สวัสดีครับ คุณ Sasinanda

"สาเหตุและผล" มีความหมายเดียวกันกับ Cause - Effect ที่ผมใช้อยู่ครับ ส่วนอีกคำหนึงคือ "เหตุผล" นั้นตรงกับภาษากลางว่า Reasoning และถ้าเก่ากว่าหน่อย(พวกนักปรัชญาใช้กันมาก)ก็เป็น Rational  ซึ่งก็เป็นเรื่องของเหตุผลเหมือนกัน

"สาเหตุและผล" โดย Semantic ทั่วไป จัดอยู่ในกลุ่มของเหตุผล แต่

"สาเหตุและผล" เป็น "ความสัมพันธ์ระหว่างเหตุการณ์สอง่ฝ่าย  โดยที่ "ฝ่ายแรกเกิดแล้ว ฝ่ายหลังจะเกิดตามด้วย" และ "เสมอๆ" (กรณีProbability) หรือ "ทุกครั้ง" (กรณีDeterministic)  ไม่ค่อยเกี่ยวกับ "กระบวนความคิด" ครับ 

ส่วนคำ "เหตุผล" นั้นเป็น "รูปแบบของกระบวนการคิด"  ซึ่งเป็นความเร้นลับที่นัก Logic เขาค้นพบ  คือ พบว่า  ประโยคที่เราเปล่งออกมานั้นที่แท้มีลักษณะของ "เหตุผล"ซ่อนอยู่  เช่น เราพูดว่า

"ยุงเยอะจัง --  อ้อ มันหน้าฝนนี่นา"

ประพจน์ที่อยู่เบื้องหลังคงเป็นว่า

"น้ำเน่า ทำให้ยุงชุม"

"หน้านี้ฝนตกชุก มีน้ำขัง และเน่า"

"ดังนั้น  ยุงจึงชุม"

แต่เวลาพูด เรามักจะจะละเอาไว้

การที่เรื่องเป็นดังนี้จึงทำให้นักปรัชญาบางคนสรุปว่า "มนุษย์ได้ความสามารถด้านคิดเหตุผลมาแต่เกิด"  และ "นิยามมนุษย์"ว่า "คือสัตว์เหตุผล"  ซึ่งหลายคนเชื่อ  และหลงไหล ไม่ยอมเปลี่ยนความคิดนี้ก็มี  เป็นเรื่องที่น่ากลัวมากครับ  อาจจะเป็น เพราะว่า "เราสอนให้ลูกหลานของเรามีค่านิยมแบบท่องจำกันโดยไม่ต้องคิด"ก็ได้

รู้สึกดีใจที่ท่านเข้ามาเยี่ยม และสนทนาด้วยครับ