ปัจจุบันนักบริหารต้องมีการวางแผนกลยุทธ์ ซึ่งไม่ใช่คิดว่าจะทำอะไรก็เขียนออกมา แต่จะต้องดำเนินการอย่างมียุทธศาสตร์ ยุทธวิธี กล่าวคือ ต้องมีการวิเคราะห์สภาพบริบท มีการกำหนดวิสัยทัศน์ กำหนดพันธกิจ เป้าหมาย จึงนำไปสู่การวางแผนกลยุทธ์ การทำแผนปฏิบัติการ แล้วดำเนินการและติดตามประเมินผล มีข้อมูลย้อนกลับไปสู่การปรับปรุงพัฒนาการวางแผนในโอกาสต่อไปอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง ตามวงจร PDCA คือวางแผน (Plan) ปฏิบัติ (Do) ประเมิน (Check) และปรับปรุงพัฒนา (Act.)
การวางแผนของหน่วยงานต่าง ๆ ที่ผ่านมาพบว่า มีปัญหามากมาย ซึ่งส่วนใหญ่มาจากการคิดที่ไม่เป็นระบบ ไม่แยบยล มีความเร่งรีบในการจัดทำ โดยมอบให้ผู้รับผิดชอบไปเขียนเป็นรายบุคคลเพื่อให้ทันส่งตามเวลากำหนด จึงขาดการมีส่วนร่วมคิดร่วมทำของบุคลากรตั้งแต่แรก รวมทั้งการตรวจสอบกลั่นกรองก็ทำไม่รอบคอบ แต่ไปเน้นการทำรูปเล่มของแผนให้สวยหรู เพื่อแจกจ่ายหรือรายงานไปยังที่ต่าง ๆ
สิ่งชี้วัดสำคัญประการหนึ่งที่ทำให้การวางแผนไม่ประสบผลสำเร็จคือขาดการนำข้อมูลสภาพปัจจุบัน ปัญหาที่แท้จริงมาวิเคราะห์จัดทำแผน จึงเป็นความต้องการจากสามัญสำนึกของผู้เขียนมากกว่า ข้อมูลความต้องการจำเป็นเชิงประจักษ์จากผลการประเมินที่แท้จริง จึงมีคำพูดที่ล้อเลียนถึงความไม่สัมฤทธิ์ผลของการวางแผนหลายประโยค เช่น
“แผนการสอน ก็คือ แผนการส่ง” (คือไม่ได้วางแผนเพื่อสอนแต่วางแผนเพื่อส่งให้ฝ่ายบริหารตรวจหรือเพื่อรับการประเมินเอกสาร ให้แล้วเสร็จไปโดยไม่ต้องสอนตามนั้น)
“แผน คือกระดาษเปื้อนหมึก”
“ แพลน แล้วก็นิ่ง (Planning)”
เคยมีวิทยากรท่านหนึ่ง ถามผู้เข้ารับการอบรมว่า การวางแผนคืออะไร ก็ได้รับคำตอบอย่างสะใจจากผู้เข้ารับการอบรมคนหนึ่งว่า “การวางแผน คือการนำแผนที่ทำเสร็จเรียบร้อยแล้วมาวางไว้โดยไม่ต้องทำอะไรเลย”
การวางแผนเป็นการเตรียมการล่วงหน้าว่าจะทำอะไร ทำอย่างไร อย่างมีเป้าหมายที่ชัดเจน การวางแผนจึงเป็นกระบวนการบริหารหรือการทำงานที่เป็นระบบ ที่ผู้บริหารจะต้องให้ความสนใจและใส่ใจเป็นพิเศษ
ปัญหาใหญ่เรื่องการวางแผนแผนก็มาลงที่ฝ่ายกำหนดนโยบาย และฝ่ายบริหารนั่นแหละ ที่ยังขาดเรื่อง
-การมีวิสัยทัศน์
-การคิดเชิงกลยุทธ์
-การคิดและบริหารเชิงระบบอย่างต่อเนื่อง
-การคิดและบริหารที่เป็นองค์รวม
-การสร้างความมีส่วนร่วม (ตระหนัก พยายาม)
ฯลฯ
สวัสดีครับท่านอาจารย์
ถ้าอย่างนั้นเราจำเป็นต้องมีโมเดลในการจัดทำแผนไหมครับ และโมเดลที่ว่าคืออะไร มีความหมายครอบคลุมเรื่องใดบ้าง
ขอบพระคุณครับ