วะอาลัยกุมุสสะลามครับajanmu

ในแต่ละยุคสมัยมนุษย์ก่อตั้งสถาบันต่างๆขึ้นเพื่อให้บริการแก่ประชาชนในยุคสมัยของตนและปอเนาะคือนวัตกรรมทางการศึกษาหนึ่งของชาวมลายูมุสลิมในภูมิภาคนี้ รวมถึงชาวมลายูมุสลิมในภาคใต้ของไทยด้วยซึ่งเมื่อพิจารณาดูบริบททางสังคม เศรษฐกิจ และสภาพแวดล้อม ณ ขณะนั้นก็นับว่า ปอเนาะมีความก้าวหน้ามากจะเห็นได้ว่าปอเนาะในสมัยรุ่งเรืองของมันมีมุสลิมจากส่วนต่างๆในภูมิภาคหลั่งไหลกันมาเรียนที่ปัตตานีและมันก็ได้ผลิตเจนเนอเรชั่นหลายเจนเนอเรชั่นซึ่งได้สืบสานศาสนาต่อเนื่องกันมาจนมาถึงยุคสมัยของเรา ซึ่งก็เหมาะสมกับยุคสมัย ณ ขณะนั้น

แต่โลกหาได้หยุดอยู่เพียงแค่นั้น โลกได้เปิดรับพัฒนาการใหม่ๆของศาสตร์ต่างๆรวมถึงความก้าวหน้าทางการประดิษฐ์คิดค้นซึ่งได้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่างๆมากมาย รวมถึงการค้นคว้าใหม่ๆ การค้นพบใหม่ๆ บางอย่างก่อเกิดผลดีก่อเกิดความเจริญก้าวหน้า และบางอย่างก็ก่อผลลบ

โดยข้อเท็จจริง "อิสลาม" มีขีดความสามารถที่ไม่จำกัดในการเผชิญหน้ากับทุกบริบทของสถานการณ์ ความเจริญก้าวหน้าต่างๆ

ปัญหากลับอยู่ที่ มุสลิม มากกว่า แต่ไม่ใช่ที่ความเป็นมุสลิม แต่อยู่ที่ ความเข้าใจ และอยู่ที่การศึกษาเจาะลึกอย่างกว้างขวาง ต่อเนื่องและการค้นคว้าต่อยอดจนสามารถเท่าทันและทัดเทียมกับสรรพความรู้แห่งยุคสมัยของมุสลิมต่างหาก

หากมุสลิมทำเช่นนั้น เขาก็จะยืนอยู่ ณ ยุคสมัยได้อย่างภาคภูมิ และสถาบันนั้นๆรวมถึงปอเนาะก็จะคงอยู่คู่ยุคสมัยและสามารถเผชิญหน้ากับสถานการณ์ต่างๆได้

หากไม่ มันก็จะกลายเป็น้พียงอดีตที่บอกเล่าความภาคภูมิใจที่ผ่านมาเท่านั้นเอง