โวหาร

        สำหรับวรรณคดีทั้งร้อยกรองและร้อยแก้วได้แบ่งโวหารออกเป็น 5 ประเภท  คือ

        ๑.   อุปมาโวหาร  คือ  การใช้ข้อความเปรียบเทียบให้เห็นภาพพจน์โดยใช้คำ  เช่น  ดัง        เหมือน  เช่น  ดุจ  คล้าย  เป็นต้น

ตัวอย่าง                                

                                        “ ปางพี่มาดสมานสุมาลย์สมร

                                ดังหมายดวงหมายเดือนดารากร

                                อันลอยพื้นอำพรพโยมพราย “

( เพลงยาว  โดยเจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์ )

         ๒.   บรรยายโวหาร  คือ  การอธิบายเหตุการณ์ตามลำดับอย่างชัดเจน  ( ความหมาย           เหมือนธรรมเนียมตะวันตก )

ตัวอย่าง  …การบรรยายเกาะแก้วพิศดารในเรื่องพระอภัยมณี

                        “ อันเกาะแก้วพิศดารสถานนี้            โภชนาสาลีก็มีถม

                แต่คราวหลัวครั้งสมุทรโคดม                   มาสร้างสมสิกขาสมาทาน

                เธอทำไร่ไว้ที่ริมภูเขาหลวง                       ครั้นแตกรวงออกมาเล่าเป็นข้าวสาร

                ได้สืบพืชยืดอยู่แต่บูราณ                            คิดอ่านเอาเดียวมาเหลียวไป

( สุนทรภู่ )

       ๓.   พรรณนาโวหาร  คือ  การให้รายละเอียดอย่างลึกซึ้งให้เห็นภาพ ( ความหมายเหมือน ของธรรมเนียมตะวันตก )

ตัวอย่าง

                                        “ ชั่วเหยี่ยวกระหยับปีกกลางเปลวแดด

                                ร้อนที่แผดก็ผ่อนเพลาพระเวหา

                                พอใบไหวพลิกริกริกมา

                                ก็รู้ว่าวันนี้มีลมวก

                                เพียงกระเพื่อมเลื่อมรับวับวับไหว

                                ก็รู้ว่าน้ำใสใช่กระจก

                                เพียงแววตาคู่นั้นหวั่นสะทก

                                ก็รู้ว่าในอกมีหัวใจ “

( เพียงความเคลื่อนไหว  ของเนาวรัตน์  พงศ์ไพบูลย์ )

        ๔.   เทศนาโวหาร  คือ  การชี้แจงสั่งสอนประกอบด้วยเหตุผลสัจธรรมเพื่อโน้มน้าวใจผู้อ่าน  ผู้ฟัง

ตัวอย่าง   …โยคีสอนสุดสาครในเรื่องพระอภัยมณี

                “ บัดเดี๋ยวดังหง่างเหง่งวังเวงแว่ว              สะดุ้งแล้วเหลียวแลชะแง้หา

        เห็นโยคีขี่รุ้งพุ่งออกมา                                      ประคองพาขึ้นไปจนบนบรรพต

        แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์                                มันแสนสุดลึกล้ำเหลือกำหนด

        อันเถาวัลย์พันเกี่ยวที่เลี้ยวลด                             ก็ไม่คดเหมือนหนึ่งในน้ำใจคน “

( สุนทรภู่ )

        ๕.   สาธกโวหาร  คือ  การยกตัวอย่างประกอบ  หรือกล่าวอ้างอิงในข้อความที่ผู้เขียนรจนา  อาจเป็นการกล่าวพาดพิงก็ได้  ด้วยคำที่ยกมาเป็นหลักธรรม  ภาษิต  คำพังเพยหรือตำนาน      นิทานเป็นต้น

        ตัวอย่าง  …โยคีเทศนาทหารทัพลังกาและเมืองผลึกในเรื่องพระอภัยมณี

                “ คือรูปรสกลิ่นเสียงไม่เที่ยงแท้                ย่อมเฒ่าแก่เกิดโรคโศกสงสาร

        ความตายหนึ่งพึงเห็นเป็นประธาน                   หวังนิพพานพ้นทุกข์สุขสบาย

        ซึ่งบ้านเมืองเคืองเข็ญถึงเช่นนี้                          เพราะโลกีย์ตัณหาพาฉิบหาย

        อันศีลห้าว่าอย่าทำให้จำตาย                             จะตกอบายภูมิขุมนรก

( สุนทรภู่ )