ผมดีใจมากที่ทราบข่าวว่า รศ. สายันต์ ไพรชาญจิตร์ ได้รับรางวัลผลงานวิจัยดีเด่น ปี 2549 จาก วช. เป็น 1 ในผลงานวิจัย 13 เรื่องที่ได้รับรางวัลชมเชย ผมงานของ รศ. สายันต์ ที่ได้รับรางวัลคือ "กระบวนการโบราณคดีชุมชน : การวิจัยเชิงปฏิบัติการพัฒนาแบบมีส่วนร่วมเพื่อเสริมความสามารถของชุมชนท้องถิ่นในการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรมในจังหวัดน่าน" ผลงานชิ้นนี้ควรได้รับรางวัลจริง ๆ ผมเคยไปดูด้วยตนเองมาแล้ว ผมยังติดใจ "พิพิธภัณฑ์วันเดียว" มาจนบัดนี้ คือเป็นพิพิธภัณฑ์ชุมชนที่ชุมชนร่วมกันสร้างอย่างง่าย ๆ อาคารสร้างเสร็จในวันเดียวและชาวบ้านร่วมกันเอาสิ่งของโบราณมามอบให้
ชาวบ้านไม่ได้มอบให้เฉพาะวัตถุ แต่ยังมอบ "ความรู้ฝังลึก" ให้แก่พิพิธภัณฑ์ผ่านการ "ขอความรู้" ของ นศ.ระดับปริญญาโท - ตรี ของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ การได้เล่าเรื่องเก่า ๆ เอาเรื่องเก่ามาฟื้นชีวิตผูกพันกับวัตถุที่เป็นของเก่า ก่อความภูมิใจในรากเหง้าและประวัติศาสตร์ของชุมชน เกิดพลังความเข้มแข็งของชุมชน ผมจึงจัด รศ. สายันต์ ไพรชาญจิตร์ เป็น "นักจัดการความรู้ชุมชน" เน้นที่ความรู้ด้านโบราณคดี โดยมีชาวบ้านเป็น "คุณกิจ" ทีมของ รศ. สายันต์ เป็น "คุณอำนวย"
ผมเข้า Google ค้นชื่อ สายันต์ ไพรชาญจิตร์ พบบทความที่ท่านเขียนเรื่อง "โบราณคดีชุมชน" กับการโน้มรัฐให้รับรองสิทธิของชุมชนท้องถิ่นในการจัดการอดีต น่าอ่านมากครับ อ่านได้ที่ http://www.bangkokbiznews.com/2007/special/total_article/pdf/24-sayan1.pdf และ http://www.bangkokbiznews.com/2007/special/total_article/pdf/25-sayan2.pdf อ่านแล้วจะเห็นประเด็นของการกระจายอำนาจการจัดการตนเองของชุมชน
จากบทความนี้ทำให้ผมทราบว่า รศ. สายันต์ ไพรชาญจิตร์ ได้ย้ายจากคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ ไปสังกัดโครงการโบราณคดีชุมชน ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากรแล้ว เป็นอันว่าบัณฑิตเกียรตินิยมอันดับ 1 ด้านโบราณคดี มศก. ได้กลับมาอยู่บ้านแล้ว และเชื่อว่าการวิจัยและพัฒนาโบราณคดีชุมชนของท่านจะก่อคุณูปการต่อชุมชนไทยอย่างมหาศาล
วิจารณ์ พานิช
2 มิ.ย.50
อาจารย์สายันต์เป็นอาจารย์ที่มากกว่าอาจารย์ และมีจุดยืนทางวิชาการและมีจุดยืนของตัวตนความเป็นครู ผู้ให้ ของศิษย์ เป็นคุณอำนวยของชาวบ้าน
เพลงพระคุณที่สาม
คำร้อง / ทำนอง ครูอร่าม ขาวสะอาด
ครูบาอาจารย์ที่ท่านประทานความรู้มาให้ อบรมจิตใจให้รู้ผิดชอบชั่วดี
ก่อนจะนอนสวดมนต์อ้อนวอนทุกที ขอกุศลบุญบารมีส่งเสริมครูนี้ให้ร่มเย็น
ครูมีบุญคุณจะต้องเทิดทูนเอาไว้เหนือเกล้า ท่านสั่งสอนเราอบรมให้เราไม่เว้น
ท่านอุทิศไม่คิดถึงความยากเย็น สอนให้รู้จัดเจนเฝ้าแนะเฝ้าเน้นมิได้อำพราง
* พระคุณที่สามงดงามแจ่มใส แต่ว่าใครหนอใครเปรียบเปรยครูไว้ว่าเป็นเรือจ้าง
ถ้าหากจะคิดยิ่งคิดยิ่งเห็นว่าผิดทาง มีใครไหนบ้างแนะนำแนวทางอย่างครู
บุญเคยทำมาตั้งแต่ปางใดเรายกให้ท่าน ตั้งใจกราบกรานเคารพคุณท่านกตัญญู
โรคและภัยอย่ามาแผ้วพานคุณครู ขอกุศลผลบุญค้ำชูให้ครูเป็นสุข
อาจารย์สายันต์ทั้งดีและเก่ง คำพูดของอาจารย์คือพลังที่เป็นแรงผลักดันให้รู้คุณค่าของตนเอง ขอบคุณในความกรุณาของอาจารย์ ที่ศิษย์คนนี้ไม่รู้จะตอบแทนอย่างไร รู้เพียงว่าจะให้การเคารพและเทิดทูนทั้งการกระทำ กาย วาจา และใจ
ศาสตราจารย์สายันต์ ไพรชาญจิตร์
เราจะหาคนเก่งในสังคม หาได้ไม่ยาก และหาคนดีๆๆก็มีหาได้ไม่ยากเหมือนกัน แต่จะหาทั้งคนเก่งทั้งดีด้วยเดี๋ยวนี้หายาก เป็นความโชคดีที่ได้มีโอกาสเป็นศิษย์ของอาจารย์ อาจารย์มีสิ่งพิเศษที่ทำให้ผู้ใกล้ชิดรู้สึกถึงคุณค่าในตนเอง นอกจากเป็นผู้มีความรู้มากมายแล้วอาจารย์ยัง เป็นผู้มีเมตตา ในบทบาทของครู อาจารย์ห่วงศิษย์ทุกคน ทว่าจริงๆในระดับมหาบัณฑิตไม่เคยเห็นว่าอาจารย์จะต้องดูแล แก้ปัญหาศิษย์กันขนาดนี้แต่อาจารย์สายันต์ทำ และต่อเนื่อง ไม่เคยปล่อยปละ ละเลย อาจารย์ดีมากค่ะ ด้านชุมชนอาจารย์ปลูกฝังศิษย์ให้เห็นใจชาวบ้าน ชาวบ้านมาก่อนทุกสิ่ง(อานาจ รัฐ เงิน) ชาวบ้านมีความสำคัญ และอาจารย์ก็เป็นที่ยอมรับของชาวบ้านเพราะความจริงใจแบบแนวราบ(เข้าถึงกันแบบบ้านๆ อย่างมิตร พี่น้อง ) มิใช่ใส่ใจแบบแนวดิ่ง(เข้าถึงแบบคิดให้เอง สรุปให้เองเช่น ราชการ นักวิชาการ) อาจารย์จึงเป็นผู้นำทางโบราณคดีชุมชน "เป็นบิดาโบราณคดีชุมชน" ลูกศิษย์คนนี้รักและศรัทธาอาจารย์ จะปฏิบัติตนเป็นคนดีตามแนวทางที่อาจารย์สอนสั่ง ดูแลสังคมดูแลชาวบ้าน เท่ากับดูแลชาติบ้านเมือง