จริยธรรม ยังคงเป็นหัวใจสำคัญในการที่จะดำรงตนดำเนินชีพ เพื่อการอยู่ดีมีสุขในชีวิต การศึกษาในปัจจุบัน บางแห่งก็ให้ความสำคัญในเรื่องดังกล่าวนี้มาก แต่บางแห่งก็เป็นเพียงธุรกรรมทางทาชีพ อาทิตย์ที่ผ่านมา17-22 มิถุนายน ได้พานักศึกษาไปเข้าค่ายจริยธรรมแถวมวกเหล็ก รวมแล้ว 6 วัน กิจกรรมรวมคือการทำให้นศ.ได้เรียนรู้จริยธรรมทางสังคม เช่น การอยู่ด้วยกัน การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อความพร้อมสำหรับการเปลี่ยนถ่ายทางสังคม และการสร้างสำนึกทางสังคม เป็นต้น
สิ่งที่คนค่ายมักพบและได้ประสบการณ์ คือเรื่องเกี่ยวกับวิญญาณ ทุกที่จะให้ความสำคัญแก่เจ้าที่เจ้าทาง เพราะมีความเชื่อที่เป็นมรดกมาตั้งแต่ปู่ย่าตายายว่า สถานที่ทุกแห่งมักจะมีวิญญาณคอยปกปักษ์รักษา เพื่อดูแลมิให้ใครมาทำลายหรือยำยี ดูหมิ่นดูแคลน ซี่งอาจเป็นกระบวนการสร้างความรับผิดชอบทางความรู้สึกของคนโบราณก็เป็นได้ แต่ว่าได้ถูกเชื่อมโยงระหว่างมิติทางสังคมศาสตร์กับจิตนิยมได้อย่างกลมกลืน
นอกเหนือจากสารัตถทางจริยธรรม ทางค่ายเราได้นิมนต์พระสงฆ์มาให้ธรรมปัญญาแก่นักศึกษาหลายๆเรื่อง เพื่อให้การเข้าค่ายจริยธรรม ได้บ่มฟักต้นกล้าแห่งจริยธรรม ให้งอกให้จิตใจของผองศิษย์ ผีได้ถูกมาเป็นกรณีศึกษา เกี่ยวกับการพึงพาตนเองในยามที่ไม่มีใคร ส่วนมากยามมีใตรมักจะลืมว่าสุดท้าย เราจะไม่มีใตรเหลือนอกจากการกระทำในอดีต พระท่านเล่าว่า มีพระธุดงค์สองรูป ปัจจุบันท่านจำพรรษาแถวอำเภอศรีณรงค์ ไปปักกรดที่ป่าช้าเก่าแห่งหนึ่ง ตกดึกกลางคืน มีวิญญาณนางหนึ่งมาหา และบอกหลวงพ่อรูปที่เป็นหัวหน้านำ ว่า ตนเองนะถูกฝังเป็นวิญญาณที่ไม่ได้ผุดได้เกิดมานานหลายปีแล้ว เพราะว่าไท้มีใครทำบุญอุทิศไปให้เลย ที่เป็นเช่นนั้น เพราะตนเองมีอาชีพขอทาน ที่สำคัญตายทั้งกลม คือตายพร้อมกับลูกในขณะตั้งครรภ์ พระท่านก็ถามว่า ที่มาหานี่มีอะไรจะให้ช่วยเหลือหรือ วิญญาณนั้นบอกว่า จะมาขอส่วนบุญท่าน เพื่อที่จะได้ไปเกิดที่อื่นเสียที ท่านช่วยแผ่ส่วนบุญส่วนกุศลให้ด้วย พระท่านก็บอกว่า ยินดีที่ช่วยและแผ่ส่วนบุญให้ แต่ว่า อาตมามิใช่ญาติกันจะช่วยได้หรือ ได้เจ้าคะ เพราะท่านเป็นญาติของดิฉันคะ เป็นเสียงตอบจากวิญญาณนั้น เป็นญาติฝ่านใหนหรือ หลวงพ่อถามต่อ มีเสียงตอบมาว่า ท่านมีบิดาเป็นข้าราชการผู้ใหญ่ใช่ไหม ใช่ หลวงพ่อตอบ ท่านเองเคยมีลูกคนหนึ่งต่อมาได้แต่งงานและมีลูก ต่อมาไม่นานเด็กที่เกิดเป็นลูกนั้นได้เสียชีวิตและไปเกิดใหม่เป็นตัวดิฉันนี่หละคะ แต่ด้วยเตชะบุญกุศลที่ได้ทำมามีน้อย ต้องไปเกิดเป็นลูกคนขอทาน และได้แต่งานกับคนที่เป็นใบ้ต่อไม่นานก็ได้ตั้งท้อง แต่มีเหตุต้องเสียชีวิตทั้งแม่ทั้งลูกเจ้าคะ ดิฉันไม่มีญาติเลยไม่มีใครที่จะทำบุญอุทิศให้ เลยถูกฝังลืมอยู่ที่นี่เจ้าคะ ดิฉันมีท่านเป็นญาติคนเดียว ได้รอคอยท่านอยู่ที่นี่เป็นเวลานานมาก เพื่อหวังว่าจะได้ขอรับส่วนบุญจากท่าน ขอความกรุณาท่านด้วยเจ้าคะ หลวงพ่อกล่าวว่า เป็นเช่นนั้นหรือ อาตมายินดีจะช่วยนะ หลวงพ่อก็ไม่ปักใจเชื่อเสียทีเดียว ว่าเรื่องที่วิญญาณนั้นเล่าว่าเป็นจริงตามเล่ามา ทราบว่าภายหลังหลวงพ่อได้ไปสอบกับชาวบ้านแถวนั้นเกี่ยวกับเรื่องชีวิตของหญิงขอทานดังกล่าว และเป็นไปตามที่วิญญาณนั้นเล่ามาทุกประการ
เรื่องเกี่ยวกับวิญญาณ หรือผี น้อยคนนักจะพบเจอ แต่ก็มีหลายคนที่ได้มีโอกาสสัมผัส คนที่ได้สัมผัสมีคนบอกว่า เป็นผู้มีบุญเพราะวิญญาณที่มาปรากฏให้เห็นนั้นต้องการขอส่วนบุญ แต่จะมีบุญหรือไม่มีบุญนั้น เป็นเรื่องของการเห็นดีทำดี รู้ตัวชั่วละชั่ว ในขณะที่ตนเองยังมีชีวิตอยู่ต่างหาก เรื่องการทำบุญนั้น ทำได้หลายวิธี เช่นในพุทธศาสนาสอนว่า ทำดีทั้งกาย วาจา ใจ ละการทำไม่ดี และรักษาใจให้ปลอดจากอำนาจใฝ่ต่ำ คือยกใจให้อยู่เหนืออารมณ์อย่างมีสติรู้
ที่สุดพระท่านได้สรุปว่า บุญเราจะเองหรือจะให้คนอื่นทำให้ ถ้าทำเองจะทำเท่าไรก็ได้ ตามศรัทธาปรารถนาในขณะมีชีวิต ถ้ารอผู้อื่นทำให้อาจต้องรอนาน และจะได้หรือไม่ได้ ได้มากหรือน้อย ก็ไม่ทราบ เป็นเรื่องของศรัทธา เป็นเรื่องของสำนึกทางกุศลแต่ละคน
เรื่องความดี ที่เล่ามานั้นเป็นเรื่องที่เก็บมาจากค่าย สาระไม่ได้อยู่ที่ว่าผีมิจริงหรือไม่ บุญและบาปเป็นเรื่องที่เชื่อถือได้หรือไม่ แต่สารัตถะของชีวิตมันขึ้นอยู่กับ ปัจจุบันขณะทำความดีอะไรบ้าง มาทำความดีกันเถอะครับ สังคมและชีวิตเราจะได้รากแก้วที่มั่นคง
น่ากัวคับ