ตลาดบางลี่...อดีตตลาดสองฤดูที่โด่งดั่ง...ของจังหวัดสุพรรณบุรี (ตอน๑)

       เมื่อวันที่ ๒๗ เมษายน ๒๕๔๗ ผมได้รับเชิญอย่างกะทันหันจากรายการโทรทัศน์ท้องถิ่น รายการที่นี่สุพรรณ ให้เป็นผู้นำพิธีกรคนสวยคือ นางสาวหนึ่งฤทัย หนูสวัสดิ์ ไปเดินเที่ยวตลาดบางลี่ พิธีกรได้ถามประวัติความเป็นมา และเรื่องราวในอดีตของตลาดบางลี่ ผมก็ตอบไปตามเท่าที่รู้มาจากปากต่อปาก ไม่ได้ค้นคว้าอะไร ก็นึกเสียดายว่าถ้ามีเวลาอีกสักหน่อยข้อมูลจะเป็นหลักเป็นฐานมากกว่านี้


      พิธีกรถามผมว่าทำไมจึงเรียกตลาดนี้ว่า “บางลี่” ผมไม่ทราบจริงๆแต่เคยเรียนถามท่านอดีตนายกเทศมนตรีเทศบาลตำบลสองพี่น้อง คุณชัยวัตร ฉันทดิลก ท่านกรุณาให้ข้อสันนิษฐานว่าอาจจะมาจากภาษาจีนแต้จิ๋วว่า “หมังหลี่” (ถ้าผมนำมาถ่ายทอดผิดก็ขออภัยพี่น้องชาวไทยเชื้อสายจีนด้วยเพราะผมจดเสียงวรรณยุกต์อย่างไม่ค่อยมั่นใจนัก) ท่านอธิบายว่า “หมัง”แปลว่า แห อวน หรือข่ายดักปลา


     ส่วนคำว่า “หลี่” แปลว่า ให้พ้นไป ไปให้ไกล ไม่อดตาย “หมังหลี่”จึงน่าจะแปลว่าออกไปพ้นจากที่อยู่ก็ไม่อดตายแม้ว่าจะมีแหเพียงปากเดียวหรือข่ายผืนเดียว นั่นแสดงว่าชุมชน “หมังหลี่”นั้นต้องมีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรจำพวกสัตว์น้ำ จากคำศัพท์นี้จึงอนุมานว่า ชุมชนชาวจีนกลุ่มดั้งเดิมที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานที่

     ตลาดบางลี่เป็นชาวจีนแต้จิ๋ว เมื่อมาอยู่ในถิ่นฐานที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยสัตว์น้ำ คว้าแหออกจากบ้านไปก็ได้อาหารกลับมา อยู่ที่นี่ไม่อดตายจึงเรียกชุมชนนี้ว่า “หมังหลี่” เมื่อคนไทยหรือคนรุ่นหลังเรียกกันต่อๆมาก็เลยเพี้ยนมาเป็น “บางลี่” เพราะชื่อหมู่บ้านของไทยเรามักขึ้นต้นด้วย บาง”อยู่แล้วเช่น บางเลน บางหลวง  ผมมานึกดูก็เข้าเค้าเพราะรอบๆชุมชนบางลี่ นั้นเมื่อตอนเด็กๆผมจำได้ว่ามีปลาชุกชุมมาก แม้ย้อนไปถึงสมัยสุนทรภู่ที่ท่านมาเมืองสุพรรณพอเรือเล่นเข้าเขตอำเภอสองพี่น้องก็บรรยายว่า   
    
    ปลาชุมกลุ้มเกลื่อนท้อง   ธารา
ลอยเล่นเห็นคนถลา            หลบสิ้น
สลิดสลาดสลับปลา         ช่อนดุก   พลุกแฮ
กระดี่กระดิกกระเดือกดิ้น กระโดดเหล้นเห็นตัว


      เกี่ยวกับข้อสันนิษฐานถึงชื่อบางลี่นี้ คุณสกุณา ฉันทดิลก(ร้านอาหารนลินธรา) ได้ค้นคว้าไว้ในวิทยานิพนธ์ปริญญาโทหัวข้อ “บางลี่ : กรณีศึกษาการเปลี่ยนแปลงของชุมชนการค้าในลุ่มน้ำท่าจีน” ของคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปีการศึกษา ๒๕๔๑ กล่าวไว้ในทำนองเดียวกันสรุปได้ว่า


      “ชื่อบางลี่นี้มาจากชาวจีนแต้จิ๋วซึ่งเป็นผู้ริเริ่มเข้ามาตั้งหลักแหล่งทำมาหากินในบริเวณนี้ เห็นว่าถิ่นฐานนี้มีชัยภูมิดีเลิศตามตำราของคนจีน โดยอธิบายว่าหากยืนอยู่ ณ จุดกึ่งกลางตลาดแล้วหันหน้าเข้าหาคลองสองพี่น้อง จะเห็นได้ว่าพื้นที่บริเวณตลาดบางลี่นี้เป็นเสมือนปากปู โดยมีลำคลองทั้งสองข้างเป็นเสมือนก้ามปูที่คอยปัดกวาดความมั่งมีเข้าสู่ปากปู ผนวกกับสภาพพื้นที่เป็นที่อุดมสมบูรณ์ ในน้ำมีปลาชุกชุม มีพืชพรรณธัญญาหารบริบูรณ์ มีชุมชนหมู่บ้านตั้งอยู่โดยรอบค้าขายได้สะดวก จึงเลือกบริเวณนี้เป็นที่ตั้งถิ่นฐานทำมาหากินจนตั้งตัวได้ ด้วยความภาคภูมิใจในพื้นที่ทำมาหากินที่พวกตนแสวงหามาได้ ชาวจีนแต้จิ๋วเหล่านี้จึงตั้งชื่อชุมชนของตนนี้ว่า”หมังหลี่”หมายความว่าไปแสวงโชคให้ไกลจากถิ่นกำเนิดจนพบผืนแผ่นดินที่อุดมสมบูรณ์แห่งนี้ อันเป็นเสมือนอนุสรณ์แห่งความสำเร็จของตนที่ได้ดั้นด้นหนีความอดอยากมาจากเมืองจีน”
    นอกจากนี้ยังมีคนสันนิษฐานที่มาของคำ”บางลี่”กันไปอีกหลายแง่หลายมุม บางท่านว่ามาจากบางอีลี่ บางท่านว่ามาจาก บางสี่ เพราะมีบางสามอยู่ไม่ไกล ก็แล้วแต่ท่านผู้อ่านจะเชื่อใคร เพราะล้วนแต่เป็นข้อสันนิษฐานทั้งสิ้น