โดยหลักฎหมาย เด็กในหมู่บ้านนี้ ถ้าเกิดในประเทศไทยจากพ่อแม่ที่เกิดในไทย ก็จะมีสัญชาติไทย "โดยการเกิด" แล้วล่ะค่ะ เฉพาะแต่รุ่นที่เกิดในไทยจากพ่อแม่ที่เกิดนอกไทยเท่านั้นที่ไม่มีสัญชาติไทย ซึ่งอาจเพราะถูกถอนสัญชาติไทยในปี ๒๕๑๕ (ค่อนข้างซับซ้อน)

แต่ตอบแบบง่ายๆ ว่า โดยรวม เขาน่าจะมีสัญชาติไทยได้แล้วทั้งหมด ส่วนใหญ่ที่ไปดูมา ปัญหา ก็คือ เจ้าตัวเองก็ไม่รู้กฎหมาย อำเภอเองก็ไม่ทำอะไร ถ้าไม่มีแรงผลัก เอนจีโอก็ท้อที่จะเรียนกฎหมาย มาม่าซองนั้นอาจมีขายทั่วไป แม้บนดอย... สูตรสำเร็จทางกฎหมาย ก็มีค่ะ แต่ก็ไม่ง่ายนัก

ในหมู่บ้านที่เยาวชนได้เรียนหนังสือ และเริ่มต้นคิดแบบคนสมัยใหม่ได้ กระบวนการก็จะเคลื่อนได้เร็วขึ้น แต่บางที อุปสรรค ก็จะมาจากพ่อแม่ปู่ย่าตายายของเขาที่ "ยังกลัวราชการอยู่มาก"