ปัจจุบันนี้โรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามกลายมาเป็นทางเลือกทางการศึกษาที่สำคัญของสังคมมุสลิม ผู้ปกครองจำนวนมากที่ส่งลูกหลานเข้าสู่สถาบันการศึกษาประเภทนี้ เพื่อหวังให้ลูกหลานมุสลิมเป็นบุคคลที่มีคุณภาพ คำว่าคุณภาพ ในความเข้าใจของสังคมมุสลิมมิได้หมายถึงบุคคลที่มีความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาใดวิชาหนึ่ง มิได้หมายถึงการมีงานทำที่มั่นคง และมิได้หมายถึงเพียงแค่การมีคุณภาพชีวิตที่ดีในโลกนี้เพียงเท่านั้น แต่ทว่าเราหมายถึงการมีชีวิตที่ดีทั้งในโลกดุนยานี้ และโลกอาคีเราะฮฺ(โลกหน้า) ดั่งคำที่เรากล่าวขอพรจากพระเจ้าอยู่ประจำว่า
<h2 style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: center" align="center">ربناآتنافىالدنياحسنة وفىالآخرة حسنة وقناعداب النار</h2><p>โอ้! พระผู้อภิบาลของเราขอพระองค์ทรงโปรดประทานชีวิตที่ดีในโลกดุนยานี้แก่เรา และขอพระองค์ทรงประทานชีวิตในโลกอาคีเราะฮฺที่ดีแก่เราด้วยเทอญ และขอให้พระองค์ให้ความคุ้มครองแก่เราให้พ้นจากการลงโทษของไฟนรกด้วยเทอญ การประกันคุณภาพการศึกษาจึงเป็นทางออกหนึ่งสำหรับการสร้างคุณภาพให้แก่เยาวชนมุสลิมสำหรับโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม แต่ที่น่าเสียดายมีโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามจำนวนมากที่ไม่เห็นความจำเป็นของการประกันคุณภาพการศึกษา หรือเห็นความจำเป็นแต่ก็ไม่เข้าใจแนวทางในการดำเนินการประกันคุณภาพการศึกษา ทั้งนี้อาจเป็นเพราะว่าความไม่ยอมปลดปล่อยความคิดให้หลุดจากกรอบความคิดเดิม ๆ หรือพูดอีกนัยหนึ่งคือยังมีกำแพงที่มาขวางกั้นความคิดของผู้บริหารและบุคลากรของโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามไม่ให้เข้าถึงแก่นแท้ของอัลอิสลาม ผมขอเชิญชวนชาวปอเนาะ(หมายถึงโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม) ให้หันมามองการบริหารการประกันคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนโดยผ่านแนวคิดอิสลามานุวัตร (Islamization) แล้วเราจะพบว่าการประกันคุณภาพการศึกษาคือส่วนหนึ่งของอะมัลอิสลามีย์ (ภารกิจอิสลาม) แล้วการประกันคุณภาพการศึกษาคืออะไร มีความสำคัญอย่างไร และมีแนวทางในการดำเนินการประกันคุณภาพอย่างไร ผู้เขียนจะพยายามนำเสนอภาพการประกันคุณภาพการศึกษาภายใต้กรอบวิธีคิดแบบอิสลามานุวัตร(Islamization)</p><p>อิสลามานุวัตร (Islamization)? </p><p> ดร.อิสมาแอล อัลฟารูกี ชาวปาเลสไตน์ จากสถาบันนานาชาติเกี่ยวกับแนวคิดอิสลาม หรือ Internatioanal Institute Islamic though (IIIT) ได้นิยามอิสลามานุวัตรองค์ความรู้(Islamization of knowledge) ว่า การทำให้องค์ความรู้สมัยใหม่ให้เป็นแบบฉบับอิสลาม ในขณะที่ ซัยยิด นากิบ อัล อัตลาส จากสถาบันนานาชาติแห่งความคิดและอารยธรรมอิสลาม หรือ Internatioanal Instituteof Islamicthough and civilization (ISTAC) ได้ให้คำนิยามว่าการทำให้องค์ความรู้ร่วมสมัยเป็นแบบฉบับอิสลาม </p><p> </p><h2 style="background: #b3b3b3; margin: 0cm 0cm 0pt">ความหมายของการประกันคุณภาพการศึกษาตามมิติของอิสลามานุวัตร </h2><p> </p><p> การประกันคุณภาพการศึกษา หมายถึง การบริหารจัดการและการดำเนินกิจกรรมตามภารกิจปกติของสถานศึกษา เพื่อพัฒนาคุณภาพของผู้เรียนอย่างต่อเนื่อง สร้างความมั่นใจให้ผู้รับบริการทางการศึกษา ทั้งผู้รับบริการโดยตรง ได้แก่ ผู้เรียน ผู้ปกครอง และผู้รับบริการทางอ้อม ได้แก่ สถานประกอบการ ประชาชน และสังคมโดยรวม ซึ่งมีแนวคิดที่สำคัญ ดังนี้ </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>มีการดำเนินงาน 3 ขั้นตอน ดังนี้ </p><p> 1. การพัฒนาคุณภาพ </p><p> 2. การตรวจติดตามคุณภาพ </p><p> 3. การประเมินคุณภาพ </p><h2 style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: center" align="center">ربناآتنافىالدنياحسنة وفىالآخرة حسنة وقناعداب النار</h2><p>โอ้! พระผู้อภิบาลของเราขอพระองค์ทรงโปรดประทานชีวิตที่ดีในโลกดุนยานี้แก่เรา และขอพระองค์ทรงประทานชีวิตในโลกอาคีเราะฮฺที่ดีแก่เราด้วยเทอญ และขอให้พระองค์ให้ความคุ้มครองแก่เราให้พ้นจากการลงโทษของไฟนรกด้วยเทอญ </p><p> ดุอาอฺหรือบทขอพรข้างต้นจึงเป็นเสมือนกับวิสัยทัศน์ (vision) ในการจัดการการศึกษาในโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม กล่าวคือโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามต้องมีพันธกิจ (mission) ในการจัดการศึกษาให้ผู้เรียนมีคุณภาพชีวิตที่ดีในโลกนี้ และมีแนวทางที่ชัดเจนในการเดินทางสู่สรวงสรรค์อันสถาพรของพระองค์ ดังนั้นคุณภาพการศึกษาในที่นี้จึงมิได้หมายถึงการประกันคุณภาพการศึกษาของสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) เพียงเท่านั้น แต่ยังหมายรวมถึงการรับรองหรือความพึงพระทัยจากเอกองค์อัลลอฺ (ซ.บ.)อีกด้วย จากความหมายและแนวคิดข้างต้นอาจสรุปได้ว่า การประกันคุณภาพการศึกษาก็คือกระบวนการสร้างคุณภาพและกระบวนการผดุงคุณภาพอย่างต่อเนื่อง มีคนกล่าวว่าการทำความดีนั้นทำง่ายแต่การรักษาความดีให้เสมอต้นเสมอปลายนั้นยากยิ่งกว่า ดังนั้นระบบการประกันคุณภาพการศึกษาจึงสอดคล้องกับหลักการรักษาความดีอย่างสม่ำเสมอ - อิสติกอมะฮฺ (إستقامة) นั้นเอง ดังที่ท่านศาสดามุหัมหมัด (ศ็อลฯ) ได้กว่าว่า</p><p align="center">”กิจการงานที่อัลลอฮฺทรงรักที่สุด คือ กิจการงานที่มีความสม่ำเสมอ- อิสติกอมะฮฺ(إستقامة) นั้นเอง”</p><p> ดังนั้นการที่เราจะรักษากิจการงานของเราให้สม่ำเสมอ - อิสติกอมะฮฺ (إستقامة) ได้นั้นจำเป็นต้องอาศัยหลักการตรวจสอบตนเอง – มูหาซาบะฮฺ (محاسبة) ดังที่ท่านศาสดาได้กล่าวว่า </p><p align="center">“จงตรวจสอบตัวของท่านเองก่อนที่ตัวของท่านจะถูกตรวจสอบ” </p><p>เมื่อเราตรวจสอบตัวเองแล้วเราก็นำผลการตรวจสอบที่ได้รับไปพัฒนาปรับปรุงตนเอง โดยใช้หลักการขัดเกลาตนเอง – อิศละฮฺนัฟซัก (إصلاح نفسك) ดังที่อัลลอฮฺทรงตรัสว่า</p><p align="center"> قدافلح من زكاها وقدخاب من دساها</p><p align="center">แท้ที่จริงแล้งบุคคลที่ขัดเกลาเขาจะประสบผลสำเร็จ และบุคคลใดที่หมักหมมเขาจะประสบแต่ความขาดทุน </p><p align="center">قدافلح من تزكى </p><p align="center">แท้ที่จริงบุคคลที่ขัดเกลาเขาจะประสบผลสำเร็จ </p><p> การพัฒนาตนเองให้ได้ผลต้องทำโดยการวางแผน การวางแผนที่ดีต้องเป็นการวางแผนร่วมกันโดยการคิดวางแผนเพื่อ โดยใช้หลักการปรึกษาหารือ – ชูรอ (شورى) ดังที่พระองค์อัลลอฮฺทรงตรัสว่า </p><p align="center">...وشاورهم فىالأمرفاداعزمت فتوكل علىالله...</p><p align="center">และจงปรึกษาหารือกับพวกเขาในกิจการทั้งหลาย ครั้นเมื่อเจ้าได้ตัดสินใจแล้วก็จงมอบหมายแด่อัลลอฮเถิด (อาละอิมรอน : 159) </p><p> หลังจากนั้นก็นำผลหรือแผนที่ได้จากการปรึกษาหารือไปดำเนินการปฏิบัติให้เป็นจริงโดยใช้หลักการทำความดี – อามัลซอและห์ (عمل الصالحات) ดังที่อัลลอฮฺทรงตรัสว่า </p><p align="center">والعصر إنّ الإنسان لفى خسر إلاالدينءامنواوعملواالصالحات وتواصوابالحق وتواصوابالصّبر </p><p align="center">ขอสาบานด้วยกาลเวลา แท้จริงมนุษย์นั้นอยู่ที่การขาดทุน นอกจาก บรรดาผู้ศรัทธาและกระทำความดี และตักเตือนกันและกันในสิ่งที่เป็นสัจธรรม และตักเตือนกันและกันให้มีความอดทน</p><p> โดยคำนึงเสมอว่าแผนการที่กำหนดไว้จะสำเร็จหรือไม่ขึ้นอยู่กับความประสงค์ของอัลลอฮฺหรือการมอบหมายต่อพระองค์ (توكل علىالله) จากที่กล่าวมาข้างต้นเราจึงสามารถสรุปการประกันคุณภาพการศึกษาโดยใช้วิธีคิดแบบอิสลามานุวัตร ได้ดังนี </p><p> </p><p>ความจำเป็นในการดำเนินการประกันคุณภาพการศึกษาในโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม </p><ol style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="text-justify: inter-cluster; margin: 12pt 0cm 0pt; text-align: justify; tab-stops: list 36.0pt">
ความจำเป็นในมิติศาสนบัญญัติ (شرعية)
</li></ol><p> ในความเป็นจริงแล้ววงจรเดมมิ่ง ซึ่งเป็นแนวคิดที่สำคัญในการประกันคุณภาพการศึกษา มีความสอดคล้องกับหลักการศาสนาอิสลามอย่างยิ่ง แต่ถูกนำเสนอโดยนักวิชาการที่ไม่ใช่มุสลิมทำให้เราเข้าใจว่าการประกันคุณภาพจึงไม่มีความจำเป็นในมิติศาสนา (شرعية) ดังนั้นผู้เขียนจึงพยายามที่จะศึกษาและทำความเข้าใจกับระบบประกันคุณภาพการศึกษา ยิ่งศึกษายิ่งพบว่าแนวคิดเหล่านี้เป็นแนวคิดที่สอดคล้องกับหลักการศาสนาอิสลามเป็นอย่างมาก และไม่มีส่วนที่ขัดแย้งกับหลักการศาสนาอิสลามเลย น่าเสียดายที่นักการศาสนามิได้ศึกษาเพื่อนำ หลักการเหล่านี้มาจัดระบบในเชิงบริหาร จะอย่างไรก็แล้วแต่ ชาวปอเนาะ หรือผู้บริหารและบุคลากรของโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามควรให้ความสำคัญกับการดำเนินการประกันคุณภาพการศึกษาบนพื้นฐานหลักคำสอนของศาสนาอิสลาม ซึ่งการปฏิบัติตามหลักคำสอนเหล่านี้สิ่งที่เราเราได้สร้างคุณภาพให้เยาวชนมุสลิมอย่างแท้จริง และจะได้รับ ผลบุญ หรือ สรวงสวรรค์จากพระองค์เป็นการตอบแทนในโลกอาคีเราะฮฺ อีกด้วย</p><p>2. ความจำเป็นในมิติกฎหมาย </p><p> พรบ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 ได้กำหนดให้สถานศึกษาดำเนินการประกันคุณภาพการศึกษาในหมวดที่ 6 มาตราที่ 48 ดังนี้ “ให้หน่วยงานต้นสังกัดและสถานศึกษาจัดให้มีระบบประกันคุณภาพภายในสถานศึกษาและให้ถือว่าการประกันคุณภาพภายในเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการบริหารการศึกษาที่ต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่อง โดยมีการจัดทำรายงานประจำปีเสนอต่อหน่วยงานต้นสังกัด หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และเปิดเผยต่อสาธารณชน เพื่อนำไปสู่การพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานการศึกษา และเพื่อรองรับการประกันคุณภาพภายนอก” ประกอบกับกฎกระทรวง ว่าด้วย หลักเกณฑ์ และวิธีการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ.2546 หมวด 1 ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ข้อ 2 กำหนดว่า ให้สถานศึกษาจัดให้มีระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาเพื่อสร้างความมั่นใจแก่ผู้ที่เกี่ยวข้องว่าผู้เรียนทุกคนจะได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพจากสถานศึกษาเพื่อการพัฒนาความรู้ ความสามารถ และคุณลักษณะที่พึงประสงค์ตามมาตรฐานการศึกษาที่กำหนดในหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานอย่างเต็มศักยภาพ ระบบประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา เป็นส่วนหนึ่งของการบริหารการศึกษา ซึ่งเป็นกระบวนการพัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง ประกอบด้วย </p><p> 1. การจัดระบบบริหารและสารสนเทศ </p><p> 2. การพัฒนามาตรฐานการศึกษา </p><p> 3. การจัดทำแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษา </p><p> 4. การดำเนินงานตามแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษา </p><p> 5. การตรวจสอบและทบทวนคุณภาพการศึกษา </p><p> 6. การประเมินคุณภาพการศึกษา </p><p> 7. การรายงานคุณภาพการศึกษาประจำปี </p><p> 8. การผดุงระบบการประกันคุณภาพการศึกษา (โดยยึดหลักดังนี้) </p><p> - ทุกฝ่ายมีส่วนร่วม (تعاون) </p><p> - ต้องต่อเนื่องและยั่งยืน (إستقامة) </p><p> - ต้องแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (شورى / تعليم) </p><p> </p>
