ถ้าสังคมไทยไม่ยอมรับความจริงว่า พวกเราล้มเหลวในการสร้างคนดี พวกเราก็คงวนเวียนกับการสร้างกติกาไปอีกชั่วกัปชั่วกัลป์

ศาสตร์ต่างๆ ล้วนมี “มนุษย์เป็นศูนย์กลาง”   ทุกอย่างเพื่อ “ความสุข”“ความอยู่ดีกินดีของมนุษย์”   สังคมศาสตร์ของตะวันตกเน้นการออกแบบกลไก กติกามากำหนดพฤติกรรมมนุษย์  ไม่ว่า จะเป็น รัฐ  กฎหมาย ตลาด     การทำให้สังคมดีขึ้น จึงต้องแก้ไขการออกแบบกติกาสังคม (เหมือนที่เราดิ้นรนสร้าง รัฐธรรมนูญนับเป็นสิบๆฉบับ)

   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">พื้นฐานวัฒนธรรมไทยมาจากสังคมพุทธ ซึ่งจะว่าไป  ศาสนาก็มี “มนุษย์เป็นศูนย์กลาง” ในแง่ที่ว่า  มีศาสนาเพื่อ “ความสุข” ของมนุษย์  เช่นกัน  แต่จุดต่างที่ใหญ่หลวงก็คือ    การทำให้สังคมดีขึ้นต้องเป็นการปรับปรุงแก้ไขที่ตัวศูนย์กลาง  คือ  มนุษย์ (กายและจิต) นั่นเอง     การศึกษาตามศาสตร์ทางตะวันตกเน้น หลักการ  แต่การศึกษาตามศาสตร์ทางตะวันออก รวมถึง ศาสนา  เน้นว่าจะต้องไปให้ถึงการปฏิบัติ</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">อย่างไรก็ดี  ศาสนา อย่างเช่นศาสนาพุทธ ก็สร้างกติกาขึ้นมาจัดระบบความสัมพันธ์ของคนเช่นกัน  อย่างเช่น  ศีล  ซึ่งพระธรรมปิฎก บอกว่า  “ศีลห้า เป็นมาตรฐานอย่างต่ำสำหรับจัดระเบียบชีวิตและสังคมของมนุษย์”  (ที่จริงก้าวข้ามไปถึงความสัมพันธ์กับธรรมชาติคือ สิ่งมีชีวิตอื่น)  สำหรับพุทธศาสนาแล้ว  "ศีล" เป็นเครื่องควบคุมการแสวงหา “ความสุขแบบพึ่งพา” (คือความสุขจากความพอใจในรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส)   ซึ่งจะทำให้เรามีชีวิตที่ดีมีความสุขได้ในระดับเพียง “ขั้นต้น” เท่านั้น  </p>    <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">การแสวงหาความสุขของมนุษย์ ในศาสนา ลึกซึ้งมากกว่า การอยู่ดีกินดี  แต่รวมถึงความสุขทางจิตใจ    กติกา อย่างเช่น กฎหมาย  กติกา  กลไกรัฐ   ดูๆไปก็อยู่ในระดับเดียวกับ  ศีล  คือเพื่อสร้างระเบียบสังคม ที่จะทำให้มนุษย์มีความสุขขั้นพื้นฐานเท่านั้นเอง     แต่ศาสนาลงลึกไปมากกว่านั้น  ถึงขั้นการพัฒนาจิต  โดยใช้ "สมาธิ" เป็นเครื่องมือ   และการเป็นอิสระ คือ ไม่มีอะไรที่ต้องทำเพื่อตัวเองอีก  จึงทำเพื่อผู้อื่นได้เต็มที่  โดยใช้ "ปัญญา" เป็นเครื่องมือ</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">จุดแข็งของกฎหมาย  กลไกรัฐ  คือ  เครื่องมือในการลงโทษ  ที่ถ้านำมาใช้อย่างถูกต้อง  ทำชั่วก็ได้ชั่วกันตรงนั้นให้เห็นเลย    แต่จุดอ่อนก็คือ  มนุษย์พยายามหาช่องโหว่  ถ้าทำไม่ดีก็พยายามอย่าให้ถูกจับได้เป็นพอ     ด้วยเหตุนี้ สังคมจึงยังยุ่งเหยิงเพราะการบังคับกติกาที่หละหลวมและไม่เท่าเทียม </p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">แต่ศาสนานั้น  ตนต้องควบคุมตน  ถ้าทำได้จริง  “ต้นทุนสังคม” (social cost) ในการทำให้สังคมเป็นสุข  จะต่ำกว่าการใช้กลไกรัฐและกฎหมายมาก</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">ถ้าสังคมไทยไม่ยอมรับความจริงว่า พวกเราล้มเหลวในการสร้างคนดี   พวกเราก็คงวนเวียนกับการสร้างกติกาไปอีกชั่วกัปชั่วกัลป์</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">เราเองเห็นด้วยกับการสร้างกติกาสังคมที่ดี  แต่ไม่เห็นด้วยกับการละเลยการสร้างคนดี</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p>