เมื่อวานนี้ ผศ. ดร. ประณีต เพ็ญศรี ได้พานิสิตกายภาพบำบัด ปี3จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาที่สถาบันราชประชาสมาสัย เพื่อฟังบรรยายในหัวข้อ Foot orthotic
งานนี้ คุณภูวสิทธิ์ กลิ่นอุบล ได้ทบทวนกายวิภาคศาสตร์เรื่องเท้า และเท้าในลักษณะต่างๆ ส่วนตัวผมพูดเกี่ยวกับอุปกรณ์เสริมในเท้า(Foot orthotics)และปัญหาเกี่ยวกับเท้าที่มักพบบ่อยๆ และท้ายสุดอ.สมเกียรติ มหาอุดมพรจะพูดภาพรวมทั้งหมดและปัญหาเรื่องเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน ไหนๆ ได้เตรียมความรู้มาแล้ว ก็เลยขออนุญาตนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ต่อใน blog หวังว่าคงมีประโยชน์ต่อท่านไม่มากก็น้อยนะครับ
อุปกรณ์เสริมที่เท้า(Orthotics)สำหรับเท้าผู้ป่วยเบาหวาน
อุปกรณ์เสริมที่เท้ามีบทบาทอย่างยิ่งในการป้องกันและรักษาแผลที่เท้าผู้ป่วยที่เท้าชาสูญความรู้สึกโดยเฉพาะผู้เป็นเบาหวานที่มีอาการปลายประสาทเสื่อม ที่ถือว่าเป็นกลุ่มใหญ่และถูกตัดขามากที่สุด
หลักการทำงานของอุปกรณ์เหล่านี้คือป้องกันก่อนเกิดแผลรักษาขณะเป็นแผลและปกป้องไม่ให้แผลกลับมาเป็นอีก
ป้องกันการเกิดแผล เนื่องจากเท้าผู้ป่วยเบาหวานมักจะมีการผิดรูปจากกล้ามเนื้อเท้าบางมัดอ่อนแรง(Deformities)ส่งผลให้มีแรงกดเพิ่มขึ้นในบางจุดประกอบกับมักจะมีการจำกัดการเคลื่อนไหวของข้อจากขบวนการnonenzymatic glycosylation ที่เกิดกับperiarticular soft tissue ส่งผลให้เป็นแผลตามมาเช่น ตำแหน่งของแผลที่พบบ่อยได้แก่ที่นิ้วเท้า(ทั้งด้านdorsal หรือplantar) ตามด้วยplantar metatarsal heads
การติดตั้งอุปกรณ์เสริมจะสามารถช่วยลดแรงกดเหล่านี้เป็นการป้องกันการเกิดแผล
ใช้ในการรักษาแผล เนื่องจากผู้ป่วยเบาหวานเมื่อมีแผลที่เท้าเกิดขึ้นเท้าชามักจะย่ำบนแผลซ้ำๆเนื่องจากเท้าชาไม่มีความรู้สึกใดๆส่งผลให้เกิดอาการอักเสบติดเชื้อและบางรายถึงกับต้องตัดขาอุปกรณ์เสริมจะเข้ามาช่วยยกแผลให้ไม่สัมผัสพื้น
ใช้ในการป้องกันการกลับมาอีกครั้งของแผล (Recurrence wound)โดยพบว่าโอกาสที่เกิดแผลซ้ำพบได้ถึง60% ในผู้ป่วยที่เคยเป็นแผลมาก่อนโดยเฉพาะกลุ่มที่มีsevere peripheral neuropathy, ดื่มเหล้าหนัก, ควบคุมเบาหวานไม่ดี, พบแพทย์ช้า และการตัดบางส่วนของเท้าหรือขาก็ไม่อาจหยุดยั้งการเกิดแผลขึ้นอีก
มีข้อมูลการศึกษาวิจัยจากCalifornia and New Jersey พบว่า1 ปีหลังamputation 10-15% ของผู้ป่วยจะเกิดamputation ขึ้นใหม่ในข้างเดียวกันหรือในข้างตรงกันข้าม, 23-30% ใน3 ปีและ28-51% ใน5 ปี
เพราะว่าความผิดปกติที่เท้า(Deformities) ยังคงอยู่ทำให้มีแรงกดอยู่ที่บริเวณนั้นประกอบกับเมื่อแผลหายแล้วจะเป็นแผลเป็นซึ่งมีความยืดหยุ่นน้อยกว่าผิวหนังที่เท้าเท่าไปจึงทำให้บริเวณนี้เป็นจุดอ่อนง่ายต่อการเกิดแผลอุปกรณ์เสริมจะช่วยลดแรงกดที่บริเวณนั้น
อุปกรณ์เสริมที่เท้าหรือรองเท้ามีมากมายหลายชนิดขึ้นอยู่กับข้อบ่งชี้ในการใช้เช่นตำแหน่งแผลกลไกลการเกิดกิจวัตรประจำวันของผู้ป่วยชนิดรองเท้า
