ ถึงเหนื่อยแต่มีความสุขค่ะ อย่างวันก่อน ไปเจอคุณยายนั่งรถเข็นคอตก หน้าป่วยเพราะเจ็บเหงือก ทานข้าวไม่ได้ เราก็แค่กรอแก้ฟันปลอมที่กดเหงือกให้คุณยายนิดเดียว แค่นี้เราก็เห็นว่าท่านยิ้มกว้าง แล้วก็ขอบคุณเราเป็นการใหญ่ อีกอย่างเราไม่ได้รักษากายอย่างเดียว ผู้สูงอายุหลายๆคนเหงาค่ะ เราไปหา ไปคุย เค้าก็มีความสุขแล้ว 

------------------------------------------

ใครอ่านแล้วมีใจ ฮึด ผู้เขียนช่วยเชียร์ค่ะ

ผู้เขียนเชื่อว่ามีผู้สูงอายุที่อยู่บ้าน ที่ออกไปไหนไม่ไหว แต่ต้องการคนไปดูแล ไปเยี่ยมบ้าน ขอให้ทันตบุคลากรเอี่ยวไปด้วยคนนะคะ : )