ผู้เขียนไม่เคยเจอว่า มีคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาได้อธิบายเรื่องการจัดประเภทไว้บ้างหรือไม่ แต่พระคันถรจนาจารย์ (เป็นชื่อเรียกรวมๆ หมายถึง อาจารย์ผู้แ่ต่งคัมภีร์) ได้จัดประเภทนัยต่างๆ ไว้มากมาย... ตัวอย่างก็ใน คัมภร์สมันตปสาทิกา ได้จัดประเภทอาบัติไว้หลากหลาย เช่น
- อาบัติบางอย่างต้องเฉพาะข้างขึ้น
- อาบัติบางอย่างต้องเฉพาะข้างแรม
- อาบัติบางอย่างต้องทั้งข้างขึ้นและข้างแรม
<ul style="background-color: #99ccff">
</ul><p>…..</p><p>ใน คัมภีร์วิสุทธิมรรค ก็ได้จัดประเภทศีลไว้หลากหลาย เข่น</p><ul style="background-color: #ccffcc">
</ul><p>……</p><p>ส่วนใน พระอภิธรรมปิฎก นั้น มีปรากฎชัดเจนเรื่องการจัดประเภท เช่น</p><ul style="background-color: #00ccff">
</ul><p>มีนักปรัชญาท่านหนึ่ง (จำชื่อไม่ได้) บอกว่าปรัชญาปัจจุบันมาถึงยุคภาษาปรัชญาวิเคราะห์ และยกย่องให้ พระพุทธเจ้าทรงเป็นนักปรัชญาภาษาวิเคราะห์พระองค์แรกของโลก</p><p>………</p><p>เฉพาะในส่วนของการจัดประเภทการกระทำทางศีลธรรม เนื่องจากคำสอนของพระพุทธศาสนามิได้ใช้ตรรกะเพื่อจัดประเภทการกระทำตามนัยแห่งจริยปรัชญาโดยเฉพาะ… แต่คำสอนทั้งหมดมีจุดหมายเพื่อพระนิพพาน และีคำสอนทั้งหมดสอดคล้องกันอย่างเป็นระบบเพื่อจุดหมายนี้ (คำวิจารณ์ใกล้เคียงกัน ดู ทฤษฎีและปัญหาคุณธรรม : เปรียบเทียบกับพุทธจริยศาสตร์ )</p><p>ดังนั้น เมื่อจะศึกษาการจัดประเภททางศีลธรรมของพระพุทธศาสนาก็ต้องวิเคราะห์ประเด็นต่างๆ ออกไป เช่น เมื่อพิจารณาเฉพาะทุจริตและสุจริตแล้ว การกระทำทางพระพุทธศาสนาอาจเหลือแค่ ๒ คือ </p><ul style="background-color: #ccffff">
</ul><p>เมื่อพิจารณาตามนัยนี้ หน้าที่ทางศีลธรรมทางพระพุทธศาสนามีเพียงแค่นี้ และไม่มีประเด็น เหนือหน้าที่
……</p><p>เมื่อพิจารณาหลักประโยชน์ ๓ กล่าวคือ</p><ul style="background-color: #99ccff">
</ul><p>หน้าที่ทางศีลธรรม คือ การดำเนินชีวิตให้ได้มาซึ่งประโยชน์ทั้งสามนี้โดยสอดคล้องกัน ถ้ามุ่งแต่ประโยชน์เฉพาะชาตินี้ แต่ขัดแย้งกับประโยชน์ในชาติหน้าและประโยชน์สูงสุด ก็อาจถือว่าไม่ถูกต้อง…กรอบความคิดของ การกระทำเหนือหน้าที่ ตามนัยก็ไม่สามารถสังเกตเห็นได้ เท่าที่สังเกตเห็นได้ก็เพียงว่า เราจะให้ความสำคัญประโยชน์ชนิดใดมากกว่ากันเท่านั้น</p><p>……</p><p>เมื่อพิจารณาหน้าที่ซึ่งจะต้องปฏิบัติต่อผู้เกี่ยวข้อง พระพุทธศาสนาก็มีเรื่อง ทิศทั้ง ๖ ในสิคาลกสูตร ที่จำแนกไว้อย่างละเอียด ดังนี้</p><ul style="background-color: #ccffcc">
</ul><p>เมื่อถือเอาตามนัยนี้ ถ้าเราปฏิบัติถูกต้องในแต่ละทิศ ก็ถือว่ากระทำหน้าที่ได้ถูกต้อง แต่ถ้าปฏิบัติผิดก็อาจถือว่ากระทำหน้าที่ได้ไม่ถูกต้อง… แต่ความถูกต้องเหมาะสม จะอยู่ที่ไหนของ หน้าที่ และถ้าปฏิบัติเกินเลยไปจะจัดเป็น เหนือหน้าที่ หรือไม่ ? นั่นเป็นรายละเอียดต้องศึกษาต่อไป…..</p><p>……..</p><p>อนึ่ง ในการบำเพ็ญบารมีเพื่อบรรลุประโยชน์สูงสุด ก็ต้องบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการ... เมื่อถือเอาตามนัยนี้ หน้าที่ทางศีลธรรมของพุทธจริยศาสตร์อาจหมายถึงการบำเพ็ญบารมี ๑๐ ประการก็ได้...</p><p>บารมี ๑๐ ประการเหล่านี้ ยังจำแนกออกเป็น บารมี (ธรรมดา) อุปบารมี (ชั้นสูง) และปรมัตถบารมี (ชั้นสูงสุด) …. </p><p>นอกจากนั้น ผู้บำเพ็ญบารมีนั้น ยังกำหนดเป็นบุคลธรรมดาหรือพระโพธิสัตว์อีกด้วย… และเมื่อพิจารณาตามนัยนี้ การบำเพ็ญบารมีของบุคลธรรมดาอาจสงเคราะห์เป็น หน้าที่ทางศีลธรรมทั่วไป … ส่วนการบำเพ็ญบารมีในชั้นพระโพธิสัตว์ อาจสงเคราะห์เป็น หน้าที่ทางศีลธรรมแบบพิเศษ หรือ เหนือหน้าที่ ได้หรือไม่ ?</p><p>………</p><p>ตามที่ได้รับรู้มา ยังไม่มีการศึกษาพุทธจริยศาสตร์ตามนัยนี ้ ดังนั้น จึงยังคงท้าทายผู้ใคร่ในการศึกษาสืบต่อไป.... </p>
