ธุดงค์ กับ ตบะ

ธุดงค์ คือ องค์คุณเครื่องกำจัดกิเลส หมายถึงข้อวัตรปฏิบัติประเภทวัตร ที่ผู้สมัครใจจะพึงสมาทานประพฤติได้ เพื่อเป็นอุบายขัดเกลากิเลส ช่วยส่งเสริมความมักน้อยสันโดษ เป็นต้น ธุดงส์ ทั้งหมด มี ๑๓ ข้อ คือ

๑. ปังสุกูลิกังคะ องค์แห่งผู้ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร์

๒. เตจีวรกังคะ องค์แห่งผู้ถือทรงไตรจีวรเป็นวัตร์

๓. ปิณฑปาติกังคะ องค์แห่งผู้ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร์

๔. สปาทานจาริกังคะ องค์แห่งผู้เที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับเป็นวัตร์

๕. เอกาสนิกังคะ องค์แห่งผู้นั่งฉัน ณ อาสนะเดียวเป็นวัตร์

๖. ปัตตปิณฑิกังคะ องค์แห่งผู้ถือฉันเฉพาะในบาตรเป็นวัตร์

๗. ขลุปัจฉาภัตติกังคะ องค์แห่งผู้ถือการห้ามภัตที่ถวายภายหลังเป็นวัตร์

๘. อารัญญิกังคะ องค์แห่งผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร์

๙. รุกขมูลิกังคะ องค์แห่งผู้ถือการอยู่โคนไม้เป็นวัตร์

๑๐. อัพโภกาสิกังคะ องค์แห่งผู้ถือการอยู่ที่แจ้งเป็นวัตร์

๑๑. โสสานิกังคะ องค์แห่งผู้ถืออยู่ป่าช้าเป็นวัตร์

๑๒. ยถาสันติกังคะ องค์แห่งผู้ถือการอยู่ในเสนาสนะตามมีตามได้เป็นวัตร์

๑๓. เนสัชชิกังคะ องค์แห่งผู้ถือการนั่งเป็นวัตร์

ธุดงค์ทั้ง ๑๓ นี้ โดยสรุปก็อยู่ในสามเรื่องใหญ่ ๆ คือ ความสันโดษในจีวรความสันโดษ

ในบิณฑบาต, ความสันโดษในเสนาสนะที่อยู่อาศัย โดยปกติพระสงฆ์ก็ต้องปฏิบัติตามพระธรรมวินัย แต่ถ้ารูปใดปรารถนาจะปฏิบัติให้เคร่งครัด เข้มงวดยิ่งขึ้นก็ต้องสมาทานธุดงค์ข้อใดข้อหนึ่ง ใน ๑๓ ข้อนั้น ธุดงค์ที่ปฏิบัติอย่างเข้มงวดจะเป็นตัวส่งเสริมสนับสนุนให้บรรลุธรรมได้

ส่วนตบะ ในปรัชญาเชน หมายถึงความเข้มงวด ได้แก่การปฏิบัติอย่างเคร่งครัดเอาจริงเอาจัง ตบะ มี ๒ ชนิด

๑. ตบะภายนอก ๖ ประการ

๑. อนคน(Anasana) การอดอาหาร

๒. อวเมาทรยะ(Avamuadarya) การกินอาหารน้อยกว่าหนึ่งอิ่ม

๓. วฤตติปรสัมขยานะ(Vrttiparisamkhyana) การยอมรับอาหารแบบมีเงื่อนไข

๔. รสปริตรยาคะ (Rasaparityaga) ไม่ติดในรสอาหาร

๕. วิวิกตศยยาสนะ(Viviktasayyasana) นั่งหรือนอนในที่อันสงัด

๖. กายกเลศะ (Kayaklesa) การทรมานร่างกาย

๒. ตบะภายใน ๖ ประการ

๑. ปรายศจิตตะ(Prayascitta) การสำนึกในความผิดแล้วปฏิบัติอย่างเคร่งครัด

๒. วินยะ(Vinaya) ความสุภาพ ความถ่อมตน

๓. ไวยยาวฤตยะ(Vaiyavrtya) การขวนขวายช่วยเหลือแก่นักบวชด้วยกันเมื่อมีความจำเป็น

๔. สวาธยายะ (Svadhyaya) การศึกษาคัมภีร์

๕. วยุตสรคะ(Vyutsarga) การไม่ติดข้อง ได้แก่ การสละความเป็นเจ้าของทั้งภายนอก เช่น การสละทรัพย์สมบัติ และการสละภายใน เช่น การสละความโกรธ

๖. ธยานะ(Dhyana) การทำจิตให้แน่วแน่มั่นคง รวมทั้งการตรึกตรองถึงธรรมชาติ และสิ่งต่าง ๆ ในจักรวาลด้วย