การจัดระบบบริการเพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อวัณโรค
“ปฏิทินกินยา”
1. ชื่อผู้เขียนเรื่อง เครือข่ายงานผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลคุณภาพ (HNQA) จังหวัดกาฬสินธุ์
ที่อยู่ ศูนย์คุณภาพเครือข่ายโรงพยาบาล (HNQA) จังหวัดกาฬสินธุ์
โรงพยาบาลกมลาไสย อำเภอกมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์
โทรศัพท์ 081 3200359
โทรสาร 043 899241
E- mail [email protected] หรือ nittaya_kasai@ thaimail.com
2. บทสรุปผู้บริหาร
จากการดำเนินงานการดูแลผู้ป่วยวัณโรคตามมาตรฐานองค์การอนามัยโลกพบว่าวัณโรคยังคงเป็นปัญหาหนึ่งที่สำคัญของประเทศ เนื่องจากผู้ป่วยที่ขาดความรู้ ความตระหนักในการดูแลตนเองและบุคคลในครอบครัว ส่งผลให้เกิดการแพร่กระจายเชื้อสู่บุคคลอื่นทำให้ผู้ป่วยวัณโรคมีจำนวนเพิ่มขึ้นทุกปี สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์จึงกำหนดนโยบายให้การลดอุบัติการณ์การป่วยด้วยโรควัณโรค≤120 ต่อแสนประชากร จากการออกตรวจประเมินเครือข่ายงานผู้ป่วยนอก พบว่าผลการดำเนินงาน การดูแลผู้ป่วยและคัดกรองบุคคลในครอบครัว ของโรงพยาบาลในเครือข่ายจังหวัดกาฬสินธุ์ ในช่วงที่ผ่านมายังพบผู้ป่วยวัณโรครายใหม่เพิ่มมากขึ้นทุกปี ผู้ป่วยวัณโรคไม่มารับยาตามนัด รับประทานยาไม่ครบ รับประทานยาไม่ถูกต้อง ตามขนาด และเกิดอาการข้างเคียงจากการใช้ยา เจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการไม่สามารถติดตามผู้ป่วยให้มารับการรักษาอย่างต่อเนื่องจนสิ้นสุดการรักษาได้ครบทุกคน ส่งผลกระทบต่อผู้ป่วยคือ การรักษาไม่หายขาด มีผู้ป่วยวัณโรคดื้อยาเพิ่มขึ้น ใช้เวลาการรักษายาวนานขึ้นทำให้ผู้ป่วยมีพฤติกรรม และเกิดการแพร่กระจายเชื้อสู่ผู้อื่นมากขึ้นดังตารางแสดงต่อไปนี้
ตารางสรุปสถานการณ์วัณโรคย้อนหลัง 3 ปี เครือข่าย HNQA จังหวัดกาฬสินธุ์
ปี 47
ปี 48
ปี 49
ราย
%
ราย
%
ราย
%
ยางตลาด
กมลาไสย
หนองกุงศรี
40
60.96
57
86.47
81
122.5
สมเด็จ
ห้วยเม็ก
62
139.68
40
79.69
39
83.1
ห้วยผึ้ง
ตัวชี้วัดการดูแลผู้ป่วยวัณโรค
การรักษา
เป้า
ผลเสมหะบวก
Cure Rafe
> 85
Successc Rate
> 85
ขาดยา
< 5
Conversion Rate
> 85
การติดตามเยี่ยม
> 80
จากตารางการดำเนินพบว่ามีจำนวนผู้ป่วยเพิ่มมากขึ้นทุกปีถึงแม้อัตราการรักษาหายขาดจะสูงแต่จำนวนผู้ป่วยเพิ่มทำให้โรงพยาบาลมีค่าใช้จ่ายต่อรายเพิ่มสูงขึ้น ดังนั้นเครือข่ายงานผู้ป่วยนอก (HNQA) จังหวัดกาฬสินธุ์ จึงได้กำหนดในมาตรฐานการให้บริการงานวัณโรคของเครือข่าย ดังนี้
1. ผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ทุกรายจะได้รับการให้คำปรึกษารายบุคคลโดยพยาบาลผู้ดูแล
คลินิกให้ความรู้เกี่ยวกับการป้องกันการแพร่กระจายเชื่อ การดูแลตนเองขณะรับยาและสิ่งที่ต้องปฏิบัติเมื่อมาพบแพทย์ในแต่ละครั้ง โดยใช้ปฏิทินกินยาและปฏิทินการนัด เป็นเครื่องมือในการกำกับดูแลให้ผู้ป่วยกินยาตามแผนการรักษาและรับยาอย่างต่อเนื่อง
2. จัดหาชุดอุปกรณ์ป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ เช่นแก้วน้ำ ผ้าปิดปาก /mask มอบให้
ผู้ป่วยสำหรับใช้ส่วนตัว ในวันขึ้นทะเบียนและวันที่มารับบริการทุกเดือน
3. เภสัชกร ให้ความรู้เกี่ยวกับวิธีการกินยา อาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น อาการและ
อาการแสดงที่ต้องมาพบแพทย์ก่อนวันนัด ความสำคัญของการกินยาต่อเนื่องและผลเสียที่จะเกิดขึ้นจากการรับยาไม่ต่อเนื่อง และประเมินการใช้ยาของผู้ป่วยเมื่อมารับยาครั้งต่อไปเทียบกับปฏิทินการกินยา
4. พยาบาลประจำคลินิกวัณโรค แจ้งข้อมูลผู้ป่วยวัณโรคให้กับเจ้าหน้าที่สาธารณสุข
เจ้าของพื้นที่ที่มีผู้ป่วยวัณโรค เพื่อออกเยี่ยมบ้านและติดตามผลการรักษา
5. พยาบาลประจำคลินิกวัณโรค ตรวจสอบผู้ป่วยที่มาและไม่มารับยาตามนัด จากปฏิทิน
การนัด แจ้งเจ้าหน้าที่สาธารณสุข เจ้าของพื้นที่เพื่อออกติดตามผู้ป่วยมารับยากรณีที่ผู้ป่วยขาดนัด
3. จุดที่เป็นวิธีปฏิบัติที่ดีเยี่ยม
- ใช้ปฏิทินการกินยา ซึ่งเป็นกระดาษ A4 ทำช่องวันที่คล้ายปฏิทินทั่วไป ขนาดช่องวันที่เท่ากับขนาดของซองยา
- ด้านหน้าปฏิทินกินยามีชื่อคนไข้ อายุ HN สูตรยาที่รับประทาน เดือนที่รับยา
- เขียนเดือนและปีที่มารับยาให้ชัดเจน
- เย็บซองยาสีชาซึ่งบรรจุยาที่ต้องรับประทานตามน้ำหนักตัวแบบวันต่อวัน (one day dose) ติดในช่องวันที่ให้ครบจนถึงวันก่อนนัด
- ช่องสุดท้ายเขียนวันนัด คำแนะนำในการมาตรวจและสิ่งที่ต้องนำมาตรวจตามนัด
- ด้านหลังปฏิทินมีคำแนะนำในการรับประทานยาและการปฏิบัติตัวสำหรับผู้ป่วยและญาติ
- ติดฉลากชื่อยาที่รับประทานไว้ที่กรอบสี่เหลี่ยมด้านหลังปฏิทิน
จัดยาให้ผู้ป่วย 2 สัปดาห์ และนัดติดตามผลพร้อมสมุดประจำตัวบันทึกการกินยา
ห้องยาจัดยาให้ผู้ป่วย โดยจัดยาตามวันที่มารับบริการ และ Dose สุดท้ายก่อนวันนัดหนึ่งวัน
- ใช้ปฏิทินการนัด ที่ระบุรายชื่อผู้ป่วยที่นัดและรายการที่ต้องตรวจก่อนพบแพทย์ ตามวันที่ในปฏิทินแต่ละเดือน ช่วยให้เจ้าหน้าที่ทราบข้อมูลผู้ป่วยที่มาและไม่มาตามในแต่ละครั้ง สามารถติดตามให้ผู้ป่วยมารับยาต่อเนื่องได้ทันตามกำหนดเวลา
4. ประสิทธิผล
ต่อผู้ป่วย
1. รับประทานยาครบ ถูกต้องตามขนาด
2. การรักษาหายขาด ไม่มีปัญหาการดื้อยา
3. ลดค่าใช้จ่ายในการมารับการรักษา
4. ผู้ป่วยและญาติมีความพึงพอใจต่อบริการคลินิกวัณโรคมากขึ้น
ตารางแสดงการรักษาผู้ป่วยวัณโรค ปีงบประมาณ 2550
การรักษา
เป้า
ยางตลาด
กมลาไสย
หนองกุงศรี
สมเด็จ
ห้วยเม็ก
ห้วยผึ้ง
ราย
%
ราย
%
ราย
%
ราย
%
ราย
%
ราย
%
ผลเสมหะบวก
90
34
21
Cure Rafe
> 85
75
83.33
29
86.69
15
71.43
Successc Rate
> 85
75
83.33
29
86.69
15
71.43
ขาดยา
< 5
9
10
0
0
1
4.76
Conversion Rate
> 85
91.36
100
80
การติดตามเยี่ยม
> 80
100
ความพึงพอใจ
> 80
84.84
ผลการประเมินความพึงพอใจ
หัวข้อ
ยางตลาด
กมลาไสย
หนองกุงศรี
สมเด็จ
ห้วยเม็ก
ห้วยผึ้ง
1. กิริยามารยาทของเจ้าหน้าที่
83.33
2.ความเอาใจใส่ดูแลผู้มารับบริการ
83.33
3. การให้คำแนะนำ / ข้อมูลแก่
ผู้มารับบริการญาติ
87.5
4. สถานที่นั่งรอรับยา
82.29
5. ความสะดวกในการติดต่อกับ
เจ้าหน้าที่
83.33
6. ปฏิทินยา
95.83
6.1 สะดวกในการกินยา
83.33
6.2 ไม่ลืมกินยา
83.33
6.3 กินยาถูกต้องและครบตาม
ขนาด
83.33
6.4 ไม่ลืมวันนัด
83.33
6.5 ทราบอาการที่ควรมาพบ
แพทย์
83.33
ต่อเจ้าหน้าที่
1. ทำงานง่ายขึ้น มีความสุขในการทำงาน
2. ลดภาระงานในการติดตามผู้ป่วยมารับยา
ต่อโรงพยาบาล
1. ลดค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษา
2. ลดการแพร่กระจายเชื้อในชุมชน ผู้ป่วยรายใหม่ลดลง