ไม้ไล่หนู
หวังว่าผู้อ่านคงจะผ่านหูผ่านตากับคำว่า ไม้ไล่หนู กลุ่มที่ 11 นางรำ-กระทุ่มราย-โนนแดง พยายามหาข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องนี้ว่าเป็นไม้พันธ์อะไรกันแน่ ถามคนขายก็ไม่ยอมบอก มันเป็นธุรกิจ แต่ก็ได้คำตอบจากปราชญ์ชาวบ้านท่านหนึ่งบอกว่าเป็นไม้ล้มลุกชนิดหนึ่งที่ชื่อว่า ต้นดอกยี่โถ แต่กลุ่มของกระผมยังไม่มั่นใจในคำตอบ จึงอยากจะถามผู้รู้ในเรื่องนี้ช่วยตอบที เมื่อได้คำตอบที่ถูกต้องและแน่นอนแล้ว กลุ่มของกระผมจะบันทึกไว้เป็นภูมิปัญญาไทยเพื่อจะให้เยาวชนคนรุ่นหลังได้ศึกษาและเป็นประโยชน์ต่อไป
พิษยี่โถ
ยี่โถ มีชื่อทางพฤกษศาสตร์คือ Nerium indicum Mill. เป็นพืชซึ่งมีลำต้นสูงประมาณ 1-3 เมตร ลักษณะเป็นพุ่มไม้ สูงไม่มากนัก ออกดอกสีแดงอมชมพู หรือชมพูอ่อน (แหม! สีสวยเชียว) ส่วนของลำต้นเกลี้ยง ไม่มีหนามแหลมคม แต่กิ่งเปราะ และมีน้ำยางสีขาวซึ่งเป็นอันตรายได้
พิษของยี่โถ อันตรายของต้นยี่โถนั้นรุนแรงอย่างไม่น่าเชื่อเลยทีเดียว เพราะสารพิษที่อยู่ในน้ำยางนั้นมีฤทธิ์คล้ายสารดิจิตาลิสซึ่งส่งผลกระทบถึงหัวใจโดยตรง และผลจากการกินยางจากใบหรือเปลือกลำต้นของต้นดอกยี่โถเข้าไป จะทำให้เกิดอันตรายต่อระบบหัวใจโดยอาจทำให้หัวใจวายตายได้ทีเดียว
อาการของสุนัขหรือแมวที่กินยางของต้นยี่โถ จะพบว่าสัตว์มีอาการกระสับกระส่าย หอบจัด น้ำลายไหล อาเจียนถ่ายท้อง ถ้ากินเข้าไปมากๆ อาจจะมีอาการซึมจัด และหัวใจเต้นอ่อนลงจนเสียชีวิตได้
ผมเคยรักษาสุนัขพันธ์ อิงลิช คอกเกอร์ สเปเนียล เจ้าของระบุชัดเจนว่า มันกัดกินใบยี่โถเข้าไปมาก ซึ่งหลังจากที่สุนัขตัวนั้นได้กินไปเพียง 15-20 นาที ก็เริ่มแสดงอาการน้ำลายไหล หอบจัด เรียกได้ว่าตอนที่เจ้าของพามารักษานั้น ผมได้ยินแต่เสียงหอบอย่างหนักของสุนัขตัวนี้ และพอสอบถามกับเจ้าของก็ได้ความว่า ที่บ้านปลูกต้นยี่โถไว้ แล้วเค้าก็เห็นว่า เจ้าสุนัขตัวเนี้ยไปกินต้นไม้ชนิดนี้เข้าไป แต่เจ้าของไม่ทราบเลยว่า ยี่โถเป็นต้นไม้มีพิษ
การแก้พิษยี่โถ ก่อนอื่นต้องมาสังเกตดูครับว่า สัตว์เลี้ยงแสดงอาการพิษในระดับไหน ถ้าเห็นว่าเพิ่งกินเข้าไปหรือกินเข้าไปแล้ว แต่ยังไม่มีอาการทางระบบประสาทโดยสัตว์ยังมีสติดีอยู่ ให้รีบทำให้สุนัข หรือแมวอาเจียนออกมาก่อนได้เลย ซึ่งของที่ควรมีไว้คู่บ้านเสมอเพื่อการนี้คือ Banking soda ป้อนให้สัตว์กินครับ ไม่นานนักเค้าก็จะอาเจียนออกมา ต่อจากนั้นให้ป้อนผงถ่านที่มีสรรพคุณในการช่วยดูดซึมพิษตามเข้าไปทันที เพราะถ้าพิษยังไม่ดูดซึมเข้าในกระแสเลือดก็จะยังไม่มีอันตราย แต่ถ้าสัตว์ได้กินใบยี่โถเข้านานแล้ว และเริ่มมีอาการหมดสติ การป้อนสิ่งใดก็ตามเป็นสิ่งที่ไม่สมควรกระทำอย่างยิ่ง ขอให้ยุติวิธีนี้ได้เลยครับ เพราะจะทำให้สัตว์สำลักสิ่งที่ป้อนยิ่งเท่ากับเพิ่มความอันตรายต่อชีวิตมากยิ่งขึ้น ถ้าถึงขั้นที่ว่านี้ให้รีบอุ้มสัตว์เลี้ยงไปหาสัตวแพทย์ให้ไวที่สุดถือเป็นดีที่สุดครับ เพราะการช่วยเหลือสัตว์ที่รับพิษยี่โถนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย ด้วยความที่คุณสมบัติของพิษซึ่งส่งผลต่อระบบการทำงานของหัวใจโดยตรง สัตว์อาจต้องอยู่ในความดูแลของสัตวแพทย์นานจนกว่าอาการอยู่ในขั้นที่ปลอดภัย เจ้าของจึงสามารถพากลับบ้านได้
เห็นไหมครับว่า สวยๆ อย่างนี้บางทีก็มีพิษสงอย่างไม่น่าเชื่อ พิษที่ว่านี้อาจไม่เกิดขึ้นกับมนุษย์ผู้รู้เดียงสา แต่สามารถเกิดขึ้นได้กับสัตว์เลี้ยงได้เสมอ เพราะความซุกซนนี้เองที่บางทีก็ทำให้เกิดปัญหาที่น่าตกใจได้ไม่น้อย แต่ก็ไม่ใช่ว่าจะปลูกยี่โถไม่ได้นะครับ หรือบางท่านกำลังคิดจะฟันยี่โถทิ้งเสียหมดก็ไม่รู้ เป็นหน้าที่ของเราครับที่ต้องหมั่นสังเกตสัตว์เลี้ยง ไม่ให้กินหรือแทะสิ่งใดอย่างมั่วๆ ซั่วๆ หากไปแทะต้นยี่โถเข้า และถ้าช่วยเหลือไม่ทันท่วงที อาจจะดับชีวีเอาได้ง่ายๆ ท่านอาจต้องมานั่งอุทานภายหลังว่า “พุทโธ เพราะยี่โถแท้ๆ